Ang Bag-ong Balaod nga Mag-usab sa Nawong sa Pagpili sa Atong Mga Opisyal sa Barangay

Ni ELEAZAR TUTOR ACAMPADO

GAWAS sa local election nga gipahigayon niadtong Mayo, usa usab sa giatngan sa katawhan ang eleksiyon sa barangay. Kini ang pagpili sa Barangay Chairman, Sangguniang Barangay Members, SK Chairman ug Sangguniang Kabataan members. 

Ning tuiga, daghan ang nagdebate kon madayon ba kini o mauswag tungod sa pagpasa sa balaodnon nga mag-usab sa termino sa mga opisyal sa barangay. Daghan ang dili katulog. Daghan ang nag-alindasay. Daghan ang nagpanikad na nga modagan sa umaabot nga eleksiyon. Apan niadtong miaging adlaw lang, gipirmahanan ni Presidente Ferdinand Marcos, Jr. ang Republic Act No. 12232.

Ubos sa maong balaod, ang eleksiyon sa barangay ug SK, nga ipahigayon unta karong Disyembre 1, 2025, gibalhin na ngadto sa unang Lunes sa Nobyembre 2026. Dugang pa, ang termino sa mga opisyal sa barangay ug SK gihimo nang upat ka tuig, gikan sa una nga tulo ka tuig. Ang mga kasamtangang opisyal magpadayon sa ilang katungdanan hangtod nga mapili ang mga opisyal nga mopuli nila sa 2026.

Daghan ang nangutana: maayo ba kini o dili? Atong susihon ang mga bentaha ug disbentaha niining balaod.

Mga Bentaha sa Upat ka Tuig nga Termino

Dugang nga Panahon sa Pagserbisyo: Ang upat ka tuig nga termino naghatag sa mga opisyal og mas taas nga panahon aron ipatuman ang ilang mga gisaad nga proyekto ug programa sa ilang mga barangay. Kon tulo ra ka tuig, usahay maglisod sila sa paghuman sa ilang mga plano tungod sa mubong panahon.

Sa karong mga namunoan, duha ra ka unta ka tuig ang ilang termino, kay napili man sila niadtong Oktubre 20, 2023 ug kon mahinayon ang gitakda nga eleksiyon sa December 1, 2025.

Kaayohan sa Kahanas: Ang mas taas nga termino nagtugot sa mga opisyal sa pagpalambo sa ilang kahanas ug kasinatian sa pagdumala.

Makadaginot sa Pondo: Gilaoman nga makadaginot sa pondo ang kagamhanan sa pag-uswag sa BSKE.

Makatutok sa BARMM Election:  Gilaoman nga makatutok ang makinarya sa kagamhanan ilabi na ang COMELEC sa umaabot nga eleksiyon sa Bangsamoro Autonomous Region in Muslim Mindanao, ang una nga Parliamentary election sa maong rehiyon sa Mindanao.

Mga Disbentaha sa Balaod

Paghunong sa Demokrasya: Ang pag-uswag sa eleksyon matan-aw sa uban nga usa ka matang sa pag-undang sa proseso sa demokrasya. Ang mga tawo kinahanglan nga dunay kanunay nga higayon nga makapili sa ilang gusto nga lider. Ang pagpadayon sa incumbent nga mga opisyal bisan og lapas na sa ilang termino makahatag og pagduda sa katawhan.

Pagsamok sa “Term Limits”: Ang balaod nagtakda og tulo ka sunod-sunod nga termino alang sa mga opisyal sa barangay. Apan, ang pag-holdover sa mga opisyal nga natapos na unta ang termino makahatag og kalibog sa publiko bahin sa unsa ka dugay ang ilang pagserbisyo.

Posibleng Pag-abuso sa Gahom: Kon mas dugay ang termino sa usa ka opisyal, mas dako ang kahigayonan nga ilang maabuso ang ilang gahom ug posisyon. Ang mubo nga termino makatabang sa pagpugong sa posibleng korapsyon ug pag-abuso sa katungdanan.

Sa katilingbang Bol-anon, kining bag-ong balaod dunay duha ka nawong. Samtang naghatag kini og dugang panahon sa mga opisyal sa pagserbisyo, kinahanglan usab nga bantayan kini aron maseguro nga dili maabuso.

Sa kataposan, kita, isip mga molupyo sa tag-sa tagsa nato ka barangay, angay nga magbantay ug magmatngon aron maseguro nga ang atong mga lider nagbuhat sa ilang katungdanan alang sa kalamboan sa barangay ug kaayohan sa tanan.

Ug sa mga opisyal sa barangay, ipakita nga angayan sa halos usa ka tuig nga lugway sa termino ug ipadayon ang paghatag og serbisyo sa mga constituent sa barangay, kaalyado man kini o dili.

Bahin sa Tagsulat:

(Si Eleazar Tutor Acampado, kanhi staff writer sa Bisaya Magazine. Nakadaog na sa Don Carlos Palanca Memorial Awards for Literature in Cebuano Short Stories ug sa Komisyon sa Wikang Filipino. Ug kasamtangang nagserbisyo isip ikaduhang Sangguniang Barangay member sa West Poblacion, Garcia-Hernandez, Bohol.)