BOHOL LIGHT main office bukas na pagbalik alang sa normal nga kalihukan
Sinulat ni Sheryl B. Paga
Human sa pag-remodel sulod sa upat ka bulan, opisyal nang gibuksan pag-usab ang opisina sa Bohol Light nga nahimutang sa R. Enerio St., Poblacion III, Tagbilaran City, niadtong Hulyo 21, 2025. Busa, ang mga transaksyon sama sa aplikasyon sa pagpataod ug koneksyon sa kuryente, bill depost refund, senior ug lifeline subsies didto na pagahimuon sa main office.
Dayag ang dakong pagbag-o sa disenyo sa opisina, nga mas moderno ug hapsay kaysa kaniadto. Aduna na kiniy bag-o nga hitsura nga gituyo aron mas komportable ug sayon alang sa mga kostumer.
Sa laing bahin, ang bag-ong mga pasilidad nga gigamit sa Bohol Light naghatag ug mas sayon ug episyenteng serbisyo sa tanan nga mga konsumante ilabi na gayud ang paggamit sa dahan na nga mga accredited payment partners alang sa pagbayad sa atong bill sa kuryente diin malikayan ang kahasul ug ma save pa ang atong pamasahi.
Pwde a kitang mubayad gamit ang e-wallet, online banking ug over the counter payments sa mga banko, MLhuillier, Palawan Pawnshop ug Seven-Eleven. Mapustada kini pagkasunod nga adlaw.
Alang sa ubang mga pangutana ug kasayuran, mahimo kitang motan-aw sa Bohol Light Facebook Page, website sa https://www.bohollight.com, o tawag sa service hotline: (038) 427-2372 / 0920-960-2372.
Kalihukan sa BWUI gihimo pag-amping sa kinaiyahan
Sinulat ni Leizel C. Butawan
Makita sa hulagway ang pipila sa mga empleyado sa BWUI nga mihimo sa tree planting
Sigun sa nahaunang balita, gihatagan sa Bohol Water ug dakong pagtagad ang kalihokan sa pag-amping sa kinaiyahan sama sa tree planting ug pagpanglimpyo sa kabaybayonan o Coastal clean-up. Gani, niadtong Hunyo 11, 2025 atong mahinumdoman nga ang Bohol Water nagpasiugda ug kalihokan sa pagpananom ug kahoy didto sa Barangay San Isidro, Tagbilaran City. Ang maong kalihokan usa ka lakang alang sa pagpanalipod ug pag-amuma sa kinaiyahan, diin mikabat sa 212 ka lawngon ang natanom sa nagkalain-laing klase sa kahoy.
Isip pagpadayon sa maong inisyatibo, usa sa mga plano sa Bohol Water mao ang paglunsad sa susamang kalihokan karong umaabot nga bulan sa Agosto 2025 diin gihatagan sa maong kompanya ug unang pagtagad ang pagpananom sa dapit nga gialagaran o service area niini. Nahilakip sa programa sa pagpananom mao ang mga dapit diin anaa nahimutang ang mga tinubdan sa Bohol Water sama sa Cortes, Corella, ug Balilihan.
Hinungdanon kaayo ang pagpananom ug mga kahoy, ilabina sa pag amping sa kinaiyahan tungod kay usa kini ka pamaagi aron pagpanalipod sa watershed areas o kakahuyan tungod kay kini motabang pagpugong sa pagdahili sa yuta o soil erosion, pag filter sa polusyon, pagpreservar sa agianan sa tubig sa ilawom sa yuta ug makatabang sa regulasyon sa klima. Kini aron mapadayon ang kalidad sa tubig ug kaluwasan sa atong ekosistema. Ang Bohol Water andam pagsuporta ug pagpadayon niining mga kalihokan para sa atong kinaiyahan aron makab-ot ang gitinguhang mas malungtarong kalikupan.
PhilHealth nipasalig sa coverage alang sa kasagarang mga sakit sa ting-ulan
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Samtang ang kaylap nga pagbaha tungod sa pagbunok sa ulan padayon nga nakaapekto sa daghang mga bahin sa nasud, ang Philippine Health Insurance Corporation (PhilHealth) nagpasalig sa publiko nga kini naglangkob sa pagpaospital tungod sa dengue ug leptospirosis, duha sa labing kasagarang mga kondisyon nga makaapekto sa mga Pilipino sa panahon sa ting-ulan.
Ang enhanced benefit packages sa PhilHealth anaa na sa P19,500 ug P47,000 alang sa kasarangan ug grabeng dengue, matag usa; samtang ang coverage sa leptospirosis gipauswag ngadto sa P21,450.
Ang ubang mga waterborne disease nga sakop sa PhilHealth naglakip sa Acute Gastroenteritis nga anaa na sa P11,700 ug Hepatitis A sa P23,010 kon ma-confine sa level 1 ngadto sa 3 nga mga tambalanan.
Kini nga mga pagpauswag nahisubay sa direktiba ni Presidente Ferdinand R. Marcos, Jr. nga himoong mga benepisyo sa pag-atiman sa panglawas dili lamang nga maabot sa usa, apan labaw sa tanan, tinuod nga mabati sa tanang Pilipino.
“Kung tinamaan ng dengue o leptospirosis sa kabila ng pag-iingat, magpunta na po kayo agad sa malapit na PhilHealth-accredited health facility para kayo ay magamot. Huwag na po kayong mag agam-agam dahil sagot ng PhilHealth ang malaking bahagi ng inyong gastos sa pagpapagamot,” pasalig ni PhilHealth Acting President ug CEO Dr. Edwin M. Mercado.
Gipahinumdoman usab sa PhilHealth ang publiko nga unahon ang personal nga kaluwasan panahon sa ting-ulan.
Aron malikayan ang mga sakit nga dala sa tubig ug malikayan ang impeksyon sa leptospirosis, hugot nga gitambagan ang publiko nga likayan ang pag-ubog o pagdula sa tubig baha, paghugas sa kamot sa dili pa mokaon ug pagkahuman mogamit sa banyo, ug pag-inom ug limpyo nga tubig.
Kinahanglan usab nga masiguro nga ang pagkaon limpyo ug husto nga pagkaluto.
Aron malikayan ang dengue, tambag sa mga awtoridad nga limpyohan ang palibot ug mogamit ug mosquito nets o insect repellent aron malikayan ang mga lamok nga nagdala ug dengue.
Kung mataptan ug dengue, leptospirosis ug uban pang sakit nga dala sa panahon sa ting-ulan, gi-awhag sa PhilHealth ang publiko sa pag-adto dayon sa labing duol nga pasilidad sa panglawas nga accredited niini alang sa pagtambal. Ang PhilHealth mo-cover sa dakong bahin sa gasto sa pagpatambal. (Hulagway gikan sa PhilHealth)
KALAHI-CIDSS naghatag-gahum sa mangingisda, nagpabag-o sa nahilit nga baryo sa Bohol
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Si Reynaldo Labandria Namoco, 54 anyos, usa lamang ka yanong mangingisda kaniadto sa Barangay Kabangkalan, lungsod sa Presidente Carlos P. Garcia (PCPG), sama sa kadaghanan.
Hangtod nga nakadungog siya bahin sa programa sa Department of Social Welfare and Development (DSWD) nga Kapit-Bisig Laban sa Kahirapan-Comprehensive and Integrated Delivery of Social Services (KALAHI-CIDSS), apan sama sa kadaghanan, gilibog niya kini sa ubang social welfare programs.
Apan wala niya damha nga adunay naandan nga pagpatawag sa usa ka barangay asembliya, nga alang lamang sa representasyon sa panimalay, mahimong hinungdanon nga higayon nga dili lang makapabag-o sa iyang komunidad apan maghatag usab sa iyang dalan sa pagpangulo.
Sa wala pa moabot ang KALAHI-CIDSS, ang Barangay Kabangkalan usa ka hulagway sa isolation. Si Reynaldo nahinumdom sa usa ka gamay, naglisud nga populasyon, diin daghan ang nagduha-duha sa pagpuyo didto tungod sa bug-os nga kalisud sa pag-akses.
Ang dili sementado, lawom nga gubaon nga mga dalan labaw pa sa usa ka kahasol, usa ka makalilisang nga babag diin ang pagdala sa ilang mga importanteng produkto, sama sa presko nga isda ug utanon, ngadto sa merkado sa lungsod kanunay nga pakigbisog.
Sa panahon sa ting-ulan, likayan sa mga motorista ang barangay kay mausab ang mga karsada niini tungod sa mga gahong sa lapok, nga nagpugos sa mga residente sa pagbaktas sa lagyong mga distansiya o pag-antos sa walay kataposang paghulat sa crossing sa Barangay Tugnao.
Hangtod sa niabot ang KALAHI-CIDSS sa PCPG nga nagdala ug positibong kausaban sa komunidad diin gihatagan niini ang Barangay Kabangkalan ug tulo ka mga sub-projects sa Farm-to-Market Road (FMR) gikan sa 2015 hangtod 2019, ubos sa implementasyon sa KC-NCDDP, ilabi na sa pagkonkreto sa mga dalan paingon sa ug pinaagi sa barangay center.
Gikan sa inisyal nga mga yugto sa pagplano hangtod sa pagpatuman, ang mga residente sa Kabangkalan nag-una diin sila nagtinabangay nga nagpaila sa ilang labing kritikal nga kinahanglan—ang mga dalan.
Ang epekto sa bag-ong mga FMR diha-diha dayon diin ang transportasyon karon hapsay, bisan sa panahon sa ting-ulan, nagtugot sa mga importanteng produkto nga makaabot dayon sa merkado.
Ang mga serbisyo sa emerhensya, lakip ang mga ambulansya, dali nga maka-akses sa barangay, mahinungdanon nga pagpalambo sa mga resulta sa pag-atiman sa panglawas. Ang inadlaw-adlaw nga pag-commute sa mga estudyante dili na hadlok nga panaw apan usa ka yano nga panaw. Ang proyekto dili ikalimod nga nagbag-o sa komunidad, panginabuhi ug kinatibuk-ang kalidad sa kinabuhi.
Labaw sa mahikap nga imprastraktura, ang KALAHI-CIDSS nagbilin usab ug kabilin ni Namoco mismo diin ang iyang aktibong tahas isip chairman sa Project Preparation Team gikan sa 2014 hangtod 2015, ug sa ulahi isip pangulo sa Barangay Sub-Project Management Committee (BSPMC) gikan sa 2016 hangtod 2019, naghatag kaniya ug masterclass sa pagpangulo, pag-organisa sa komunidad, ug tinuod nga serbisyo publiko.
Kini nga hands-on nga kasinatian, inubanan sa iyang kinaiyanhon nga tinguha sa pagtabang sa uban, direktang nagdasig kaniya sa pagdagan ug malampusong nahimong Barangay Kagawad.
Si Namoco hugot nga nagtuo nga ang iyang pagkalambigit sa KALAHI-CIDSS maoy hinungdan sa iyahang pag-ila ug kasaligan sulod sa barangay.
Ang kasinatian sa Barangay Kabangkalan nagbarug isip usa ka gamhanang testamento sa kalig-on sa kauswagan nga gipalihok sa komunidad. Pinaagi sa aktibong partisipasyon sa iyang katawhan, gikan sa pagplano hangtod sa pagpatuman ug pagmentinar, ang proyekto sa FMR nakahatag ug tinuod nga kaayohan.
“Motumaw ang tinuod nga kalamboan kung ang komunidad mismo ang manguna, magtinabangay, ug adunay tinguha nga mouswag,” matud pa ni Namoco.
Gipamatud-an sa KALAHI-CIDSS nga kung ang mga komunidad paminawon, moapil, ug suportahan, makab-ot nila ang talagsaong pagbag-o sa ilang mga termino.
Ang hands-on nga kasinatian, inubanan sa kinaiyanhon nga tinguha sa pagtabang sa uban ni Reynaldo Labandria Namoco, direktang nagdasig kaniya sa pagdagan ug malampusong nahimong Barangay Kagawad sa Barangay Kabangkalan, lungsod sa Presidente Carlos P. Garcia (PCPG). (Hulagway gikan sa DSWD-7)
Red Tilapia Floating Fish Cage Project gilusad sa BFAR-7 sa Bohol
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Opisyal nga gilusad ning bag-o lang sa Bureau of Fisheries and Aquatic Resources Region 7 (BFAR-7), pinaagi sa Bohol Provincial Fishery Office, ang pagpatuman sa tilapia floating fish cage project sa kadagatan, nga nagpaila sa red tilapia production sa probinsiya.
Ang inisyatiba, nga nagkantidad ug gibana-bana nga ₱356,932, naglakip sa duha ka floating fish cage units nga gibutang sa mga lungsod sa Ubay ug Calape.
Gisakop usab sa package ang kinahanglan nga mga materyales sa pag-input, mga fingerling, ug mga pagkaon sa isda.
Kini nga bag-ong proyekto nagtimaan sa usa ka mahinungdanong lakang sa pagpalapad sa mga kalihokan sa aquaculture sa kabaybayonan sa Bohol.
Pinaagi sa pagpaila sa pula nga tilapia ngadto sa marine water culture systems, ang BFAR-7 nagtumong sa pag-diversify sa lokal nga produksyon sa isda, pagsiguro sa malungtarong panginabuhian sa mga mangingisda, ug pagtampo sa seguridad sa pagkaon sa rehiyon.
Gilauman sa BFAR-7 nga ang kalampusan sa proyekto dili lamang makatabang sa pagpausbaw sa produksiyon sa isda sa probinsiya apan magsilbi usab nga modelo sa ubang komunidad nga may baybayon nga interesado sa marine-based tilapia farming.
Gi-andam na sa mga mangingisda sa lungsod sa Calape ang ilang mga pokot samtang gi-andam na usab sa mga mangingisda sa lungsod sa Ubay ang ilang mga fish cages human opisyal nang gilusad ning bag-o lang sa BFAR-7, pinaagi sa Bohol Provincial Fishery Office, ang pagpatuman sa tilapia floating fish cage project sa kadagatan, nga nagpaila sa red tilapia production sa probinsiya. (Hulagway gikan sa BFAR-7)
Mawmag, coco-pretzel: Sandugo Trade Green Product Awardees
Sinulat ni Rey Anthony Chiu
Nasakmit sa usa ka Bol-anon-Waray nga gamay nga mamumuhunan ang Green Product Award sa ilang mawmag nga key holder alang sa non-food category, ug sa Agusanon nga Libas Farmers Multi Purpose Cooperative ang ilang Coco-pretzel sa food category Green Product Award didto sa bag-o lamang nga gitapos nga Sandugo OTOP Trade Expo 2025 sa Department of Trade and Industry (DTI) ug sa partner niini nga Island City Mall (ICM).
Sa laing bahin, Most Innovative Product Award usab ang nakab-ot sa Adorno 72 Home Decors sa Liloan Cebu alang sa ilang gisug-an nga wall décor sa non-food category samtang sa Food Category, most innovative product usab ang Champorado Kit sa Balay Dilaw Studio, sa trade fair nga giapilan sa kapin sa usa ka gatus ug kap-atan ka gagmay nga mamumuhunan sa lima ka adlaw nga pamaligya atul sa Sandugo sa Bohol.
Matud ni DTI bohol Provincial Director Vierna Teresa Ligan, malipayon sila nga nalapasan pa gihapon nila ang gitarget sa DTI nga cash ug booked nga halin nga karong tuiga, ilang gilansang sa P20 million.
Pagkahuman sa lima ka adlaw nga pamaligya sa 140 ka mga gagmay nga mamumuhunan gikan sa mga nagkadaiyang rehiyon sa nasud nga mitapnas sa Bohol alang sa labing sikat ug himalitan nga pamaligya sa mga produkto sa MSMEs, namonitor sa DTI ang P24 milyones nga halin gikan sa mga exhibitors.
Ang monitoring usa ka pamaagi sa DTI sa pagtabang sa mga mamumuhunan nga makakita kon ang ilang pagsalmot, nakatabang ba o wala, butang nga matataw sa matag exhibitor pinaagi sa iyang halin, ug wala pay labut niini ang halin nga anaa pa sa sabutsabut.
Kaniadto, ang DTI Bohol maoy naningkamot nga magpahiluna sa Sandugo OTOP Trade Expo ug migasto ang goberno aron lamang makapahimutang sa nindot ug maayong merkado alang sa mga tigpanghimo ug mga produkto.
Hinuon karon, gitugyan na sa DTI ang katungod sa paggasto sa mga displayhanan sa usa ka pribadong kompanya nga nagsuporta usab sa gagmay nga puhunan.
Sa nagkadaghan nga mga misalmot nga MSMEs gikan sa pagsugod ngadto na sa ika 17 nga Sandugo OTOP Trade Fair, gitunol usab sa DTI ngadto sa 10 ka mga MSMEs ang Loyalty Award sa ilang makanunayon nga pagsalmot sa pamaligya.Loyalty awardees sa Sandugo Trade Expo ang Antequera Tourist Information and Display Center, Tubigon Loomweavers Multi Purpose Cooperative, Prime of Asia Handi Crafts, Raffia de Bohol, Bucarez Food Processing Corporation, Ferangel Guitar Handcrafter, Glo-Anse Handicrafted Products, Hannas Handicraft, JEV Shell Center u gang JJW Fashion Center.
WALAY KINUTUBANG DESIGN. Kauban ni Lauro Lopido sa Mara and Aram baglines ang mge industrial design students sa BISU nga mitabang sa iyang pamuhunan nga makahimo ug mag bag-ong design alang sa ilang mga produkto. (Hulagway gikan sa PIABohol)
BALAK
ANG KAALIMYON SA MGA BULAK
Sinulat ni Engr. Rogelio Podelino
Sa sayong kabuntagon mohuros ang hoyohoy dayon
Ug ang kahumot sa mga bulak moalibwag dayon
Ug ang ilang kahumot imong masimhot
Nga mohatag ug katagbawan sa balati-ang naghuot
Dayon ang mga buyog manglupad
Nangita sa mga bulak bisan asa ipadpad
Kay modimdim sa katam-is sa bulak sa dakung kahimu-ot
Ang mga bulak nindot idayandayan sa panimalay
Naghatag kini sa palibot ug kapiskay
Labi na kon ang panimalay gipalibutan
Sa maanindot nga mga bulak nga labihan kadaghan
Panahon sa kagabhi-on
Ang dama de noche sa kahumot mangalimyon
Bati-on nimo nga nahilambigit ka sa kinaiyahan
Kining tanan mugna sa KAHITAS-AN
Ang walingwaling sa kabukiran
Nindot sud-ongon sa ilang kadaghan
Makabig ang mga buyog sa pagpaniba
Aron modimdim sa ilang katam-is dayon mopahawa
Ang mga bulak nindot idayandayan
Sa mga altar sulod sa simbahan
Moalibwag ang kahumot sa mga bulak sa mga katawhan
ANG KAALIMYON SA MGA BULAK masinati sa kadaghanan