Digital nga Paagi sa Pagdawat ug Pagbayad sa Bill sa Kuryente
Sinulat ni Sheryl B. Paga
Tinguha sa Bohol Light ang paghatag ug digital nga mga pamaagi alang sa pagdawat sa bill sa kuryente ug sa pagbayad niini nga mas dali ug walay hasul.
Ang Bohol Light nagsugod na sa pagdawat sa mga amendment forms nga giapod-apod ngadto sa target nga mga konsumidor alang sa pagrehistro sa “E-billing”.
Kini nga programa gihimo aron mas mapalapdan ang atong digital transformation ngadto sa publiko ug masiguro sa mga konsumidor nga madawat ang binuwan nga bill sa kuryente nga tukma sa petsa pinaagi sa tagsa-tagsa ka mga email addresses nga maoy gihatag sa pagparehistro.
Adunay mga tinugyanan sa Bohol Light nga mobisita sa nagkalain-laing mga business partners, organizations, government institutions or offices alang sa pagpasabot kabahin sa bag-o nga direksyon sa kompanya mahitungod niining “e-bill Conversion Program”. Pwde usab kitang muanha sa opisina sa Bohol Light alang sa pag-enroll niini ug pangitaon ang customers services associates, Niña Anglica Tabacuan, Irish Leparto o si James Asares, nga maoy gitugyanan sa pag-proseso sa maong transakyon.
Gamit ang e-billing, pwde na usab kitang mubayad pinaagi sa mga e-wallet payment platform sama sa Gcash aron dili na kinahnglan pang muanha sa opisina sa Bohol Light aron lamang sa pagbayad.
Pwede usab kitang mubayad pinaagi sa online banking sa BDO, Metrobank, Security Bank, Pay Maya, seven eleven, Palawan Pay, ML Wallet Pay, BPI Quick Pay, FCB Pay ug sa mga over the counter payment outlets sama sa Mlhuillier ug Palawan Pera padala.
Alang sa dugang mga instruksyon ug mga detalye sa payment partners, pwde kitang mobisita sa Facebook Page sa Bohol Light o tawag sa 24/7 hotline numbers 0920-960-2372 o 038-427-2372.
BWUI moladlad ug dugang mga linya
Sinulat ni Victor L. Tambis
Makita sa hulagway sa wala: ang pagladlad ug linya, samtang sa tuo: ang bag-o pa lamang nga gi semento sa bag-ong linya
Ubos sa programa pagladlad ug dugang o “upgrading” sa mga linya, ang Bohol Water mopahibalo nga sa dili madugay, pagasugdan ang pagladlad ug bag-o nga mga linya sa Brgy. Dao nga magasubay sa Darunday St, gikan sa eskina P. Castillo St, (haduol sa Dao health center) hangtod na kini sa Dominique Drive nga nahisakop sa barangay Tiptip (molabay sa entrance sa Lind. Ph1) nga adunay gilay-on 1,087 meters o kapin sa kilometro.
Subay sa maong programa, himoon usab ang pag upgrade sa mga linya nga nagasubay sa Zamora St, Brgy. Dao diin pagapulihan ang 2 inch diameter nga tubo ngadto sa 4 inches nga adunay gilay-on nga 1,650 meters gikan sa eskina J.A. Clarin ug hangtod kini haduol sa V. Rama/Bohol Tech’l Training Center.
Sa susamang barangay, aduna usab pagahimoon nga pagladlad ug dugang linya nga 3 inches diametro ang gidak-on nga nagasubay sa Toledo St, (Sitio Lanao) gikan sa eskina J.A. Clarin pasulod o lateral line hangtod kini sa Calichan Subdiv nga adunay gilay-on nga dul-an sa usa ka kilometro.
Ang pagtrabaho niining nahisgutang mga linya pagsugdan gilayon kon mahatagan na ang Bohol Water ug excavation permit gikan sa City Engineering Office. Lakip usab sa programa sa bag-ong linya mao ang pagladlad sa CPG North Ave. gikan sa eskina Baguio Drive ug hangtod kini sa eskina Salazar St, Brgy. Ubujan nga adunay gilay-on nga 486 meters diin ang pagladlad sa linya himoon sa matag pikas o both sides sa maong kalsada.
Unsaon pagkuha sa P20K nga kantidad sa mga tambal ubos sa PhilHealth GAMOT
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Sugod niadtong Agosto 21, 2025, ang mga miyembro sa Philippine Health Insurance Corporation (PhilHealth) mahimong maka-avail sa libreng tambal pinaagi sa Guaranteed and Accessible Medications for Outpatient Treatment (GAMOT) program.
Ang PhilHealth GAMOT usa ka comprehensive outpatient drug benefit package nga naghatag ug 75 ka klase sa libreng tambal nga nagkantidad ug P20,000 matag tuig matag benepisyaryo.
Kini nga mga tambal naglangkob sa mga pagtambal alang sa daghang mga kondisyon sa kahimsog, lakip ang mga impeksyon, hubak ug Chronic Obstructive Pulmonary Disease (COPD), diabetes, taas nga kolesterol, taas nga presyon sa dugo ug mga kondisyon sa kasingkasing, ingon man mga nervous system disorders, kauban ang uban pang mga suporta nga terapiya.
Ang tibuok nasud nga implementasyon sa gipalambo nga PhilHealth GAMOT usa ka mahinungdanong bahin sa YAKAP Program nga gilusad niadtong Hulyo 25, 2025 aron makatabang sa pagpamenos sa mga galastohan sa mga pamilyang Pilipino pinaagi sa pagpalapad sa coverage sa libreng tambal, konsultasyon ug health screening, ug diagnostic tests.
Ang PhilHealth YAKAP, nga pormal nga nailhan nga ‘Yaman ng Kalusugan’ Program, nagsilbi nga gibag-o ug gipalapdan nga modelo sa Konsulta nga programa nga karon naghiusa sa mas komprehensibo nga serbisyo sa pag-atiman sa panglawas gikan sa 53 ngadto sa 75 ka importanteng mga tambal, 13 ka naandan nga laboratory tests, ug mga serbisyo sa screening alang sa 6 ka matang sa kanser, lakip na ang mammogram ug colonoscopy aron mapalambo ang sayo nga pag-detect sa mga sakit.
Tulo (3) lang ka yanong lakang ang gikinahanglan aron maka-avail sa libreng tambal gikan sa PhilHealth: Una, ang pagparehistro sa PhilHealth YAKAP clinic nga pilion diin mahimong magpalista pinaagi sa eGovPH App, PhilHealth Member Portal, bisan asa nga buhatan sa PhilHealth sa tibuok nasod, o direkta sa imong gusto nga YAKAP Clinic. Sa pagkakaron, adunay kapin sa 3,000 ka YAKAP access points sa tibuok nasod.
Ikaduha, bisitahon ang gipili nga YAKAP Clinic diin human sa usa ka bug-os nga medical assessment, ang imong primary care doctor mahimong mag-isyu sa PhilHealth GAMOT Prescription Slip kung gikinahanglan nga adunay Unique Prescription Security Code (UPSC).
Ug katapusan ang pag-claim sa tambal diin makapadayon sa pinakaduol nga Pasilidad sa GAMOT sa inyong lugar ug i-presentar ang slip sa reseta sa pharmacist uban ang bisan unsang ID Card nga gihatag sa gobyerno.
Ang PhilHealth GAMOT dili AYUDA. Kini usa ka dugay nga solusyon alang sa imong kahimsog sa katawhan diin P20,000 nga kantidad sa libre nga mga tambal ang ihatag matag tuig sa matag membro o dependent sa PhilHealth — dili isip kwarta, kundili sa aktuwal nga TAMBALAN — tungod kay kini ang labing epektibong paagi sa pagpanalipod sa panglawas sa katawhan. (Hulagway gikan sa PhilHealth/PIA)
Bohol pilot area sa Rehiyon 7 sa pagpahigayon sa 3rd qtr. NSED
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Napili ang lalawigan sa Bohol isip pilot area sa Rehiyon 7 sa pagpahigayon sa 3rd quarter Nationwide Simultaneous Earthquake Drill (NSED) nga gitakda sa Setyembre 11, 2025.
Ang pagpili sa probinsya isip pilot site gi-base sa dokumentado nga pagkahuyang sa seismic, pagkaladlad sa daghang mga peligro, kritikal nga imprastraktura, ug maayo nga natukod nga mga sistema sa pagkunhod sa peligro sa katalagman ug pagdumala.
Ang Bohol giagian sa upat ka aktibong fault nga mao ang North Bohol Fault (nailhan nga Inabanga Fault), East Bohol Fault, Maribojoc Fault, ug ang North Mindanao Sea Fault.
Kining mga geological features, inubanan sa nangaging mga kasinatian sa probinsiya sama sa magnitude 7.2 nga linog niadtong 2013, nagpasiugda sa kamahinungdanon sa padayon nga pagpangandam.
Sa adlaw sa NSED, lima ka mga rehiyonal nga buhatan ang mosusi sa kaandam sa Kagamhanan sa Probinsiya sa Bohol diin ang resulta sa ebalwasyon gipaabot nga makapalig-on pa sa mga estratehiya sa Bohol alang sa disaster resilience ug makahatag ug mga modelo nga mahimong gamiton sa ubang local government units sa Central Visayas.
Pinaagi sa pagserbisyo isip pilot site sa Rehiyon 7 alang sa 3rd Quarter NSED, gipamatud-an pag-usab sa Bohol ang pasalig niini sa pagpangandam sa kalamidad ug kaluwasan sa komunidad.
Kalabot niini, ang Kagamhanan sa Probinsiya sa Bohol, pinaagi sa Provincial Disaster Risk Reduction and Management Office (PDRRMO), nipahigayon ug orientation niadtong Setyembre 2 sa syudad sa Tagbilaran.
Ang maong sesyon gitambongan sa gitudlo nga mga first aider, search-and-rescue personnel gikan sa lain-laing opisina sa probinsiya, ug mga sakop sa Provincial Safety Force.
Sa iyang welcome message, ang pangulo sa PDRRMO nga si Dr. Anthony Damalerio mihatag ug gibug-aton sa panginahanglan sa pagtinabangay sa kaandam sa kalamidad.
Samtang gihagit ni Provincial Human Resource Management and Development Office (PHRMDO) Head Anne Mariquit Oppus ang mga partisipante nga seryosohon ang maong kalihokan.
“Let us make September 11 a day when we can tell ourselves that we are ready, despite and in spite of everything (Himuon nato ang Setyembre 11 nga usa ka adlaw nga makasulti kita sa atong kaugalingon nga andam na kita, bisan pa ug bisan pa sa tanan),” awhag pa ni Oppus.
Ang Bohol, ang una ug bugtong UNESCO Global Geopark sa nasod, napili isip pilot area sa Rehiyon 7 sa pagpahigayon sa 3rd Quarter Nationwide Simultaneous Earthquake Drill (NSED) nga gitakda sa Setyembre 11, 2025. (Hulagway gikan sa PIA)
Planta moproseso ug bolanghoy sa Carmen
Sinulat ni Rey Anthony Chiu
Human nahugmak ang paglaum sa mga mag-uuma nga nahaylo sa saad sa bolanghoy dihang napaun-dang ang operasyon sa planta niini sa Carmen, nabanhaw na usab kini dihang gibuksan pinagulohan ni Gob Erico Aristotle Aumentado ug Department of Agriculture ang Bohol Cassava Production, Consolidation, Processing and Marketing Enterprise dinhi.
Proyekto nga nahimugso ug balik sa pagtabang sa Department of Agrarian Reform ug sa 200 ka mga mag-uuma niining benepisaryo sa Agrarian Reform Community didto, banhawon sa mga mag-uuma ug sa ilang sakop sa banay ang pagpananum sa food-grade nga bolanghoy, aron maproseso ngadto sa harina, tayobong ug binangkong diha sa nahisgutang gitukod nga planta.
ANg planta nga gitukod maoy morposeso sa bolanghoy nga paliton gikan sa mga mag-uuma, agi ug ilang kapangitaan samtang katamnan ang mga yuta nga wala maugmad, ug makasuplay usab sila sa panginahanglan sa pagkaon ug sa kinahanglanon sa planta sa tuktokon nga gipabarug didto sa Sevilla.
Kahinumduman nga kaniadto, dinhi usab nga mga lugar, nananum ang mga tawo ug bolanghoy alang sa planta apan nahisugamak sila sa dili maayo nga pagtipig sa mga na-ukat nga bolanghoy nga iabut sa pagkada-ut, dili na maatul ug proseso, u gang kakuwang usab sa taas nga kalidad nga bolanghoy.
Niini karon nga planta, tumong nila nga makapamaligya na sa de-kalidad nga harina ug tayobong sa mga panaderia ug mga tindahan, samtang ang mga binangkong nga bolanghoy gamiton sa mga planta nga naghimo ug mga tuktokon ug pagkaon sa mga hayopan.
Matud ni Gob Aumentado, sa unang tuig sa operasyon sa planta, gilantaw nga makakuha ug 5 mil ka sako nga binangkong, 7 mil ka sako nga harina ug 1 ka libo ka sako nga tayobong.
Kini maugmad pa ngadto sa 20 mil ka sako nga binangkong, 30 mil ka sako nga harina ug 5 mil ka sako nga tayobong sa ikaduhang tuig niining operasyon.
NABANHAW. Human namatay ang paglaum sa mga mag-uuma sa bolanghoy, nabanhaw kini human mapabarug ang planta nga moproseso sa bolanghoy ngadto sa harina, tayobong, ug binangkong gawas pa nga makahatag kinig dugang suplay sa pagkaon sa mga pamilyang Bol-anon. (Hulagway gikan sa PIABohol/PLGU)
Planta sa tuktokon sa ‘manok bisaya,’ gipabarug sa Sevilla
Sinulat ni Rey Anthony Chiu
Gilantaw nga makamugna ug kapin sa 9 mil ka tag 20 ka sako nga pelletized nga tuktokon sa manok sa unang tuig sa pagbukas niini, human gisubhan ang Bohol Feeds Production and Marketing Enterprise (BFPME), didto sa Lagtangan Sevilla.
Kini palobohon pa ngadto sa 119 mil ka sako sa sunod tuig, aron i-abud sa mga Bol-anong mamuhi-ay ug manok bisaya ang barato, puno sa nutrina ug dali’ng mapalit nga local nga tuktokon nga gihimo sa planta dinhi.
Naangkon sa Bohol niining planta nga magnegosyo sa tuktokon pinaagi sa pagpundo sa World Bank subay sa Department of Agriculture Philippine Rural Development Program isip subproject niini.
Ang BFPME gilantaw nga makasuporta aron makalahutay ang pagpamuhi ug native nga manok (o manok bisaya) sa mga Bol-anon.
Sa nagkamahal nga presyo sa tuktokon ug sa kalisud niining pangita-on, ilabi na sa mga kuwang sa budget sa mga gagmay nag mag-uuma, ang BFPME, mao nay maghimo ug magpakatag sa local nga tuktokon nga ginama gikan sa local nga mga tanom sama sa legumes nga lami-an nga tinubdan sa protina, fiber ug carbohydrates nga gikinahanglan sa mga manok.
Matud sa kasayuran nga gipaambit sa Office of the Provincial Agriculture (OPA) ug sa Office of the Provincial Veterinarian (OPV), ang napundar nga negosyo magtutok sa pagpalig-on sa suporta sa local apan busog sa nutrina nga tuktokon ug pinaagi niini, makapasugoduog panginabuhi-an ug pamuhunan.
Sanglit ang himoon nga tuktokon, magsalig usab sa local nga mga suplay sa tanum sama sa monggos, mais, lubi, bolanghoy, tipasi, tahop, molasses ug ginutad nga dahon sa indigofera o azolla, nakit-an sa kagamhanan nga kini usab makatabang sa mga mag-uuma nga nananum niini.
Gawas pa, ang pagpatanum sa mga legumes sama sa batong, monggos, makapa-uli uysab sa yuta, nga maoy pamaagi sa natural nga pagpabalik sa ka tambok niini.
Matud ni Gobernador Ercio Aristotle Aumentado, kini nga negosyo nga gitugyan sa Kapitolyo ngadto sa Bohol Native Chicken Growers Association (BONAGCA), giabagan usab sa local nga kagamhanan sa P3 milyones samtang ang loan niini nga P8.8 milyones gikans a World Bank ug may P2.9 Milyones usab nga abag sa nasudnong kagamhanan.
Gilantaw usab nga sa ikaduha ka tuig nga operasyon sa maong planta sa tuktokon, makahimo kini sa kinatibuk-an nga 199,331 ka sako nga local nga tuktokon sa mas ubos nga presyo kon itandi sa komersyal nga tuktokon.
Buot nato nga makakuha pag dugang ginansya ang mga gagmay nga mag-uuma, samtang makatampo sa pagpatunhay sa industriya nga ila usab nga kapasugdan sa ginagmay nga negosyo, dayag sa gobernador.
LOKAL NGA ABUD? Mas barato, mas segurado nga hasug sa nutrina gamit ang local nga mais, bolanghoy, lubi, mga legumes ug mga ginutad nga dahon aron mahimong abud sa manok ang gisaad sa Bohol Feeds Production and Marketing Enterprise nga napatukoran ug planta didto sa Lagtangan Sevilla, aron itabang sa pagpalahutay sa mga nagnegosyo ug pangalima ug manok bisaya. (Hulagway gikan sa PIABohol/PLGU)
P10mil nga EHAP para sa taga Sierra Bullones, itunol Sept 4
Sinulat ni Rey Anthony Chiu
Human sa dugay nga hinuwat, itunol na ngadto sa 395 ka mga biktima sa mga katalagman nga minglumpag ug mingguba sa mga kabalayan sa Sierra Bullones Septembre 4, ang tag P10 mil nga Emergency Housing Assistance Program (EHAP) sa kagamhanan.
Itunol sa sa National Housing Authority pinaagi ni Field Office Chief Genesis Caesar Manalili, kauban ni Mayor ug abogado Michael Doria ug Gobernador Erico Aristotle Aumentado ang kinatibuk-ang hinabang nga moabut sa P1.9 milyones, ngadto sa mga molupyo kang kinsang mga kabalayan, naguba niadtong mga milabay nga bagyo sa 2021.
Gipasabut ni Manalili nga ang EHAP tanyag sa goberno agi ug tabang aron makapamalit sa mga materyales ang mga pamilya nga nabiktima sa mga katalagman, aron ikapaayo sa mga kabalayan nga naguba dinuyogan sa tinabangay nga mahimo sa komunidad.
Ang pagtunol sa EHAP sa mga taga Sierra Bullones, human mahitabo usab ang pagtunol sa kinatibuk-an nga P21,780,000 nga hinabang sa mga 395 ka mga biktima sa katalagman nga taga San Miguel Bohol niadtong Martes ug Miyerkoles, Septembre 2-3, segun pa sa NHA.
Kini usab nga pagtunol sa Sierra Bullones, pasundan sa pagpang-apud-apod usab sa NHA sa EHAP sa mga taga Sagbayan, didto sa Sagbayan Gym, Septembre 5 ug 6.
P20 milyones usab ang kinatibuk-an nga bili nga itunol sa NHA alang sa 2,116 ka mga residente kakng kinsang mga kabalayan, naguba sa bagyo.
Sa umaabut nga Septembre 15 usab, ang NHA adto na usab magtunol sa EHAP sa Dagohoy Gym alang sa 842 ka mga biktima, diin ang kinatibuk-an nga P5.3 milyon ihatag sa katawhan.
EHAP ALANG NIINI. Samtang may mga balay nga dili na gyud mapaayo pa human gipalup-og sa bagyo, ang mga balay nga pwede pa ayohon, abagan sa goberno pinaagi sa EHAP. Niining buwan sa Septembre, dul-an sa P50 M ang NHA EHAP nga makuha sa mga taga Bohol. (Hulagway gikan sa PIABohol)
BALAK
ANG LANGITNONG KABILIN
Sinulat ni Engr. Rogelio Podelino
Sukad nakasala ang una tang guinikanan
Sila si Eva ug si Adan
Guipapahawa sila sa para-iso
Bisan supak sa ilang gusto
Sa ilang dakung sala nga nabuhat
Nawala ang kinabuhing hayahay ug ahat
Nawala sa tawo ang kahigayonang makasaka
Sa gingharian sa langit nga walay nagbalda
Ang himaya-anong kinabuhi nga guitagana
Sa daklit nawala ug nahanaw na
Karon tawo naglakaw mora ug walay tumong
Nangindahay siyang mabuhi nga matarong
Kina-iya sa mga guinikanan
Sukad pa sa panahon ni Abraham
Sa ilang pagtaliwan ning kalibutan
Katigayonan sa anak ibilin ang tanan
Kung daghan ang mga anak magbahin
Sa katigayonan ug bahandi nga nahibilin
Kon pagpahat sa mga anak dili angay
Kining hitabo-a mahimong pabilo sa away
Milibkas ang pipila ka siglo
Ang gugma sa GINOO para sa tawo
Nagpabiling buhi sa IYANG galamhan
Guihatagan ang tawo laing kahigayonan
Aron matuman saad sa AMAHAN sa tawo
Ang BUGTONG ANAK IYANG guipakatawo
Lalang sa ESPIRITU SANTO nahimong tawo
Guihimogso ni SANTA MARIA ug natawo
Sa pagkatawo ni JESU CHRISTO
Nahibalik ang kahigayonan sa tawo
Makasunod siya sa katigayonan sa langit
Nga ma-o ang kinabuhing hingpit
Aron ang tawo makasubay sa dalan
Kinahanglan magtuman sa mga kasugoan
Saad sa langitnong himaya nga guibilin
Aron maangkon: ANG LANGITNONG KABILIN