Pahinumdum sa kinabuhi, kuryente walay gipili
Sinulat ni Sheryl B. Paga
Nasinate sa dakbayan sa Tagbilaran ang sunod-sunod nga trahedya sa sunog diin nakahatag kini ug pakapanik ngadto sa mga katawhan.
Ang buhatan sa Bohol Light buot magpahimatngon ngadto nga ang kuryente usa ka importante nga elemento apan dilikado. Dili kini mupili ni bisan kinsa tungod kay dili makita ug giawhag gayud nga magbinantayon sa paggamit niini.
Adunay daghan mga mga hinungdan ngano mahitabo ang maong insidente. Busa atong hatagan ug pagtagad ang tanang mga butang nga anaa sa atong palibot ilabi na insakto nga paggamit sa mga aplayansis.
Adunay pipila ka mga pahimangno gikan sa Bohol Light nga natong hinumduman:
- Bantayan ang insakto nga instolasyon sa koneksyon sa kuryente.
- Paglarot sa mga nakasaksak nga aplayansis inag human ug gamit ug dili biyaang ngaka plug in ilabi na kung kita mulakaw sa panimalay.
- Ayaw pag-ilis sa napunder nga bombilya kung basa ang kamot.
- Bantaye ang mga service drop wires nga dili musangyad sa atop.
- Ipalayo ang TV Antenna sa linya sa kuryente.
- Ginadili ang series, oktupos ug flying connections
- Pagbantay sa panit nga wires ug ayaw gayud paghikap niini.
- Ayaw pag gamit ug cabilla nga hiumuon nga ground rod.
- Ginadili ang paghikap sa plangka kung basa ang kamot.
- Siguradoon nga naka-off ang regulator sa atong mga LPG tank inaghuman ug gamit aron masiguro nga walay makagawas nga flammable gas.
Pipila lamang kini nga angayan pagabantayan tungod kay ang usa ka kinabuhi, dakong bahandi.
Alang sa mga emerhensya, tawaga gilayon sa 24/7 hotline sa Bohol Light 038-427-2372 o 0920-960-2372.
BWUI, nangayo ug pagsabot sa publiko mahitungod sa Pipeline Restoration
Sinulat ni Leizel C. Butawan
Makita sa hulagway sa itaas ang kalamboan sa restoration of pipelines
Sigun sa programa sa Bohol Water Utilities, Inc. (BWUI) kabahin sa pipeline restoration nga gitumong aron mapalambo ang serbisyo sa panubig sa lalawigan, nasinati sa kompanya ang pipila ka mga hagit, lakip na ang kasamok sa trapiko nga dala sa maong proyekto.
Tungod niini, ang BWUI nangayo ug mas lapad nga pagsabot ug pasensya gikan sa publiko, ilabi na sa mga motorista ug residente nga apektado sa mga kalihokan sa kalsada.
Gipasabot sa kompanya nga aduna sila’y mga pamaagi ug regulasyon nga kinahanglan sundon aron masiguro nga luwas, lig-on, ug long-term ang resulta sa ilang pag-ayo sa mga pipelines.
Ang pipeline restoration moagi sa mosunod nga mga hugna:
1. Pagkuha ug mga permit gikan sa lokal nga panggamhanan ug uban pang ahensya.
2. Pagkompleto sa mga safety requirements, lakip na ang pagbutang ug warning signs ug safety devices.
3. Concrete cutting, nga sundan sa Excavation ug Repair sa mga pipelines.
4. Pag-restore sa giukab nga parte sa kalsada.
5. Pagpahigayon sa Field Density Test (FDT) nga ginabuhat sa City Engineering, depende sa ilang schedule.
6. Kung makapasar na sa FDT, mosunod ang Concrete pouring ug ang Curing period nga molungtad ug 14 ka adlaw.
Sa pagkakaron, nahuman na sa BWUI ang concrete pouring ug kasamtangang nagpaabot sa pagtapos sa curing period. Usa na lang ka lane sa maong dalan ang magamit sa mga motorista samtang nagpadayon ang trabaho.
Gipasalig sa BWUI nga padayon ang ilang paningkamot aron mapadali ang proseso ug mapadayon ang maayong serbisyo sa tubig. Nanghinaot usab sila sa padayon nga kooperasyon ug pagsabot sa publiko samtang gihimo ang mga kalihokan alang sa kaayohan sa tanan.
Gipalambo nga benepisyo sa primary care
sa Central Visayas gilusad sa PhilHealth
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Opisyal nga gilusad sa PhilHealth Regional Office (PRO) VII ang Yaman ng Kalusugan Program (YAKAP) sa Central Visayas niadtong Agosto 11, 2025 sa Vicente Sotto Memorial Medical Center (VSMMC), nga nagtimaan sa paglusad sa ilang gipalambo nga primary ug outpatient care package nga nagtanyag ug libreng konsultasyon ug health screening, pinili nga mga tambal, ug basic laboratory o diagnostic tests, uban sa cancer screening ug dugang nga magamit sa dili madugay.
Ang Outpatient Department (OPD) sa VSMMC nalakip sa 240 ka accredited nga YAKAP Clinics sa Central Visayas sukad niadtong Agosto 9, 2025. Isip tertiary level, ang DOH-hospital nga adunay lain-laing pasilidad ug serbisyo, nga sa samang higayon nagsilbi isip multi-specialty academic medical center ug under healthcare providers network alang sa umaabot nga cancer screening providers.
Ang mga local health leaders ug local chief executives nga mitambong atol sa paglusad mipadayag sa ilang suporta sa enhanced primary preventive care benefit package mao sila si VSMMC Chief Dr. Gerardo Aquino Jr. uban sa Executive Committee sa ospital, Department of Health Central Visayas Center for Health Development (DOH-CVCHD) Regional Director Dr. Joshua Brillantes ug uban pa.
Sa iyang welcome message, gipasiugda ni PRO VII Regional Vice President Marjorie Cabrieto ang gipalambo nga coverage ug preventive approach sa programa.
Matud pa niini nga ang YAKAP usa ka enhanced package sa Konsulta. Ang mga (Rural Health Units), district hospitals, DOH hospitals, ug bisan ang mga pribadong clinics accredited isip YAKAP Clinics.
Kini nagpasabot nga pwede mangita ug libreng konsultasyon, mga tambal sa laboratoryo.
Gidasig ni Cabrieto ang publiko nga magparehistro sa usa ka akreditado nga klinika sa YAKAP aron hingpit nga mapadako ang mga benepisyo, ilabi na sa umaabot nga paglakip sa mga serbisyo sa screening sa kanser alang sa mga kanser sa suso, baga, colorectal, ug atay.
Niadtong Agosto 11, 2025, gipahigayon ang ceremonial signing sa Manifesto of Support nga gipangulohan sa mga representante sa VSMMC, DOH-CVCHD, Cebu Provincial Government, ug City Government of Cebu. Ang paglagda nagpalig-on sa usa ka hiniusang pasalig sa mga ahensya sa gobyerno ug mga institusyon sa kahimsog aron mapaduol ang kalidad, dali ug mapugngan nga pag-atiman sa kahimsog sa mga tawo sa Central Visayas. (Hulagway gikan sa PIA7-Bohol)
PDEA, DDB nipasidaan sa publiko batok sa “tuklaw” nga sigarilyo
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Ang Philippine Drug Enforcement Agency (PDEA) ug ang Dangerous Drugs Board (DDB) nipahimangno sa publiko batok sa bag-o lang nga mga sigarilyo nga nailhan sa lokal nga “tuklaw,” nga nag-ingon nga ang produkto “more potent” o mas kusog kaysa marijuana.
Ang sigarilyo adunay sulod nga tanum nga tabako – tradisyonal nga aso ug nailhan sa Vietnam nga “thuoc lao” – nga adunay siyam ka porsyento nga nicotine content, sumala sa PDEA ug DDB sa hiniusang pahayag niadtong Biyernes, Agosto 8.
Ang produkto adunay hangtod sa tulo ka pilo nga mas daghang nikotina nga sulod kay sa normal nga sigarilyo, nga adunay sulod sa gikan sa usa ug tulo ka porsyento nga nikotina, natino sa duha ka anti-drug nga ahensya.
Ang PDEA miingon nga ang mga resulta niini sa laboratory nagpakita sa presensya sa nikotina ug sintetikong cannabinoid nga gidesinyo sa pagsundog sa mga epekto sa marijuana apan mas kusgan ug peligroso.
Gipasiugda sa duha ka ahensya nga kung e-konsumo, ang “tuklaw” mahimong hinungdan sa “psychotic episodes ug hallucinations” ingon man ang “seizure-like” nga mga simtomas nga gihulagway sa mubo, sama sa pagkurog sa lawas ug pagkibot.
Kining makamatay nga sigarilyo nga gisudlan ug synthetic cannabinoid dayag nga smuggled goods ug gikataho nga gibaligya online, matod ni PDEA Director-General Isagani Nerez sa maong pamahayag.
Nakakuha sa atensyon sa publiko karong bag-o lang mao ang mga balita nga nagpakita sa daghang mga teenager diin pagkahuman sa pagsuyop sa “tuklaw” nga sigarilyo, nagpakita sa mga simtomas nga sama sa seizure nga gihulagway sa mubo, sama sa pagkurog sa lawas ug pagkibot.
Kining makamatay nga sigarilyo nga “tuklaw” gisudlan ug synthetic cannabinoid, dayag nga smuggled goods ug gikataho nga gibaligya online, matod ni PDEA Director-General Isagani Nerez sa pamahayag. (Hulagway gikan sa PDEA/DDB)
P1.3M balor sa kahayopan gitugyan sa SAAD aron
mapausbaw ang produksyon sa kabaw sa Bohol
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Aron mapalig-on ang produksiyon sa kabaw sa lalawigan sa Bohol, ang Department of Agriculture–Special Area for Agricultural Development (DA-SAAD) Program Central Visayas miapod-apod ug 26 ka carabao hefers ug 1 ka toro nga nagkantidad ug P1,343,000 ngadto sa upat ka farmers’ associations niadtong buwan sa Hulyo ning tuig.
Ang proyekto nagtumong sa pagdugang sa produksiyon sa kabaw ug pagtabang niini nga mga asosasyon nga motubo ngadto sa malungtarong komunidad nga nakabase sa negosyo.
Pinaagi sa pagprodyus ug dekalidad nga mga baka ug toro para sa Bohol ug kasikbit nga mga probinsya, ang inisyatiba nagsuporta usab sa pagpalambo sa panginabuhian sa lokal nga mga mag-uuma.
Ang DA-SAAD Program nag-apod-apod sa kinatibuk-an nga 108 ka kabaw, lakip ang mga baka ug toro, ngadto sa upat ka asosasyon sa mga mag-uuma sa Bohol ubos sa carabao production project.
Ang Behind the Clouds Farmers Association sa lungsod sa Batuan nakadawat ug lima ka baka, nga misaka sa 26, diin tulo ang gidudahang mabdos.
Sa lungsod sa Dagohoy, ang Cagawitan Farmers Association nakadawat ug 7 ka dugang nga baka, nga niabot na sa 26. Samtang sa Villa Aurora Farmers Association sa lungsod sa Dagohoy gihapon, nakadawat usab ug 7 ka mga baka, nga nisaka ngadto sa 31, lakip ang usa ka anak.
Sa lungsod sa Lila, ang Calvario Farmers Association nakadawat ug 8 pa ka mga kabaw, nga mikompleto sa kinatibuk-an nga 26, nga adunay duha ka baka nga gidudahang mabdos.
Ang dugang nga 26 ka baka ug 1 ka toro nagkantidad ug P49,000 matag usa, nga mikabat sa P1,343,000.
Si Apolinario Piollo, miyembro sa Calvario Farmers Association, nipadayag sa iyang pasalamat sa suporta nga gihatag sa programa. Gipaambit usab niya ang iyang panghinaot nga usa ka adlaw ang ilang asosasyon mahimong usa ka nag-unang hub sa mga prodyuser sa kabaw sa probinsya.
“Dako kaayo akong pasalamat nga usa ko sa nakadawat ug kabaw. Dako gyud kini’g tabang sa among pagpanguma. Among ikapasalig nga among padaghanon ang kabaw nga among nadawat aron sa umaabot, ang among asosasyon mahimong usa sa mga producer sa mga kabaw dinhi sa Bohol,” matud pa ni Piollo.
Kini nga interbensyon nagsuporta sa tumong sa DA-SAAD Program sa pagpalambo sa self-sustaining farming communities. Uban sa padayon nga tabang, kini nga mga asosasyon gilauman nga mahimong mga mahinungdanong kontribusyon sa industriya sa kabaw sa lalawigan sa Bohol ug sa kalamboan sa kabanikanhan sa lalawigan.
Ang SAAD Program sa DA naka-angkla sa poverty incidence reduction, ug local food production activation, pinaagi sa livelihood assistance alang sa mga marginalized Filipino nga mag-uuma ug mangingisda. Ang programa nagpasalig sa pagpalambo sa mga marginalized Filipino community pinaagi sa pagpauswag sa ilang ekonomikanhong kahimtang pinaagi sa pagmugna ug mga kahigayonan sa panginabuhian sa sektor sa agrikultura ug pangisda. (Hulagway gikan sa DA-SAAD photo)
P1.9 B sa P11.9 B sa DepED SBFP para ipalit ug gatas
Sinulat ni Rey Anthony Chiu
Dako ug ikatabang ang P11.9 bilyones nga school-based nutritional feeding program (SBFP) ngadto sa mga mag-uuma sa Bohol nga nag-alima sa mga hayopan para gatasan, kini maoy gibutyag sa usa ka opisyal sa Department of Education, atul sa pagpahigayon sa ika 9 nga Bohol Dairy Festival dinhi.
Gibutyag ni DepED Undersecretary for Government Relations, Trygve Olaivar, nga sa kinatibuk-an nga pahat sa DepED alang sa nationwide SBFP, P1.9 bilyones niini, napahat alang sa pagpundo sa pagpalit ug gatas nga idugang sa nutritional feeding sa tumbok nga mga kabataan.
Napili nga benepisaryo sa SBFP mao tong mga kabataan nga wala matubo kon basehan ang ilang edad ug timbang, kadtong mga potot ug mga tataw nga kuwang ang ilang mga nutrina nga nakuha sa ilang mga gikaon sa balay.
Kini gikan sa kindergarten ngadto sa Grade VI, ug sila paga-abagan sa duha ka buwan ngadto sa upat ka buwan nga pagpakaon, sa SBFP Nutritious Food Products (NFP).
Kini naglakip na sa gatas ug mga pagkaon nga taas ang nutrina nga makuha.
Sulod sa 43 ka adlaw, paimnn ang bata ug gatas, nga nakuha usab gikan sa local nga supply nga gikan sa mga gigatasan nga mga hayopan sama sa baka, kabaw ug kanding.
Dinhi sa Bohol, ang gatas sa baka gikompra sa DepED gikan sa mga mag-uuma sa tag P40 and litro, samtang ang gatas sa kabaw, gipalit sa tag P70 ang litro.
Niini, may pundo sa goberno nga, inay adto paingon sa pagpalit sa imported nga gatas, kini adto na mopaingon sa mga mag-uuma nga nag-alima sa mga hayon gogatasan, matud ni Usec Olaivar.
Nunot usab niini, naglaum ang opisyal nga mapun-an pa ang alokasyon alang sa gatas kay kini, makatabang ug daku sa mga mag-uuma, kinsa nagtabang usab sa pagbuntog sa suliran sa malnutrisyon sa nasud.
Sa katungod ni Gob Erico Aris Aumentado, mipundo na ang Kapitolyo ug P6.8 milyones agi ug abag sa produksyon sa gatas sama sa pagpatukod ug nga gatasanan (milking parlors), stainless steel nga sudlanan sa gatas, ug mga suporta nga ekipo niini samtang gikan sa 2023, nagpundo na usab ug ipadayon ang P10 milyones nga alang sa programa sa pagpanghatag ug gatas ug milky bun sa mga kabataan aron mahatagan sa lig-ong pundasyon sa nutrisyon alang sa pagpadako sa kabataan nga himsug.
MAHIMONG SUMBANAN. Matud ni DA Assistant Secretary Benjamin Albarese, karon lang siya nakasuway ug tambong ug provincewide dairy festival, butang nga angayan himoan ug template aron masundog sa uban. Sa suporta sa Administrasyon ni Gob Erico Aris Aumentado, may tag P10M na matag tuig alang sa nutritional feeding sa mga kabataan nga maggamit sa gatas gikan sa local nga mga umahan. Kini ang gisaulog sa 9th Dairy Festival sa Bohol. (Hulagway gikan sa PIABohol)
Populasyon sa Bohol karon: 1,412,726 na
Sinulat ni Rey Anthony Chiu
Si milabay nga upat ka tuig, napun-an ang populasyon sa Bohol ug 18,397, segun sa labing bag-ong kasayuran nga gipagawas sa Philippine Statistics Authority (PSA).
Niadtong katapusan nga survey nga gihimo sa PSA, nasayran nga aduna nay 1,412,726 ka mga Bol-anon, 18 mil na ang nadugang sukad sa 2020 nga mingtala lamang sa 1,394,329, segun pa ni PSA Bohol Chief supervising statistician Jessamyn Anne Alcazaren.
Sa upat ka tuig, kinatibuk-an nga 1.32 % ang gisaka sa kadaghanon sa populasyon, o gibanabana nga naa sa 0.33 porsyento ang pagdaghan sa populasyon sa matag tuig.
Segun sa mga ekonomista, ang ideal nga pagtubo sa populasyon kinahanglan nga matimbang usab sa pag-ugmad sa ekonomiya.
Hinuon, daghan ang nagtuo nga ang tinuig nga pagtubo sa populasyon nga anaa sa 0.5% ngadto na sa 1.5% maka-anam-anan ug palapad sa ekonomiya samtang magseguro nga ang imprastraktura ug ang serbisyo alang sa katawhan niini mas dali nga makaapas.
Sa ingon niini nga pagtubo sa populasyon sa Bohol, kon matutokan ang mga polisiya nga magduso sa pagpasugod sa kapanarbahoan, mga binag-ong pamaagi o inobasyon ug ang malungtaron nga pag-ugmad, mas dali sa Bohol nga makabaton sa himsug nga ekonomiya nga maka-ayo alang sa mga molupyo niining lalawigan.
P53M alang sa mga prayoridad nga Proyekto sa Tinibgan, papundohan
Sinulat ni Rey Anthony Chiu
Kinatibuk-an nga P53 milyones ang natumbok s amga katawhan niining barangay isip prayoridad nga mga proyekto alang sa mas paspasa nga kaugmaran sa barangay, kini segun sa giduso nga laraw nga gipadayag atul sa Dagyawan sa Barangay didto sa Barangay Hall, Agosto 12.
Ang Dagyawan, nga nagpasabut ug bayanihan, mao nay nahimong pamaagi sa goberno aron pamati-on ang mga tawo sa ilang mga buot mahitabo sa komunidd agi ug abag sa ilang pagpaningkamot nga mapa-uswag ang ilang kahimtang.
Napauso human lagdai ni kanhi Presidente Rodrigo Duterte ang whole-of-nation approach sa pagpukan sa insurhensya, ug hangtud na gani sa tanan nga matang sa giplano nga kaugmaran.
Ang Tinibgan, usa sa mga lugar nga kanhi, nahimong pugaran sa mga armadong grupo nga walhon, apan nabiyaan na human ang mga rebelde mongkagiw sa ubang lugar.
Nahimong usa sa mga hilit nga lugar nga halayo sa kaugmaran, daghan ang mga tawo sa barangay ang nangandoy ug maayong kinabuhi apan kini nahikaw kanila.
Karon nga nabuntog na ang mga rebelde, gipaduol sa goberno ang serbisyo aron mabati kini sa katawhan, pinaagi sa Dagyawan.
Ug didto, natumbok sa katawhan ang ilang mga buot nga unahon sa goberno alang sa ilang kaugmaran.
Kini nga papundohan sa goberno pinaagi sa Department of Public Works and Highways ang P20 milyones nga pagpasemento sa natumbok nga Farm to Market Road, P20 milyones sa Evacuation center, P1 milyon nga Elementary School Pavillion, P3 milyones nga pagpalabat sa eskwelahan ug lain pang P2 milyones nga slope protection works.
Gikan usab sa National Irrigation Administration, buot sa katawhan ang P5 milyones nga pagpaugmad sa patubig samtang gikan sa Department of Interior and Local Government: ang P2 milyones nga garbage truck ug lain nga P1.5 milyones nga rescue vehicle.
Ang gikan sa DILG, mahimong kapundohan sa Retooled Community Support Program.
BALAK
ANG KADUNGGANAN
Sinulat ni Engr. Rogelio Podelino
Kini ang hiyas sa tawo nga guibantayan
Guiampingan pag-ayo mora’g bulawan
Kay kon kini ang mabu-ong
Dili na mahi-uli ug tarong
Guimatngonan pag-ayo sa taknang tanan
Guibantayan nga dili madungisan
Guiamoma mora’g nag-alima ug puya
Guipanalipdan kanunay sa walay kaluya
Sa familya kadungganan usa ka bahandi
Matag usa kanila nagbantay nga dili mapakli
Guimatoto guikan pa sa ilang katigulangan
Sumosunod sa ilang kahimtang guigabayan
Aron pagbantay sa kadungganan dili kalimtan
Sa adlaw’ng Dominggo mosimba ang tanan
Guitudloan sa DIOSNONG mga kasugoan
Aron tanan nagtubo nga nagbinuotan
Labi na ang mga kadalagahan sa familya
Nagmatngon kanunay nga dili madisgrasya
Sa higayon nga duna nay gustong mosiba
Sa iyang kaalimyon sa dakung tinguha
Higayon gusto mosulod sa sag sa kaminyoon
Nagsabot guinikanan sa hustong panahon
Regalong ikahatag niya sa iyang pamanhonon
ANG KADUNGGANAN guiampingan sa dayon