BOHOL LIGHT, mipasundayag sa kapistahan sa STA. CRUZ
Sinulat ni Sheryl B. Paga
Ang Bohol Light, madasigon nga nagpakita sa walay pu-as nga suporta sa komumidad pinaagi sa paghatag ug kalingawan atol sa kasaulogan sa kapistahan sa Sta. Cruz de Exaltacion sa barangay Poblacion III, niadtong Setyembre 11, 2025.
Gitambungan kini sa AVP for Network Development and Operations Group, Engr. Paulino G. Almedilla, mga kawani sa Bohol Light ug mga tinugyanan gikan sa TODO Media Network Services. Dako ang pasalamat sa mga lumulupyo niini tungod sa walay pu-as nga pagtabang ngadto sa mga katawhan aron makabaton ug mas lig-on, epesyente ug kasaligan nga panuga.
Gipasabut ni Engr. Almedilla nga ang pag-salmot sa Bohol Light niining tinuig nga tradisyon, gibuhat isip pasidungog sa mga konsumador ug aron usab mapalig-on ang relasyon sa publiko. Ang among tumong kanunay nga makahatag ug lig-on, episyente, ug kasaligan nga serbisyo.
Atol sa maong kalihukan, gipahibalo usab ang mga impormasyon alang sa mas sayon nga mga pamaagi sa pagbayad sa bill sa kuryente gamit ang mga Third-Party Collecting Agents (TPCA); pag parehistro alang sa e-billing aron sigurado nga dili mawala o mabasa ang bill; ug pagsunod sa Facebook page a Bohol Light aron mas dali ang kumonikasyon.
Rehabilitasyon sa linya subay sa Borja ug Baño bridge pagahimoon sa BWUI
Sinulat ni Victor L. Tambis
Makita sa hulagway sa itaas ang linya sa Bohol Water padulong sa lungsod sa Dauis nga mitadlas sa Borja bridge
Lakip sa programa pag rehabilitate sa mga linya sa tubig, ang Bohol Water mopahibalo nga pagahimoon ang pagpuli sa linya nga anaa mitadlas sa Borja bridge ug Baño bridge nga naga konektar sa syudad sa Tagbilaran ug lungsod sa Dauis. Ang maong proyekto pagasugdan karong Lunes, September 15, 2025 diin pagapulihan ang 8” diameter nga PVC pipe ngadto sa HDPE pipe sa susamang gidak-on.
Sigun sa condition sa maong linya, nakita sa BWUI nga kinahanglan kini pagapulihan gikan sa PVC pipe ngadto sa HDPE pipe ilabi na kay exposed ang maong linya nga nagasubay sa maong duha ka taytayan.
Lakip usab sa maong pagtrabaho ang pagsemento sa linya sa dili pa moabot sa taytayan ug ang pagpuli sa pipe support nga naghawid sa tubo nga nagsubay sa taytayan tungod kay gabok na kini ug kinahanglan na pagapulihan ug stainless steel materials aron molungtad kini ug dugay ilabi na kay anaa ma instalar haduol sa dagat.
Maapektohan ang supply sa tubig ngadto sa lungsod sa Dauis sa panahon nga trabaho-on na ang pag tap sa bypass line nga gibanabana nga molungtad sa usa ngadto sa duha ka adlaw. Aron makapangandam ang mga konsumidor nga maapektohan sa maong pagkawala sa supply sa tubig, ang BWUI mopagawas ug water advisory sa dili pa himoon ang maong trabaho.
Libre nga slots para sa TESDA Skills assessment, gihanyag
Sinulat ni Rey Anthony Chiu
Hangtud mahurot ang 378 ka mga slots nga gitagana sa mga buot makakuha sa libre nga competency assessment, magpadayon gihapon ug dawat ang Technical Education and Skills Development Authority (TESDA) sa aplikasyon alang niini.
Kini maoy gipadayag ni Razel Pagaran, ang TESDA assessement ug certification focal person, didto sa Kapihan sa PIA sa mi-aging buwan.
Kay ang TESDA mao may gitugahan sa pagpahiluna sa technical ug vocational education skills training sa mga anaa na sae dad nga pwede manarbaho, nanghatag usab sila sa mga scholarship aron mabansay ang mga katawhan sa mga nagkadaiyang kapasidad ug abilidad nga kapanginabuhian.
Apan human sa pipila ka adlaw nga bansaybansay, aron ilhon sa kagamhanan kon tinuod ba nga nakuha na sa gibansay ang gikinahanglan nga competency aron makapanarbaho, kinahanglan sila nga mopailawom sa assessment.
Ang TESDA assessment us aka proseso aron ilhon sa Philippine TVET Competency Assessment and Certification System (PTCACS) kon ang nabansay nga trabahante makamao bas a mga tumbok nga performance standards alang sa gibansay, ang makapasar sa assessment, makadawat sa National Certification (NC) nga taban sa gibansay nga katakus.
Ang TESDA assessment magdepende sa katakus nga gibansay, u gang mopa-ilawom sa assessment, mobayad gikan sa ₱500 ngadto na sa sobra sa ₱8,000, isip bayranan sa matag abilidad nga ipaagi sa qualification.
Apan sa usa ka higayon, mohatag ang TESDA sa libre nga mga assessment, apan, kinahanglan kining maaplayan dayun, dayag ni Pagaran.
Alang sa mga interesado sa libre nga assessment, bisitaha ang TESDA Bohol Provincial Field Office, duol sa Tagbilaran City Hall, alang sa aplikasyon.
TAMAN ANAA PA. Matud sa TESDA, hangtud anaa pay nahibilin nga slots sa libreng assessment, pwede pa nila dawaton ang mga aplikasyon. Hinuon, kausa ra magamit ang libre nga assessment, dugang ni Razel Pagaran sa TESDA. (Hulagway gikan sa PIABohol)
LAB milaum may Bol-anon nga mahataga’g amnestiya
Sinulat ni Rey Anthony Chiu
Milaum ang mga sakop sa secretariat sa Local Amnesty Board (LAB) nga may Bol-anon na nga rebel returnee nga mahatagan na ug amnestiya, sa dili pa motapos ang tuig.
Kini maoy gipalanog ni LAB secretariat Charra Nicome Alinob, human gitaho sa LAB nga may 67 na ka mga kanhi rebelde nga ming tahan nag balik sa goberno nga kasamtangan nga gisubay kon may mga suliran bas a dili pa mahatagan sa pasaylo sa presidente nga gitugotan usab sa Kongreso.
Ang LAB sa Bohol maoy ika 11 nga ingon niining pundok nga gitugotan sa National Amnesty Commission, aron maoy manawat sa mga aplikasyon sa mga kanhi rebelde ug mga tigsuporta nga mingsurrender na ug nangayo ug amnestiya.
Ang amnestiya, usa ka gahum nga gitugyan sa kagamhanan nga maghataguog pasaylo sa tanan nga mga salaud nga nabuhat sa us aka tawo, basta lamang kining mga paglapas sa balaod, nahimo isip pagpa-abante sa politikanhon nga gituohan.
Kasamtangan na nga may 88 ka mga kanhi rebelde nga mingtahan sa ilang kaugalingon balik sa kagamhanan, apan 67 pa lamang ka mga aplikasyon ang kasamtangan nga gisubay sa LAB aron masuta kon wala pa ba silay mga suliran.
Matud sa LAB, ang mga aplikasyon, moagi sa pagsusi sa Philippine National Police, Armed Forces of the Philippines, Criminal Investigation and Detection Group, National Bureau of Investigation, Department of Justice ug sa Office of the Presidential Assistant on Peace, Reconciliation and Unity, aron tagsatagsaon ug sutaon kon wala ba silay mga mga kaso nga kasamtangan nga atubangon.
Kasagaran sa mga kanhi rebelde, migamit sa alias, mao nga kasagaran, dili mailhan apan sa mga records sa mga law enforcement agencies, may mga wala hinganli nga mga rebelled nga gipasakaan ug sumbong apan natumbok na diay.
Sa kalangan sa proseso, misalign pa gihapon ang LAB nga sa dili na madugay, may mahatagan sa amnestiya ug mapapasa na ang tanan nga mga salaud nga nahimo, bisan pa nga sila kanhi gigukod sa balaod.
PAPAS ANG MGA SALAUD. Gipadayag sa LAB pinaagi nila ni Charra Nicole Alinob ug Ritchel Dagamac, secretariat sa LAB nga saglaum sila nga sa dili pa motapos ang tuig, may kanhi rebelde na nga mahatagan sa amnestiya ug mapapas ang salaud nga nabuhat niini. (Hulagway gikan sa PIABohol)
DOLE nagdala sa kampanya batok Child labor, abuse didto sa Mabini
Sinulat ni Rey Anthony Chiu
Gidala sa Department of Labor and Employment (DOLE) uban sa Regional Council Against Child Labor ang Information ug Service Caravan kabahin sa Pagpugong sa cHild Labor ug pagpapas na niini, didto sa gibanabana nga 100 ka mga kabataan ug mga ginikanan sa Mabini, Septembre 10, 2025.
Gitumong aron pangunahan ang mga kalihukan sa pagpakayab sa kahibalo ug pag-aghat sa hiniusang lihok aron batukan ang child labor ug pagpamaayo sa kahimtang sa mga kabataan isip mga paglaum sa nasud, ang Information ug Service Caravan nagtutok sa pagpakatap sa kasayuran kabahin sa Republic Act No. 9231, nga na-amendar usab sa Republic Act No. 7610 ug sa Labor Code sa nasud.
Didto, gihimo usab ang pagpasabut sa mga kabataan ug ilang mga ginikanan sa Online Sexual Abuse ug Exploitation of Children (OSAEC) ug anti-Child Sexual Abuse ug Exploitation Materials (CSAEM), pinaagi ni Eunice Naomi Calamba, social worker.
Sa laing bahin, si Dr. Ivy Padernal Unajan, mipasabut usab sa katawhan didto sa Mabini gymnasium kabahin sa Mental Health, Adolescence Sexuality ug Reproductive Health, sa iyang kapasidad isip Municipal Health officer sa lungsod.
Kining tanan aron ikapasabut ang mga kasamtangan nga mga lakang sa kagamhanan sa pagpanalipod sa mga kabataan gikan sa abuso nga pisikal ug sekswal lakip na eng emosyonal nga pagpanamastamas.
Sa kalihukan nga gisalmotan usab sa mga ahensya nga nagtanyag sa libre nga mga nag-unang serbisyo ngadto sa kabataan ug mga ginikanan, naghimo usab ug service caravan.
Ang DENR nangrehistro sa mga chainsaw ug nangproseso sa transport permits sa mga kahot nga giputol, ang SSS nanghatag ug kasayuran kabahin sa membership, loans ug mga serbisyo, samtang ang GSIS ug PAG-IBIG fund didto usab aron ikapasabut ang mga pautang sa goberno.
Ang PCG nangrehistro sa mga Bangka sa safety, security ug environment numbering, ang TESDA nagtanyag sa libreng bansay pagluto ug cupcakes, samtang ang MARINA nanawat sa boat registration ug renewal sa mga lisensya sa boat captain.
Didto usab ang DA nga nanghatag ug mga liso igtatanum ug mga basakon sa pagpananum, ang PSA nangrehistro alang sa PhilID, ang DOH nanghatag libre nga bloos sugar screening, BP ug mga tambal samtang ang PNP, DepED, DILG, PIA nangtanyag usab s ailing mga nag-unang serbisyo ngadto sa mga kabatan ug ginikanan.
Nanumpa usab ang mga kabataan, ginikanan, mga ahensya sa kagamhanan ug mga tigsuporta sa ilang kasibut ug walay puas nga paningkamot batokan ang child labor.
SAYAW BATANG MALAYA. Sa Tema nga Batang Malaya: Child-labor free Philippines, nahiusa ang mga kabataan, ginikanan ug mga ahensya sa kagamhanan didto sa Mabini, para sa kampanya pagluwas sa kabataan sa abuso pisikal, sekswal ug emosyonal alang sa mas lig-on nga nasud. (Hulagway gikan sa PIABohol)
Top-performing LGUs sa pagpatuman sa social pension giila sa DSWD-7
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Giila sa Department of Social Welfare and Development (DSWD) Field Office 7 ang partner Local Government Units (LGUs) sa Central Visayas, lakip ang mga probinsya sa Negros Oriental ug Siquijor, alang sa ilang sulondon nga pagpatuman sa social pension alang sa mga indigent senior citizens sa tuig 2024.
Gikan Hulyo hangtod Agosto 2025, usa ka serye sa Program Implementation Reviews (PIR) sessions ang gipahigayon sa dakbayan sa Sugbo, nga nagtigom sa mga tigpatuman sa programa aron sutaon ang performance sa miaging tuig.
Namatikdan sa unang higayon sa 14 ka tuig nga kasaysayan niini, ang PIR mipaila usab sa opisyal nga Manual of Operations sa programa, nga magsilbing usa ka giya sa pagpalig-on sa mga estratehiya alang sa nagpadayon ug umaabot nga pagpatuman niini.
Sa Probinsiya sa Sugbo, ang lungsod sa Tudela maoy giila nga top-performing LGU, gisundan sa Barili, Catmon, Compostela, ug Balamban.
Sa Bohol, nanguna ang Antequera sa listahan sa mga awardees, uban sa Loboc, Trinidad, Getafe, ug Sikatuna.
Bisan tuod opisyal na ang mga lalawigan sa Negros Oriental ug Siquijor gibalhin sa Negros Island Region, giila gihapon sa DSWD 7 ang ilang kontribusyon isip kabahin sa regional implementasyon sa 2024. Ang Canlaon City maoy nag-una sa listahan, gisundan sa mga lungsod sa Dauin, Mabinay, Santa Catalina, ug Tayasan.
Gidayeg sa DSWD 7 kining mga LGU sa ilang makanunayon ug episyente nga paghatud sa programa, ilabina ang ilang tukma sa panahon nga pagsumite sa mga taho ug mga sertipiko sa eligibility alang sa mga kwalipikadong benepisyaryo, nga nagsiguro nga ang mga senior citizen makadawat sa ilang mga stipend nga walay paglangan.
Ang pag-ila nagpasiugda usab sa lig-on nga kolaborasyon sa mga buhatan sa Office of Senior Citizens Affairs (OSCA), ang lokal nga Federation of Senior Citizens Associations (FSCA), ug Local Social Welfare and Development Offices (LSWDOs), kansang hiniusang mga paningkamot nagpadayon sa pagpauswag sa kaayohan sa mga kabus nga senior citizens sa tibuok rehiyon.
Ang programa sa social pension nagpabilin nga usa sa mga importanteng inisyatiba sa nasudnong gobyerno alang sa sektor sa mga tigulang, nakabenepisyo sa 299,737 ka mga senior citizen sa upat probinsya sa 2024.
Gipasalig ni Regional Director Shalaine Marie S. Lucero ang padayon nga suporta sa mga LGU nga nag-ingon nga sila nagpasalamat sa ilang mga kauban sa pagtabang kanila sa pagpatuman niining importante nga programa.
Matud pa ni Lucero nga kun wala ang ilang pagsalig sa pagdawat sa programa ubos sa fund modality ug sa teknikal nga tabang nga gihatag sa ilang mga kawani, dili unta nila makab-ot kini nga lebel sa kalampusan.
Ang awarding ceremony gipangulohan ni DSWD 7 Assistant Regional Director for Operations Juanito C. Cantero ug Program Focal Person Dr. Daisy C. Lor, kauban sa Provincial Social Welfare and Development Officers Hillton John V. Edrial sa Negros Oriental ug Carmelita Tecson sa Bohol.
CY 2024 datos sa Social Pension for Indigent Senior Citizens sa Rehiyon 7. Sa pagkakaron, ang programa adunay 74,000 ka potensyal nga benepisyaryo para sa Social Pension apan adunay daghang mga senior citizens nga nagpabilin nga naapil. (Hulagway gikan sa DSWD)
Bohol napiling Best Tourism Destination sa labing unang PHL Tourism Awards
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Ang lalawigan sa Bohol gipasidunggan sa “Philippine Tourism Excellence Award for Tourism Destination Province for 2025-2027” sa inaugural Philippine Tourism Awards.
Sa ngalan ni Gobernador Erico Aristotle Aumentado, kinsa nangulo sa Provincial Tourism Council (PTC), gidawat ni Co-Chair Atty. Lucas Nunag ang pasidungog niadtong Lunes, Setyembre 8, sa Okada Manila, syudad sa Parañaque.
Kini nagpasiugda sa malungtarong kabilin sa Bohol isip usa ka pioneer ug lig-on nga destinasyon sa turismo sukad sa tuig 1970s.
Ang Probinsya sa Bohol napili usab nga finalist alang sa Eco-Tourism Destination award.
Giila usab ang ubang mga finalist gikan sa Bohol, lakip ang Loboc isip finalist sa Best Tourism Destination (Municipality) ug Panglao isip finalist sa Best Dive Destination.
Sa samang okasyon, gipasidunngan usab ang presidente sa Bohol Alliance of Travel and Tour Operators (BATTO) nga si Lourdes Sultan isip Tourism Pillar Awardee alang sa 2025. Si Sultan gipasidunggan isip usa ka dugay na ug lig-on nga operator sa travel and tours industry sa Bohol.
Sa post sa iyang opisyal nga Facebook page, si Gob. Aumentado nipadayag sa iyang pasalamat sa Department of Tourism (DOT) sa pag-ila sa Probinsiya sa Bohol ug sa mga stakeholders sa turismo.
“Naghatag kini ug dugang inspirasyon sa atong Kagamhanang Probinsyal nga mas pakusgan pa ang mga programa ug proyekto nga nagtanyag sa kalidad nga serbisyo ngadto sa atong mga langyaw ug lokal nga mga turista, ingun nga ang Bohol nailhan isip usa ka UNESCO Global Geopark,” matud pa ni Aumentado.
Ang DOT Philippine Tourism Awards (PTA) gilantaw isip usa ka periodic national recognition program aron pagpasidungog sa excellence sa tourism value chain.
Ang inaugural awards miila sa pribado ug publikong sektor nga mga magdudula sa turismo, uban sa mga mananaog nga gipili gikan sa 102 ka mga finalist nga gipakunhod gikan sa 353 ka mga aplikante.
Ang mga kategorya naglakip sa Hotel, Resorts, Tourist Transport Operators, Tour Operators, MICE Venues, Community Tour Guides, ug Tourism Journalists.
Gidawat ni Atty. Lucas Nunag, co-chair sa Provincial Tourism Council (PTC), ang pasidungog sa Bohol isip “Philippine Tourism Excellence Award for Tourism Destination Province for 2025-2027” atol sa labing unang Philippine Tourism Award niadtong Lunes, Setyembre 8, sa Okada Manila, syudad sa Parañaque. (Hulagwayg gikan sa DOT)
PSA nipasidaan sa publiko batok sa phishing scam
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Ang Philippine Statistics Authority (PSA) niadtong Lunes nipasidaan sa publiko batok sa mga phishing scam nga naglambigit sa mga email gamit ang email display name nga “philsys.gov.ph” ug house-to-house visits sa mga tawo o grupo nga nag-angkon nga gikan sa ahensya.
Sa usa ka advisory, ang PSA nag-ingon nga kini nga mga tawo o mga grupo nag-phish alang sa personal nga impormasyon, nagpaila sa ilang kaugalingon isip mga empleyado sa PSA, ug nagtanyag ug tabang sa pag-update sa imong National ID registration pinaagi sa pagtubag sa Google form pinaagi sa email.
Ang PSA nag-ingon nga pipila ka mga tawo nga nagpakaaron-ingnong mga personahe sa National ID nagpahigayon usab ug mga house-to-house visits ug naghangyo nga kuhaon ang mga litrato sa mga ID nga gi-isyu sa gobyerno bugti sa salapi.
“The PSA would like to emphasize that these activities are not authorized by the agency (Gusto sa PSA nga hatagan ug gibug-aton nga kini nga mga kalihokan dili awtorisado sa ahensya),” matud pa sa advisory sa PSA.
Gisubli sa PSA nga ang mga serbisyo sa pag-update alang sa National ID gitanyag sa pinili nga mga sentro sa pagparehistro sa National ID ug giproseso sa oras sa opisina.
Gidugang usab niini nga ang mga rehistrado nga tawo mahimong makapahimulos sa mga serbisyo pinaagi sa personal nga pagbisita sa mga sentro sa rehistrasyon sa National ID nga nagtanyag sa serbisyo uban ang ilang pagsuporta sa mga dokumento ug dili kinahanglan nga pun-on ang mga online nga porma.
Giklaro sa PSA nga wala kini nang-apod-apod ug bisan unsang cash assistance sa mga naghupot sa National ID ug wala usab mangolekta ug mga datos ug litrato bugti sa salapi.
Gi-awhag sa PSA ang publiko nga i-report ang ingon nga mga insidente sa opisyal nga channel sa National ID pinaagi sa Facebook sa PSAPhilSysOfficial o ipadala ang email sa info@philsys.gov.ph.
Kusganong gi-awhag sa PSA ang publiko nga mag-amping ug mabinantayon. Ang phishing scam nga naglambigit sa mga email gamit ang email display name nga “philsys.gov.ph” ug house-to-house visits sa mga tawo o grupo nga nag-angkon nga gikan sa ahensya dili awtorisado ug mahimong ikompromiso ang pribasiya ug seguridad sa usa ka indibidwal. (Hulagway gikan sa PSA/PIA)
BALAK
SAMTANG MAY KINABUHI PA
Sinulat ni Engr. Rogelio Podelino
Ang kinabuhi sa tawo hinatag sa GINOO
Ampingan ug amomahan kini pag-ayo
Kay ang kinabuhi sa tawo usa ra
Ang molibkas nga panahon walay pagbalik na
Aron walay sagabal sa imong pagpakabuhi
Subaya ang mga balaanong sugo nga gipamithi
Gikan sa imong mga ginikanan
Nga gipasunod pa sa ilang mga katigulangan
Kay ang paglatas ning walug sa mga luha
Daghang babag sa kinabuhi nga makapahapla
Kinahnglan sa tawo ang timgas nga baroganan
Aron mga kulyda sa kinabuhi malampasan
Tawhanong kinaiya nga bati-on ug gugma
Kay kaluha sa kinabuhi sa balaanong gasa
Nangindahay sa kinabuhi nga maharuhay
Nangaliya sa KAHITAS-AN ug langitong gabay
Aron dili mahitumpawak sa kaala-utan
Isilsil sa alimpatakan ang balaang kasugo-an
Hikalimti ayaw ang pagsimba sa adlawng Domingo
Ang balaang adlaw alang lamang sa GINOO
Sa imong pagsiba sa mga bulak
Pili-a ang kaalimyon nga busilak
Nga nagpadayag sa paga dalagang Piliinhon
Nga madala nimo ngadto sa salag sa kaminyoon
Ang kaminyoon usa ka sagradong kasabutan
Atubangan sa GINOO ug sa mga katawhan
Sa kasakit ug kalipay magtimbayaong sila
SAMTANG MAY KINABUHI PA