Mga hinungdan sa Power Interruption
Sinulat ni Sheryl B. Paga
Ang Bohol Light buot magpahiblao sa mga konsumidor nganong adunay mahitabo nga “Power Interruption” o temporaryong pagkawala sa supply kuryente.
Mahitabo ang power interruption kung adunay problema o maintenance activities gikan sa (Generation Plant), High Voltage nga mga linya o (Transmission Line nga gidumala sa National Grid Corporation of the Philippines (NGCP) ug sa mga Distribution Utilities hangtud nga kini muabot na ngadto sa tagsa-tagsa ka mga panimalay.
Ang paghimo ug mga kalihukan alang sa Maintenance Activities naghatag ug garantiya nga ang sistema sa kuryente magpadayon nga lig-on, episyente, ug luwas nga nagasilbi sa mga konsumedor ug malikayan ang mas dakong kadaot kon kini mapasagdan.
Makita sa ubos ang sistema sa panauga diin ang Bohol Light responsible sa maayo ug kasaligan nga pag-apod-apod ngadto sa pinakahilit nga sityo o barangay.
Samtang ang dautang panahon nga dala ang kusog nga hangin, hangin, o mga buhat sa kinaiyahan, usa sa mga hagit nganong ipaimplementar ang emergency power interruption aron masiguro nga luwas ang mga pasilidad. Samtang kung adunay mahitabo nga mga aksidente sa kadalan diin naapektuhan ang linya sa kuryente, makaingon usab sa interruption.
Awhag sa Bohol Light, nga dili magmakuli sa pagpapu-ong sa mga sanga sa kahoy nga anaa naduol sa atong panimalay ug natungod sa linya sa kuryente.
Para sa dugang impormasyon ug updates, bisitaha ang Facebook Page sa Bohol Light aron mahibaloan ug makapangandam kitang tanan.
Padayon ang pagtrabaho sa linya subay sa Borja bridge
Sinulat ni Victor L. Tambis
Makita sa hulagway ang mga tinugyanan sa BWUI samtang nagtrabaho sa linya subay sa Borja bridge
Ang mga tinugyanan sa Bohol Water padayon nga nagtrabaho sa rehabilitasyon sa main line nga nagasubay sa Borja bridge ug Vaño bridge padulong sa lungsod sa Dauis. Ang maong trabaho nagalakip sa pagpuli sa 8 inches nga linya gikan sa PVC ngadto a HDPE pipe nga adunay gilay-on nga 60 meters sa Borja bridge ug 20 meters sa Vaño bridge. Lakip usab nga gipulihan ang gabok na nga pipe support ug “stainless steel” material aron mohangtud kini ug dugay tungod kay mao kini ang naghawid sa tubo nga anaa nagasubay sa duha ka taytayan.
Atong mahinumduman nga niadtong adlawng Martes, September 30, 2025, gipalong sa Bohol Water ang supply padulong sa Dauis tungod kay nagsumpay kini sa “bypass line” nga maoy agian sa supply samtang trabahoon ug tangtangon ang main line. Apan sa dihang gibalik na pagpasulod ang tubig sa linya human masumpay ang maong bypass line sulod lamang sa usa ka adlaw, adunay teknikal nga problema nga nahinagboan dala sa paglihok sa yuta sa nasinating linog nga nahiatol gayud niadtong higayona, diin naapektohan ang “tapping point” sa maong bypass line. Ug tungod niini, gibalik na usab pagpalong ang supply aron ma atendehan ang maong problema diin milanat na usab kini ug laing duha ka adlaw ang pagkapalong sa supply o hangtod sa adlawng Huebes, October 2.
Ang BWUI nangayo ug dispensa sa mga konsumidor sa lungsod sa Dauis tungod kay ang nahaunang advisory naglangkob lamang sa usa kadlaw ang pagkapalong, apan tungod sa nahisgutang panghitabo nga dili kontrolado sa maong Kompanya, milanat kini ngadto sa tulo ka adlaw.
Gipaningkamutan sa BWUI nga mabalik sa pinakadali ang supply sa tubig sa mga trabaho linya, ilabi na kon molakbit na kini sa pagpalong sa supply sa usa ka lugar.
CSC mohatag ug civil service eligibility sa mga kwalipikadong opisyal sa SK
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Gi-aprobahan na sa Civil Service Commission (CSC) ang paghatag ug civil service eligibility sa mga opisyal sa Sangguniang Kabataan (SK) nga nakakumpleto sa ilang tibuok termino, nga nagtugot kanila sa pagpadayon sa mga karera sa gobyerno.
Si CSC Chairperson Marilyn Yap miingon nga ang maong lakang nag-ila sa mga paningkamot sa mga lider sa kabatan-onan ug naghatag kanila ug kahigayonan nga magpadayon sa pagserbisyo sa publiko lapas sa ilang mga barangay.
Matud pa ni Yap nga kini nga pribilehiyo nga gihatag lamang sa mga napili ug gitudlo nga mga opisyal sa SK, nag-ila sa mahinungdanon nga papel sa mga batan-on sa pagtukod sa nasud ug nagpamatuod sa ilang mga kontribusyon sa serbisyo publiko.
Ubos sa CSC Resolution No. 2500752, nga gipagawas niadtong Hulyo 24, 2025, ang mga opisyal sa SK nga nagserbisyo sa tibuok tulo ka tuig nga termino mahimong kwalipikado alang sa Sangguniang Kabataan Official Eligibility (SKOE).
Ang CSC nagkanayon nga ang coverage naglakip sa mga SK members nga gipili sa Katipunan ng Kabataan, ingon man ang mga SK secretaries ug treasurers nga gitudlo sa SK chairperson uban sa pag-uyon sa kadaghanan sa mga miyembro.
Ang mga SK chairperson, hinuon, wala iapil sa SKOE tungod kay sakop na sila sa Barangay Official Eligibility (BOE), nga magamit sa mga barangay kapitan, Sangguniang Barangay members, SK chairpersons, ug gitudlo nga barangay secretaries ug treasurers nga nakakompleto sa ilang termino.
Giklaro sa CSC nga ang eligibility mahimo lamang nga ihatag sa mga SK officials nga walay relasyon sulod sa second degree of consanguinity o affinity sa bisan kinsang incumbent elected official sa ilang lokalidad.
Ang mga aplikasyon alang sa SKOE mahimong i-file sugod sa Oktubre 4 sa CSC regional o field office nga naglangkob sa barangay sa aplikante.
Apan gipasidan-an sa komisyon nga ang eligibility mahimong bawion kung ang mga aplikante makit-an sa ulahi nga dili kwalipikado o nakalapas sa kasamtangan nga mga lagda.
Kung nagserbisyo ka isip opisyal sa SK (napili o natudlo) ug nakakumpleto sa imong tibuok 3 ka tuig nga termino, entitled na ka sa Civil Service Eligibility ubos sa CSC Resolution No. 2500752! Pinaagi sa Sangguniang Kabataan Official Eligibility (SKOE), giila sa CSC ang mahinungdanong papel sa mga kabatan-onan sa pagtukod sa nasud ug nag-abli sa mga pultahan alang kanila sa pagpadayon sa mga karera sa gobyerno. (Hulagway gikan sa CSC/PIA)
Asin Tibuok sa Albur rehistrado na sa IPOPHL isip geographical indication
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Opisyal nang narehistro sa Intellectual Property Office of the Philippines (IPOPHL) ang Alburquerque Asin Tibuok [G/4/2024/00008] gikan sa Bohol isip Geographical Indication (GI).
Ang pahibalo gi-post sa ilang opisyal nga website niadtong Oktubre 3, nga giila kini nga usa sa mga gimahal nga produkto sa kultura ug ekonomiya sa nasud.
Matud pa ni IPOPHL Acting Director General Nathaniel Arevalo, ang pag-ila sa Asin Tibuok isip usa ka GI nagsuporta sa pagpreserba sa kultura ug sa paagi sa kinabuhi samtang nagpalig-on usab sa branding, pag-access sa merkado, ug mga oportunidad sa kita alang sa mga komunidad.
Gidugang niini nga ang paglakip sa Alburquerque Asin Tibuok nagpasiugda sa mga paningkamot sa IPOPHL sa pagpanalipod sa mga kultural nga mga imahen sa nasud-ingon usab sa potensyal nga mga drayber sa ekonomiya-ubos sa usa ka gipalig-on nga gambalay sa intelektwal nga kabtangan.
Isip kabahin sa usa ka workshop sa IP Key Southeast Asia nga gi-organisar nga hiniusa sa IPOPHL ug sa European Union Intellectual Property Office, usa ka seremonyas sa turnover sa sertipiko ang gihimo aron pormal nga itugyan ang GI registration ngadto sa local government unit (LGU) sa Alburquerque.
Ang nidawat sa sertipiko mao sila si Alburquerque Councilor Jacqueline Buates ug SK Federated President Francisneil Teves, uban ni Municipal Tourism Officer Dina Manlangit, kinsa mitambong sa seremonyas alang sa lokal nga kagamhanan.
Samtang gidayeg ni Gobernador Erico Aristotle Aumentado ang pag-ila sa iyang opisyal nga Facebook page.
“Kini nga pag-apruba nagasuporta sa pagpreserbar sa kultura ug pamaagi sa kinabuhi, samtang nagpalig-on usab sa branding, market access, ug revenue opportunities alang sa atong mga komunidad,” matud pa ni Aumentado.
Ang Asin Tibuok usa ka siglo-daan nga artisanal nga asin nga gihimo pinaagi sa usa ka makuti nga proseso sa pagsunog sa mga panit sa lubi, pagsala sa abo, ug pagpabukal sa tubig sa dagat sa mga kolon nga kulonon aron maporma ang dasok, pormag-itlog nga mga bloke sa asin.
ASIN TIBUOK. Nailhan tungod sa lahi nga aso ug labi ka tam-is nga lami, kini naglangkob sa talagsaon nga kinaiya sa kultura sa baybayon sa Bohol ug nagbarug nga katapusan nga nahabilin nga tradisyonal nga salt-making craft sa Pilipinas. (Hulagway ni Elvira C. Bongosia/PIA7-Bohol)
Tourism Business Forum sa BCCI magpa-ugmad sa dugang tours
Sinulat ni Rey Anthony Chiu
Ang bag-ong pagkatumbok sa Bohol nga Best Tourism Destination u gang pagbukas sa Bohol Panglao International Airport (BPIA) isip ubos na sa pribadong operasyon nga nagpalig-on sa pultahan pasulod sa Bohol maoy mga punto nga gipasiugdahan sa Bohol Chamber of Commerce and Industry (BCCI) uban sa kagamhanang Probinsyal sa Bohol ang Tourism Business Forum (TBF).
Kini, matud pa ni Stephen Lim, tsirman sa BCCI nga milaum usab sa mge benepisyo nga dalhon sa turismo aron maugmad ang patigayon ug mahimong malungtaron ang mga kaayohan ngadto sa mga Bol-anon.
Ang pribatisasyon sa BPIA ngadto sa Aboitiz Infra Capital (AIC), magpa taas sa sitwasyon ug kalidad sa serbisyo sa airport, samtang kini magtugyan sa gidamgo sa kompanya nga 2.5 milyones ka mag turista nga moslod sa Bohol sa 2030, paambit pa ni AIC Assistant Vice President Francis Loi, didto sa forum nga gihimo sa Metrocentre Hotel, Oct 8.
Matud ni Loi nga ang tulo ka major carriers sa nasud: Philippine Airlines, Cebu Pacific ug AirSwift ug ang Air Asia may kasamtangan na nga 86 ka flights ngadto sa MInaila matag semana, 11 ka lupad ngadto sa Davao, 7 ka lupad ngadto sa Clark, 4 ka flights ngadto sa Iloilo ug 7 ka lupad nagdto sa El Nido sa Palawan.
Gawas sa kasamtangan nga Jeju Air, Air Seoul, Jin Air ug Air Busan, interesado ang BPIA nga mangimbitar ug lain pang mga international flights, ilabi nga gikan sa mga major international long flight hubs.
Nakit-an na sa BPIA nga nihinay na ug balik ang international traffic human sa COVID, samtang gilantaw sa bag-ong operator sa tugpahanan nga moabut na sa 2.38 milyones ka turista sa pagtapos sa 2025.
Si Gob Erico Aristotle Aumentado, piaagi ni Bohol Tourism Officer Joanne Pinat, mipadayag nga sa nahisgutang kahigayonan, angayan lamang usab ang Bohol nga pamaagi nga ikapataas pa ang mga tanyag sa Bohol ngadto sa mga turista.
Ug sa mga nakab-ot nga mga kadaugans a Bohol sa turismo ug sa ekonomiya nga tuyo niini, angayan lamang usab nga sakyang ang momentum samtang ipahiluna ang malungtaron nga turismo nga magpatunhay sa kalikopan, pagpanalipod niini gikan sa kadaut, ug ang pagpasinati sa mga turista sa matuod nga Bol-aon nga kinaiya.
Sa nahisgutan nga Forum, bisan si Department of Tourism Assistant regional Director Gelena Asis-Dimpas mibutyag nga angay lamang nga ang Bohol makit-an, dili lamang sa unsay gitanyag na niini, apan ang turismo nga mas molungtad.
Iyang gipasabut ang panginahanglan nga ugmaron pa sa Bohol ang Outdoor Tourism, Filipino Martial Arts, Education farm tourism, Cruise Tourism, Creative Industry Tourism ug ang Gastronomy ug Culinary Tourism, alang sa mas lapad ug mas mahinungdanon nga kasinati-an sa Bohol.
Ang TBF us aka kalihukan sa BCCI isip pribadong sector nga nakigtambayayong sa kagamhanan sa pagtimaan sa Business Week.
DIVERSIFY. Kini maoy aghat sa DOT pinaagi ni ARD Gelena Dimpas, samtang mas pillion kadtong mga lugar ug kalihukan sa turismo nga mopalungtad sa kahinguhaan sa Bohol. (Hulagway gikan sa PIABohol)
Eastern Comms mihatag ug Starlink sa Baunos ES
Sinulat ni Rey Anthony Chiu
Gitugyan sa Eastern Communications pinaagi sa Bohol Chamber of Commerce and Industry ngadto sa Baunos Elementary School sa San Isidro ang usa ka satellite internet package isip eskwelahan nga gisagop sa kompanya sa komunikasyon sa ilang Project Maasahan. .
Usa ka starlink satellite internet set, usa ka laptop ug usa ka tuig nga subscription alang sa tibuok eskwelahan, mga magtutudlo ug estudyante sa nahisgutang tunghaan sa San Isidro Bohol ang gidawat ni Aileen Coringao, head teacher ug principal sa nahisgutang tunghaan, atul sa membership assembly sa Chamber dungan usan sa Bohol Tourism Business Forum.
Daku kayo ug ikatabang, matud pa ni Coringao, kay ang hilit nga lugar sa Baunos San Isidro, lisud na ang dalan, maglisud pa usab ang mga magtutudlo sa paghimo sa mga learning modules ug materials tungod kay wala silay magamit nga kasaligan nga signal sa internet.
Ang Baunos Elementary School, gawas nga girekomendar sa Department of Education ngadto sa Eastern Communications alang sa ilang Project Maasahan, ug kini usab ang gitudlo sa BCCI nagdto sa Eastern Communications nga ipasagop.
Ang Project Maaasahan sa Eastern Communications Philippines’ usa ka programa sa paghatag ug digital nga internet connectivity ug digital literacy ngadto sa 10 ka mga geographically isolated ug disadvantaged schools sa nasud.
Tumong niing ang pagsumpay sa haw-ang sa digital access sa mga nagtungha ug mga magtutudlo nga anaa sa mga hilit nga lugar, aron sila makagamit sa mga himan ug kahigayonan nga makalahutay diha sa kalibutan nga nagtikang na sa digital nga panahon.
STARLINK PARA SA BAUNOS. Gitugyan sa Eastern Communications ang digital nga mga kahimanan ngadto sa Baunos Elementary School isip sinagop nga tunghaan aron solbaron na ang kawalay digital access niini sa internet dala s aka layo ug ka hilit sa ligar. Kauban sa Eastern Communications ang Bohol Chamber of Commerce and Industry. (Hulagway gikan sa PIAbohol)
Ekonomiya sa Bohol: ika 6 nga labing paspas sa tibuok nasud
Sinulat ni Rey Anthony Chiu
Dili lamang ang Bohol maoy nanguna na sa pagtubo sa ekonomiya sa Visayas, ang lalawigan usab ang ika unom nga labing paspas nga ekonomiya sa nasud, matud sa Philippine Statistics Authority (PSA) nga si Elgie Galani Rosenblad.
Si Rosenblad nga maoy Officer in Charge ug Supervising Statistical Specialist sa PSA, mipadayag ngadto ni Gobernador Erico Aristotle Aumentado ug sa mga mingtambong sa Bohol Provincial Products Account Dissemination Forum didto sa JJs Seafoods nga sa 82 ka mga lalawigan ug 33 ka mga highly urbanized cities, ang Bohol maoy ika-unom sa labing paspas nga mingtubo nga ekonomiya.
Ang gipagawas nga kasayuran sa PSA ug ni Rosenblad na ang mipamatuod nga ang mga kahingawa ug tagawtaw nga mabasa sa social media, mahimong resulta sa may baruganan nga pagdumala sa malungtaron nga kauswagan sa Bohol.
Unang gireklamo ang pagdumala sa Bohol tungod sa pagpasira sa Virgin Island sa Panglao ug sa Whale Watching sa Lila ug Albur, nga pulos gidumog sa mga turista.
Apan sa katungod sa gobernador, ang turismo mahimo lamang malungtaron ug motunhay ang kaayohan niini kon kini nahasubay sa pagtamud sa kalikopan ug sa pagpatuman sa mga balaod nga naggiya niini.
Ang Virgin Island nga gihimong gatasan sa mga illegal nga operators, gipasira tungod sa kawalay regulasyon ug sa abuso sa kalikopan, samtang ang Whale watching sa Lila ug Albur, pulos migamit sa pagpatuwa sa mga ihalas nga mananap sa dagat, nga nagpahimutang niini sa delikado nga kahimtang.
Wala pa usab makuha sa mga operators ang mga tukmang environmental clearances aron mapadagan ang multi-million nga negosyo sa turismo sa whale watching.
Alang kang Rosenblad sa PSA, kon magpadayon nga ingon niini ka paspas ang pagtubo sa ekonomiya sa Bohol, ug kon magpabilin ang dagan sa ekonomiya sa Sugbo, sa pito ka tuig, mahimong apson na sa Bohol ang Sugbo.
Tumbok niya nga sa 121 ka ekonomiya sa tibuok nasud, 57 ra niini ang may positibo nga ekonomikanhong pagtubo sa aquaculture, ug gani, ika lima ang Bohol sa labing maayong gipakita niini nga indicator, matud ni Rosenblad.
Niini, si Gob Aumentado mibutyag nga ang verifiable nga datus sa ekonomiya nga gikapakita sa PSA, nagpakita nga ang Bohol, sukad pa, anaa nagsubay sa saktong agi-anan.
Gipadayag sa gobernador ang kampanya batok pangurakot, integridad, pagkadayag ug ang mga reporma, maoy nagtumod sa Bohol niini nga mga pag-ila ug recognition.
Ang dagan sa ekonomiya nga gitutokan sa PSA maoy maayong giya aron mahukman sa Bohol ang dagan sa pagpa-ugmad niini, matud sa gobernador ug nanghinaut siya nga ang mga datus magguyod sa mas daghan pang mamumuhunan nga magtukod sa ilang mga negosyo dinhi.
PITO KA TUIG. Matud ni PSA Supervising Statistical Analyst nga ni Elgie Rosenblad, kon magpdayon ang 8.8% growth ug magpabiling mawani ang Sugbo, sa pito ka tuig, maapsan sa Bohol ang ekonomiya sa Cebu. (Hulagway gikan sa PIABohol)
BALAK
Kini nga balak alang sa tanan nga ampingan ang pagbaton ug maayong kabubut-on ug
kahamili sa kaugalingon.
ANG GUIHAY SA KAPUTLI
Matag linalang ni Bathala
May guiampingan sa iyang dughan
Nga labing kamahinungdanon kay sa bulawan
Guiampingan kini sukad nahimugso dinhi sa kalibutan
Ang pagka putli sa iyang balati-an
Nahimugso ka guikan sa mga guinikanan nga Kristyano
Guimatuto sa mga bulawanong pagtulun-an nga maayo
Guisilsil sa iyang alimpatakan ang kahadlok sa GINO-O
Nagtubo ka nga labihan kabuotan pag-ayo
Guipanglimbasugan nga maķatuman sa Napulo ka Sugo
Aron sa kinabuhi dili ka mahisagmuyo
Kay ang tawo sa iyang kahuyang dali mapukan
Nagkinahanglan ug Lanngitnon’g gabayan
Sama sa usa ka maanyag nga linalang
Guiampingan ang kaputli sa wala’y paglurang
Guilikayan ang mga dapit nga salawayon
Aron sa dautan’g bisyo dili magumon
Sa pamatasan ma-ila ang kaputli sa balati-an
Sa pagtahud sa tanan’g mga katigulangan
Bansagon sa pamilya guipanalipdan nga dili mabahiran
Nga ANG GUIHAY SA KAPUTLI sa balati-an dili mapanamastamasan