BOHOL LIGHT nagpahinumdum sa obligasyon Isip konsumidor
Sinulat ni Sheryl B. Paga
Ang mga konsumidor sa kuryente dinhi sa syudad sa Tagbilaran gipahinumduman sa Bohol Light sa pagbayad sa binulan nga obligasyon sa kuryente.
Sa bulan sa Hulyo 2025, gipatuman na sa Bohol Light ang temporary nga pagputol sa koneksyon kuryente niadtong mga konsumidor nga walay nasulod nga bayad sulod sa lampas tulo ka bulan nga overdue.
Ang Bohol Light adunay gisunod nga mga palisiya ug mga pamaagi alang sa hapsay nga operation sa pagpadagan sa panuga sa sulod sa franchise area.
Adunay Magna Carta mahitungod sa Consumer’s Rights and Obligations. Busa importante nga mahibaloan sa atong mga konsumidor ang kabahin sa katungdanan sa pagbayad sa electricity bills ug malikayan ang dakong balayrunon tungod sa daghanan nang mga bulan nga walay bayad.
Kung aduna kitay madawat nga bill sa kuryente, atong hinumduman nga gihatagan kita ug napulo ka adlaw gikan sa pagkadawat sa billing statement aron pwde kitang mubayad nga wala pay penalties o surcharges. Kung pananglitan ang imong bill karong bulan sa Hulyo aduna nay nakatatak nga Notice of Disconnection, palihog ug bayad gilayon aron dili maputlan ug malikayan ang kahasul sa atong mga trabaho.
Pwede kitang mubayad pinaagi sa bisan asang branches sa mga Accredited Payment Partners nga nakalista sa ubos. Pwde kini online o over the counter ug masulod dayon ang bayad sa sunod nga adlaw.
Adunay disconnection team nga mobisita ngadto sa mga konsumidor nga naka eskedyul sa putol aron personal nga mapahinumduman ang konumidor kabahin sa ilang obligasyon sulod sa 24 ka oras alang sa pag settle niini.
Kun adunay mga kpangutana ug katin-awan nga gikinahanglan sa atong mga konsumidor kabahin sa nadawat nga mga billing statements, palihog ug tawag sa 24/7 hotline numbers (038) 427-2372 o 0920-960-2372 alang sa tukma nga eksplinasyon ug katin-awan.
Mahimo na nga mo apply sa water connection ang mga konsumidor sa tubig sa mga dapit gikan sa Cabawan ug San Isidro
Sinulat ni Victor L. Tambis
Bag-o nga mga linya sa tubig nga nagasubay sa Lacosta St, ug Esabo St sa Brgy. San Isidro, Tagbilaran City
Sanglit na kompleto na ang pagladlad sa bag-ong linya o distribution line sa mga dapit sa Barangay sa Cabawan, San Isidro ug parte sa Barangay Tiptip, giawhag ang mga konsumidor nga naagia-an niini nga mahimo na nga mo apply sa water connection sa opisina sa BWUI.
Kining maong mga distribution lines nagatadlas sa Cabawan road gikan sa eskina Lacosta st hangtod na sa Cabawan barangay hall ug modiritso kini hangtod na sa concrete bridge sa dili pa moabot sa Bohol District Jail. Lain usab nga distribution line nga nagasubay sa Lacosta St, Brgy. San Isidro.
Bag-o nga linya usab nagasubay sa Esabo St. nga nagakonektar gikan sa San Isidro-Cabawan road diin mosulod kini sa Kinampay st. nga ang tumoy nga bahin niini mopadulong sa Lindaville Ph-2.
Pagkakaron, nagpadayon na ang hydrotesting o pagsuta sa pressure ug kon wala bay leak ang maong bag-o nga mga linya aron pagsiguro nga andam na kini nga again sa bul-og sa tubig nga mo padulong ngadto sa mga konsumidor sa maong mga dapit.
Tungod niining maong kalambo-an, giawhag ang mga konsumidor nga gusto magpakonektar sa nahisgutang mga dapit, sa pagbisita sa opisina sa Bohol Water aron ma proseso ang applikasyon sa water connection ug aron usab mahan-ay ug masiguro sa BWUI ang mga dapit diin ma instalar sa linya ang mga stub-outs.
Sandugo OTOP Trade Expo ‘25 target: P17 M nga halin
Sinulat ni Rey Anthony Chiu
P17 milyones nga halin, ang gilansang nga kab-otonon sa mga mosalmot sa pagbukas hangtud sa pagtak-op sa Sandugo OTOP Trade Expo 2025 nga buksan sa Activity Center sa Island City Mall sugod Julyo 15-20, 2025.
Kini maoy gipaambit ni Department of Trade and Industry (DTI) Provincial Director Vierna Teresa Chiu-Ligan, atul sa pagpadayag sa kalihukan didto sa Kapihan sa PIA.
Ang nahisgutan nga kantidad, wala maglakip sa halin na unta apan anaa pa sa sabutsabot kon kanus-a ang tigpanghimo sa items makadeliver, patin-aw usab ni Rey Anthony Regis, Senior Trade and Industry Development Specialist sa DTI.
Ang DTI, kinsa maoy tigpasiugda sa Sandugo One Town One Product (OTOP) Trade Expo nga anaa na karon sa ika 17 ka tuig isip regional Trade Fairu g ika 36 ka tuig nga pagtanyag sa mga crafts manufacturers sa bantawan aron makapamaligya ug makapakita sa ilang mga produkto, mipasabut nga iga lamang sila nga magmonitor sa halin, ug wala silay apil sa kita.
Apan, sa gasto nga gipahat sa gobernor alang sa pagbansaybansay sa mga tigpang sibit, angay lamang usab nga masayran kon wala ba masayang ang gigasto agi ug tabang sa mga industriya sama sa cottage industries ug basketry, pasabut ni PD Ligan.
Pinaagi sa mga trade fairs ug expo, mapasumpay sa DTI ang mga manufaturers sa mga suppliers sa mga materyales, sa mga tigpamalit, exporters ug mga high-end nga buyers alang sa international nga mga panginahanglan sa dayan-dayan ug kagamitan.
Ang Sandugo OTOP Trade Expo magpagawas sa mga produkto sama sa mga gamit sa balay, mga masuot nga gamit, mga muwebles, dekorasyon ug dayandayan, mga gamit sa lawas ug mga panginahanglan batok sa sakit, mga girposeso nga pagkaon, mga pasalubong ug mga gasa, nga mugna sa mga labing inila nga artisan sa Bohol ug sa tibuok nasud.
Ang pagkakab-ot sa P17 milyones nga target, matud sa DTI, usa n aka daku nga tabang aron mapadaku ang mga negosyo, makapasweldo sa mga tawo ug mapaugmad na ang ekonomikanhong kahimtang sa kadaghanan.
KOMPLETO NGA TABANG. Gawas sa pagpabansay aron makat-on ang mga negosyante sa paghimo ug mas nindot nga design, paghatag ug mga maayong tigtudlo, mohatag pa gihapn ang goberno sa dapit kapamaligyaan, ug kahigayunan nga masumpay sila sa mas baratoi nga suppliers sa raw materials sa ilang mga obras, dayag ni DTI PD Vierna Ligan. (Hulagway gikan sa PIA-Bohol)
Info Officers sa Bohol mihangop sa kaimportansya sa pagkaon ug nutrisyon
Sinulat ni Elvira Bongosia
Gihangop sa mga miyembro sa Association of United Development Information Officers (AUDIO)-Bohol ang kamahinungdanon sa pagkaon ug nutrisyon atol sa ilang tigom niadtong Hulyo 4 sa syudad sa Tagbilaran.
Ang AUDIO-Bohol nga usa ka hugpong sa mga information officers sa mga lungsod ug syudad, ingon man mga ahensya sa nasudnong gobyerno, uban sa PIA, isip secretariat ug lead agency, nipahigayon sa ilang asembliya sa buwan sa Hulyo nga gi-host sa Department of Agriculture-Central Visayas (DA7).
Gihisgotan ni DA-7 Information Officer Cheryl Dela Victoria ang mga banner programs sa DA isip suporta sa nutrisyon sa pagsaulog sa Nutrition Month 2025.
Ang mga information officers gi-orient kabahin sa kasegurohan sa pagkaon ug nutrisyon diin mao kini ang sentro sa kasaulogan sa Nutrition Month nga ginahimo matag buwan sa Hulyo.
Ang DA7, kauban ang National Nutrition Council-7 (NNC) mihimo niining kalihokan aron mapalapdan ang kampanya sa pagpananum ug utanon ug uban pa nga kakuhaan sa pagkaon ug pagpamuhi ug hayopan aron matubag ang kabalaka sa food insecurity, ingon man mabatokan ang malnutrisyon nga maoy problema ug hagit sa nasud.
Ubos sa temang “Sa PPAN: Sama-sama sa nutrisyong sapat para sa lahat” nga adunay subtheme nga “Food and Nutrition Security Maging Priority, Sapat na Pagkain Karapatan Natin.”
Ang Dietician/Nutritionist nga si Ms. Ernielyn T. Butalid sa Department of Health-Central Visayas niduso sa Pinggang Pinoy ngadto sa mga information officer.
Matud pa ni Butalid nga gipakita sa Pinggang Pinoy ang saktong proporsiyon sa mga pagkaon sa usa ka plato alang sa usa ka pagkaon, base sa Recommended Energy and Nutrient Intakes (RENI) para sa mga Pilipino. Usa kini ka giya sa pagpraktis sa mga himsog nga pagkaon sa Pilipinas.
Gipadayag usab niini ngadto sa mga Information Officers nga ang pagkaon dili lang privilege kun dili usa ka human right.
Gihingusgan usab ong paghimo ug kaugalingon o kumunal vegetable garden nga kakuhaan ug pagkaon ug kita.
Ang mga miyembro sa AUDIO-Bohol nanumpa sa ‘2025 National Nutrition Month Pledge’ agig paghangop sa kamahinungdanon sa pagkaon ug nutrisyon atol sa ilang tigom niadtong Hulyo 4 sa Reyna’s The Haven and Gardens sa syudad sa Tagbilaran niadtong Hulyo 4, 2025. (Hulagway gikan sa PIA7-Bohol)
CDD gihangop sa mga LGU alang sa kaayohan
Sinulat ni Elvira Bongosia
Uban sa 20 ka tuig nga kabilin, ang Kapit-Bisig Laban sa Kahirapan–Comprehensive and Integrated Delivery of Social Services (KALAHI-CIDSS) nga programa nahimong ilado sa ilang Community-Driven Development (CDD) approach, nga naghatag ug gahom sa mga komunidad sa pagmaneho sa ilang kaugalingong kalamboan.
Sa Central Visayas, ang Regional Program Management Office, nilapas lang pagkompleto sa mga subprojects; gisiguro niini nga ang CDD nahimong integral nga bahin sa lokal nga pagdumala.
Ang ingon nga suporta alang sa pamaagi sa CDD nahimo pinaagi sa pagpasa sa mga ordinansa sa CDD sa 66 ka local government units (26 gikan sa Cebu, 24 sa Bohol, 12 sa Negros Oriental, ug 4 sa Siquijor) sa Rehiyon 7.
Lakip sa mga LGU sa Bohol nga nipasar ug mga resolusyon nga nagsuporta sa CDD mao ang mga lungsod sa Garcia-Hernandez, Alicia, Anda, ug Guindulman.
Sa video interview sa KALAHI-CIDSS, si Garcia-Hernandez Mayor Engr. Filadelfo Jess Baja III miingon nga ang CDD approach naghatag ug gahom sa iyang mga konstituwente pinaagi sa pagpakita kanila nga sila makatampo sa ilang komunidad bisan walay propesyonal nga trabaho o taas nga edukasyon.
Ang partisipasyon sa kababayen-an sa KALAHI-CIDSS nahimo usab nga instrumento, nga daghan ang misalmot sa aktibo nga mga tahas sa paghimog desisyon, pagpatuman sa proyekto, ug pagpangulo sa komunidad.
Sa Central Visayas, 29 ka lungsod gikan sa Cebu ug Bohol (naglangkob sa 259 ka barangay) mipasalig sa pagpatuman sa NCDDP Phase 3, nga adunay 294 ka subprojects nga gi-endorso.
“Ang impact sa CDD approach, very helpful jud siya kaayo. Swak pod siya sa felt needs sa barangay. Ang mga tawo sa barangay gi-engaged g’yud. Sila tanan ang ni-trabaho ug sila tanan ang mogamit sa priority projects nga gibuhat,” matud pa ni Mayor Baja.
Ang Garcia-Hernandez nakadawat sa daghang mga subproyekto, lakip ang usa ka classroom sa Barangay Abijilan.
Ang mga estudyante ug magtutudlo sa Abijilan High School sa Garcia-Hernandez, atubangan sa bag-ong gi-renovate nga classroom, usa ka subproject sa KALAHI-CIDSS NCDDP AF. Sa 2023 nga pagtuon sa R.T. Lakibul mibutyag nga nakab-ot sa rehiyon ang taas nga lebel sa pag-institutionalize sa CDD approach sulod sa target nga mga munisipyo. (Hulagway gikan sa PIA7-Bohol)
BIR mi-awhag sa publiko sa pag-report sa mga non-compliant nga mga botika
Sinulat ni Elvira Bongosia
Gi-awhag sa Bureau of Internal Revenue (BIR) ang publiko nga i-report ang mga botika nga padayong nagpahamtang ug value-added tax (VAT) sa mga tambal nga exempt na, nunot sa pag-isyu sa Revenue Memorandum Circulars (RMC) Nos. 59-2025 ug 62-2025, nga nagpalapad sa listahan sa VAT-exempt nga mga tambal.
Sa bag-o lang nga pahayag sa telebisyon, si BIR Commissioner Romeo Lumagui Jr. niingon nga daghan na silang nadungog gikan sa mga konsumidor nga nag-ingon nga nagpahamtang gihapon ug VAT ang ubang mga botika.
Matud pa nga kun makasugat niini, mahimong i-report sa publiko ang mga dili mosunod nga botika sa ilang ahensya sa BIR pinaagi sa pag-contact sa contact_us@bir.gov.ph.
Giingong mahimo usab nga mopasaka ug reklamo ang publiko sa Food and Drug Administration (FDA) ug Department of Trade and Industry (DTI). Ang mga taho kinahanglan nga maglakip sa ngalan sa establisamento, address niini, ug mga detalye sa resibo aron masiguro ang dali nga aksyon.
Subling gipahinumdom ni Lumagui nga ang mga exemptions epektibo na tungod kay ang BIR naka-circulate na sa mga hingtungdan nga isyu. Ang BIR niisyu sa RMC No. 59-2025 niadtong Hunyo 11, 2025, nga nagpakatap sa pinakaulahing listahan sa mga tambal nga walay VAT subay sa rekomendasyon sa FDA.
Matud pa nga kini nga mga tambal, mahinungdanon nga pagmentinar ug makaluwas sa kinabuhi ug ang ilang paglakip sa lista sa mga tambal nga walay bayad sa VAT usa ka bahin sa mga paningkamot sa gobyerno aron mahimo ang gikinahanglan nga medikal nga pagtambal nga maabot sa tanan.
Gitataw niini nga base sa duha ka bag-ong isyu, adunay kinatibuk-ang 19 na ka mga tambal ang nadugang sa listahan sa VAT exempt medicines, mga tambal nga gigamit sa pagtambal sa cancer, diabetes, hypertension, high cholesterol, kidney disease, tuberculosis, ug mental illness.
“Ang mga ito ay mga maintenance at life saving medicines na ngayon ay hindi napapatawan ng VAT. Isang konkretong hakbang para mas mapagaan ang gastusin ng mga pasyente,” matud pa ni Lumagui.
Nipasalig kini sa publiko nga ang BIR hugot nga nagmonitor sa mga pharmaceutical companies ug retailers, uban sa koordinasyon sa FDA, DOH, ug DTI, aron maseguro nga ang mga benepisyo sa exemption mapasa ngadto sa mga konsumidor.
Ang bag-ong VAT-exempt nga mga tambal ubos sa RMC Nos. 59-2025 ug 62-2025 mao ang:
Mga tambal alang sa Kanser: Bortezomib, Lenvatinib (mesylate), Lenalidomide, Paclitaxel ug Tegafur + Gimeracil + Oteracil Potassium.
Mga tambal alang sa diabetes: Saxagliptin (hydrochloride) + Dapagliflozin (propanediol monohydrate), ug Metformin Hydrochloride + Teneligliptin (hydrobromide hydrate).
Mga tambal alang sa hypertension: Losartan potassium + Rosuvastatin (isip calcium) + Amlodipine (camsilate), ug Metoprolol tartrate + Ivabradine (hydrochloride).
Tambal alang sa Taas nga Cholesterol: Atorvastatin (sama sa calcium) + Fenofibrate.
Tambal alang sa Sakit sa Kidney: Peritoneal Dialysis Solution nga adunay 2.5% Dextrose.
Tambal alang sa Tuberculosis: Rifampicin + Isoniazid + Pyrazinamide.
Tambal alang sa Sakit sa Pangisip: Lamotrigine (lakip ang chewable/dispersible, oral disintegrating, ug regular nga tablet forms).
Ubos sa Section 12 sa Republic Act No. 11534 o ang CREATE Act, ug RA No. 10963 o ang TRAIN Law, ang VAT exemptions gihatag alang sa pinili nga mga produkto sa panglawas. Kini mahimong epektibo sa opisyal nga pagpagawas sa advisory sa FDA nga nag-endorso sa updated nga listahan sa mga exempted nga tambal.
NIA-7 naglusad ug P970-M nga proyekto
sa irigasyon sa lungsod sa Danao
Sinulat ni Elvira Bongosia
Pormal nga gilusad sa National Irrigation Administration (NIA) Region VII ang Hibale Small Reservoir Irrigation Project (SRIP) pinaagi sa groundbreaking ceremony nga gipahigayon niadtong Hulyo 4, 2025, sa Barangay Hibale, lungsod sa Danao.
Gipangunahan ni NIA Acting Regional Manager Engr. Antonio B. Gujeling ang seremonyal nga pagtisok sa kapsula sa project site, inubanan nila ni Gobernador Erico Aristotle Aumentado, 2nd District Congresswoman Maria Vanessa Aumentado, ug Danao Mayor Maria Celeste Cepedoza-Lerion uban sa ubang lokal nga mga opisyal.
Uban sa kinatibuk-ang giaprobahan nga kantidad nga ₱970 milyones, ang proyekto gipaabot nga makapatubig sa 405 ka ektarya nga yutang panguma sa upat ka barangay—Hibale, Nahug, Poblacion, ug Sto. Niño—makabenepisyo sa dul-an sa 800 ka mga mag-uuma kung mahuman na.
Ang mga nag-unang sangkap sa sistema sa irigasyon naglakip sa usa ka zoned earthfill dam ug mga sistema sa kanal nga gilangkoban sa 3.95-kilometros nga main canal, 14.38-kilometros nga lateral canal, ug 4.94-kilometer sublateral canal.
Kini adunay gidesinyo nga kapasidad sa reservoir nga 2.41967 milyon nga metro kubiko.
Usa ka programa ang gisunod sa Danao Municipal Atrium, diin gisubli sa mga stakeholders ang ilang suporta sa proyekto.
Sa iyang mensahe, si Engr. Gujeling nipasiugda nga ang suporta sa NIA lapas pa sa pagtukod sa imprastraktura.
“We are not here to just build an infrastructure, we are here to stay, support, and sustain, through efficient irrigation and capacity building for the farmer-beneficiaries of this project (Dili lang kita motukod ug imprastraktura, ania kita aron magpabilin, mosuporta, ug mosustiner, pinaagi sa episyente nga irigasyon ug capacity building alang sa mga mag-uumang benepisyaryo niini nga proyekto),” matud pa ni Gujeling.
Sa iyang mensahe, si Danao Mayor Cepedoza-Lerion nagpahayag sa iyang pasalamat sa NIA ug nagpasiugda sa kamahinungdanon sa panagtambayayong tali sa lokal ug nasudnong ahensya.
Samtang si Gob. Aumentado sa iyang mensahe, nagtawag sa proyekto nga usa ka “dream finally realized” o damgo nga natuman na gyud alang sa mga lokal nga mag-uuma.
Ang usa ka dekada nga pangandoy alang sa mga lokal nga mag-uuma nagsugod na sa pagkaporma sa dihang ang mga opisyal milusad sa ₱970-million nga Hibale Small Reservoir Irrigation Project (SRIP) sa lungsod sa Danao niadtong Hulyo 4. (Hulagway gikan sa NIA-7 photo)
BALAK
KON MAPALIT PA ANG GUGMA
Sinulat ni Engr. Rogelio Podelino
Dinhi sa kalibutan ang salapi gamhanan
Halos tanan’g butang mapalit sa adunahan
Kon ikaw adunahan tinahud ka sa tanan
Inila ka sa katilingban
Kon unsa’y imong gusto makuha sa kasayon
Bisan ang mga anak ni Eva nagoa-ulipon
Kay ang ilang tuyo ang imong ka-adunahan
Nga magpuyo sila nga bulahan
Daghan ang nanimpalad tungod sa gugma
Gisugal ang kinabuhi nila
Sa tinguha nga ilang makaplagan
Ang gugma’ng maidlas sangatanan
Kay ang gugma’ng tim-os ug dalisay
Lisud hikaplagan sa mga tawo’ng pasaway
Kay nagtago man sulod sa balati-an
Sa mga linalang nga buotan
Ang gugma dili.nimo mahibalo-an
Kon anus-a kini moturok sa imong dughan
Si kupido ra ang nasayod sa hinungdan
Kon mogitib na kini sa imong balati-an
Daghan unta’ng mga adunahan ang malipayon
Kon ang gugma mapalit pa gilayon
Apan sakgaw sa kinaiyahan ang tanan
KON MAPALIT PA ANG GUGMA SA BULAWAN