Ni: Jes B. Tirol
Kangurúlsol 21, 2025
Sa Ininglis “Cry”, Ug Mga Tumbas Sa Binisayâ
Pasiuna
Ang pinulongan nga Ininglis lahî sa Binisayâ sa pagpahilúnà sa kapahayág (sentence).
Ang Ininglis nagasalíg sa pátad (pattern) sa mga pulong. Mahinungdanon gayod sa Ininglis ang punglihok (verb). Ngani, kun walay punglihok, dili maisip nga kapahayag ang mga hut-ong sa mga pulong.
Ang nahitabô mao nga sa Ininglis ang usa ka pulong sama sa “cry”, makabaton og lainlain nga ipasabot basta lang sundon ang pátad. Pananglitan, “I cried a tear. = Nihilak ko og lúhà”, susama ang ipasabot sa “nihílak” sa Binisayâ. Apan ang “I cried loudly. = Nisinggit ko”, lahî na ang ipasabót.
Kun imong hubaron ang Ininglis nganhâ sa Binisayâ, kinahanglan magbantay ka tungod kay ang Ininglis mokalit lang og kabalhin ang iyang tuyò nga ipasabot.
Atong tukibon karon ang mga nagkalainlain nga kahulogan sa Binisaya sa pulong Ininglis cry.
Mga Pulong
Kining mosunod nga mga pulong pulos mahubad sa “cry” sa Ininglis:
- acclamation (act of acclaiming) – pag-úkyab; pag-ínsay
- bawl¹ (loud cry, as children) – tiyábaw, uyabád
- bawl² (loud shout) – dagúhong, sínggit
- bay (cry of dogs) – uwáng
- bellow (loud cry) – agáab, gáab, gáyas, ingâ, ngä, yangág. Syn. dagúhong, dahúnog
- bewail (connotation of asking for help) – kulígì. Syn. sínggit, siyágit
- blubber² (weep and sob noisily) – dangúyngoy
- cackle¹ (clatter of hen) – kákak, puták
- cackle² (crowing of cock) – táok, tuktugáok, ulukálok
- call¹ (by making a hissing sound) – sútsot, sítsit
- call² (from below to those upstairs) – tingaló
- call³ (general term) – tawág, sángpit
- call⁴ (with connotation of request) – sámpit, sángpit
- caw (high harsh sound of a crow and similar birds) – iyagák
- chatter (talk rapidly) – yáwyaw
- cheer (shout together; incite) – ínsay
- cry¹ (as child continuously crying) – lúos
- cry² (to announce publicly) – bayábay, pahibaló, húdyat, bandílyo (Sp.). Syn. bán-o
- cry³ (wail; cry pitifully) – dangúyngoy, iyágak, minátay, tuwáw, tuáw
- cry⁴ (with loud shouting voice) – tiyábaw
- cry⁵ (with muffled sound; sob) – bákhò
- cry⁶ (cry of a baby especially when born) – uhá
- cry⁷ (implore) – ngaliya, ngamúyò, ngalyúpò. Syn. ngilába
- cry⁸ (incessant crying of baby due to sickness) – dánggà
- cry⁹ (involuntary falling of tears due to poignant memories) – ambíaw, lúgok, lúgmaw
- cry¹⁰ (shed tears) – hílak, íyak, íjak
- cry¹¹ (shout) – sínggit, siyágit. Syn. ínsay, úgyap
- cry¹² (snivel; snuffing manner) – tíbì. Syn. hingós
- cry¹³ (sob; boohoo) – paróy, hagúlhol
- hail (call loudly) – sángpit, tawág
- hiss (utter a prolonged, sibilant sound) – sitsít, sútsot
- holler (shout; yell) – húlbaw, sínggit. Syn. siyágit, sángpit, tawág
- hoot (loud outcry of derision) – kantiyáw
- howl¹ (loud mournful wail) – tuwáw, tuáw, tahól
- howl² (of dogs at night) – hútwang, úwang, úngal
- hurrah (exclamation of cheer) – mabúhi
- lamentation (wail for the dead) – balátà, minátay
- moan (due to pain) – agö, agúlò, agúng-ong, agúngoy. Syn. dághong
- mourning cry (a wail for the dead) – minátay, pagminátay
- scream (shriek; wail) – sínggit, siyágit. Syn. dag-áw, iyágak, pilíik, kulíik, kulísiw, minátay, tiyábaw, údyak, yagák
- screech (shriek) – agíik, pilíik. Syn. iyágak
- shout¹ (loud cheer) – ínsay
- shout² (of those who win) – úgyap
- shout³ (strong loud voice) – sínggit, siyágit, ínsay, úgyap. Syn. sángpit, táwag
- shriek (scream) – siyágit, sínggit, iyágak, pililíik
- snivel¹ (about to cry) – tíbì
- snivel² (tantrum) – langî
- sob (weep with convulsive catches of breath) – bákhò, paróy. Syn. dangúyngoy
- squawk (loud shrill, harsh cry) – iyagák. Syn. úgtak
- squeak¹ (a thin sharp sound) – agík-ik, agáak, ígot, utiót
- squeak² (the thin sudden sound uttered) – tíg-ik
- trill¹ (sing in a tremulous tone) – loy
- trill² (warbling of voice) – lidúglidóg; lirúgliróg. Syn. piyaós, uguy-úgoy
- uproar¹ (din) – dayhákan, dibal
- uproar² (merriment) – agóng-agóng, hudyákà. Syn. sádyà
- uproar³ (pandemonium) – kaguliyang, sibaw
- uproar⁴ (sharp metallic noise) – alingísig, lángis, alingisngis
- uproar⁵ (the sound of many people) – húgyaw
- wail¹ (in tantrum) – kulágò, kuwȧgò, kubágó
- wail² (lamentation) – tuáw, tuwáw. Syn. balátà, tiyábaw, siyágit, singgit
- wail³ (screaming style) – dág-aw, minátay
- wail⁴ (shrill shout) – tiyábaw
- wail⁵ (sobbing style) – dangúyngoy
- weep¹ (cry) – hílak. Syn. dangúyngoy, ambiaw
- weep² (hypocritical weeping; crocodile tears) – balingil
- whimper (as child) – mihimihi, langi
- yell¹ (heckle) – suliyaw
- yell² (holler) – singgitan, siyagitan
- yell³ (ovation; yell of approbation) – sulili
- yell⁴ (shout) – singgit, úghaw. Syn. sánggit, siyágit, ághoy, páyhaw
- yell⁵ (shout of encouragement for the victor) – gás-od
- yowl (to shout) – siyágit, pagsiyágit