Maayo Kahang Tangtangon ang P1,000 ug P500 Aron Malikayan ang Korapsiyon?
Ni ELEAZAR TUTOR ACAMPADO
SA padayong pagbaha sa mga akusasyon sa korapsiyon sa atong gobyerno, ilabi na sa mga proyekto sa pagpugong sa baha, mitigbabaw ang usa ka sugyot nga tangtangon ang P1,000 ug P500 nga mga papel de banko sa sirkulasyon sa atong ekonomikanhong aktibidad.
Kini nga ideya gisugyot ni kanhi Sekretaryo sa Panalapi Cesar Purisima, nga nagtuo nga ang maong lakang makapakunhod sa korapsiyon pinaagi sa pagpalisod sa pagtago ug pagbalhin-balhin sa giingong hugaw nga kuwarta.
Ang sugyot sa kanhi sekretaryo sa panalapi adunay epekto sa pagsumpo sa korapsiyon. Kay lagi matod pa niya, ang labing dako nga papel de banko sa nasod mao na man lang ang P200. Kay lisod na man itago ang bilyones nga gikurakot.
Dugang pa niya nga ang 1 ka bilyon ka pesos nga P1,000 nga papel de banko, masulod ra man sa usa ka bag, apan kon ang isulod tag P200, magkinahanglan naman kini og 100 ka maleta, taas nga konboy sa mga sakyanan ug bodega aron kini matago sa mata sa kadaghanan. Ang paghatag og kalisod sa pagbalhin-balhin sa ingon kadako nga kantidad makapakunhod tuod sa risgo sa korapsiyon ug kalisod sa pagtago sa kinawat nga kuwarta.
Gitumbok usab ni Purisima nga kining maong pamaagi gisunod na sa ubang mga nasod sama sa India, Nigeria ug Canada. Ang iyang sugyot nag-apil usab sa paghatag og unom ka buwan sa publiko diin pabayloan ang natinil nilang P1,000 ug P500 nga papel de banko. Apan kini nagkinahanglan og balidong ID ug ang mga transaksiyon nga mosobra sa P500,000 ipahibalo dayon sa Anti-Money Laundering Council (AMLC). Tumong niini nga mahibalik ang mga bilyones nga kuwarta nga gitago sa mga vault, ilawom sa higdaanan, ug sa aparador balik ngadto sa sistema sa mga banko.
Apan kining sugyot ni Purisima dili mahimong solusyon nga walay maigo nga dakong risgo ug sakripisyo. Dili sayon ang pagkopya sa gihimo sa ubang nasod. Ang India, pananglitan, nakasinati og dakong kagubot dihang kalit nilang gitangtang ang ilang dagkong papel de banko, nga naghatag og kalisod sa gagmayng mga negosyante ug ordinaryong tawo sulod sa daghang mga buwan. Sa laing bahin, ang Nigeria usab, nakasinati og dakong kagubot dihang nahutdan og kuwarta ang ilang mga ATM nga nagpabuto sa daghang mga protesta.
Dinhi sa Pilipinas, ilabi na sa mga probinsya sama sa Bohol, daghan pa ang wala mosagop sa mga e-wallet sama sa GCash ug Maya o sa banko. Ang atong ekonomiya sa kabanikanhan naglihok gihapon pinaagi sa cash o papel nga kuwarta. Kon kalit nga tangtangon ang dagkong papel de banko, ang unang mabiktima dili ang mga kurakot, kondili ang mga mag-uuma, mangingisda, ug mga gagmayng negosyante nga nag-agad sa pisikal nga kuwarta.
Ang pagtangtang sa P1,000 ug P500 dili makahimog milagro sa pagsumpo sa korapsiyon. Dili usab kini madyik nga sa usa ka kumpas sa baton, malimpiyo ang gobyerno sa pangurakot. Ang mga kurakot, sa matag kausaban, mahimong wais ug mosagop og bag-ong sistema. Imbes nga maghipos og kuwarta, mahimo silang mopalit og mga kabtangan o mogamit og ubang pamaagi aron itago ang kinawat nga bahandi.
Ang sugyot ni Purisima, bisan og maayo ang tumong, nagpakita nga dili igo ang pag-usab lang sa atong kuwarta. Ang tinuod nga solusyon anaa sa pag-ayo sa sistema. Kinahanglan ang mga reporma sama sa paghimo sa Statement of Assets, Liabilities, and Net Worth (SALN) sa mga opisyal nga kagamhanan, ang tinuod nga lifestyle audits, ang bukas nga makita ang paggastos sa pondo sa gobyerno, ug ang tinuoray nga pagpanerbisyo sa mga anaa sa kagamhanan nga walay lama sa korapsiyon.
Ang pagtangtang sa P1,000 ug P500 nga papel de banko mahimo lang nga usa ka epektibong lakang kon kini ubanan sa mas lawom ug tinuod nga pagbag-o sa sistema. Kon dili, seguradong maglisod lang ang katawhan, samtang ang korapsiyon magpadayon nga mosayaw sa bag-ong tono.
Ikaw Sano, angay bang tangtangon ang P1,000 ug P500 sa atong sirkulasyon? Andam na ba kitang mga Bol-anon alang sa ingon niana nga kausaban?
Segurado ko, daghan ang magmulo ug magsalimuang! Kay wa pa makakita ni makahawid og P1,000 ug P500!
(Si Eleazar Tutor Acampado, kanhi staff writer sa Bisaya Magazine. Nakadaog na sa Don Carlos Palanca Memorial Awards for Literature in Cebuano Short Stories. Ug kasamtangang nagserbisyo isip ikaduhang Sangguniang Barangay member sa West Poblacion, Garcia-Hernandez, Bohol.)