Bohol Light: Mas ubos nga presyo kuryente sa bulan sa Oktubre
Sinulat ni Sheryl B. Paga
Tagbilaran City – Ang residential ug commercial rates sa kuryente sa bulan sa Oktubre 2025 sa Bohol Light mikunhod ug ₱0.54 kada kWh kon itandi sa Setyembre 2025.
Ang matag kilowatt-hour (kWh) sa residential pagabaayran na lamang ug ₱12.23 samtang ang commercial anaa na kini sa P11.65.
Kini nga maayong balita gumikan sa pagkunhod sa generation ug transmission charges diin mao kini ang adunay dako nga porsyento sa computation sa rate components.
Samtang ang Distribution Charge nagpabiling permanente sa kantidad nga P0.98 matag kilowatt lamang sugod pa niadtong tuig 2015.
Pananglitan, ang mga residente nga adunay average nga konsumo nga 250 kWh kada bulan makatipid ug ₱135.00 sa ilang bayranan sa kuryente.
Ang Bohol Light padayon nga nangita ug mga pamaagi aron mas makunhuran o mamentenar ang presyo sa kuryente pinaagi sa maampingon nga pagmonitor sa kumprada diha sa Wholesale Electricity Spot Market (WESM) gawas sa mga nakontrata nga mga Power Generators.
Gipaningkamutan sa Bohol Light nga makahatag og pinakabarato ug kasaligan nga kuryente ngadto sa mga konsumidor.
Sa laing bahin, nagpahinumdum ang Bohol Light nga ang presyo sa kuryente matag bulan dili permanente busa atong matngunan sa kanunay ang insakto nga paggamit ug mas epesyente nga klase sa mga aplayanses nga atong gamiton sa panimalay sama sa rice cooker, electric heater, electric iron, cooking pot, electric fans nga standard ang klase ug adunay energy saver factor. Pinaagi niini, mas pamasayon ang atong inadlaw-adlaw nga trabaho ug malikay pa sa sunog tungod. Atong likayan ang paggamit sa mga sugnod gamit ang kahoy o improvised gas stove tungod kay dilikado kin isa sunog.
Alang sa ubang mga pangutana ug kasayuran, mahimo kitang mobisita sa Bohol Light Facebook Page, website sa https://www.boholpower.ph, kon tawag sa service hotline: (038) 427-2372 / 0920-960-2372, 0939-911-5671.
Mga konsumidor gipahinumduman pagtamod sa due date sa water bills
Sinulat ni Victor L. Tambis
Makita sa hulagway ang sample sa water bill sa usa ka konsumidor sa Bohol Water
Sa tinguha nga malikayan ang kahasol, ilabi na kon ang usa ka konsumidor maputlan sa koneksyon sa tubig, ang Bohol Water nagpahinumdum sa pagtamud sa binulan nga due date o petsa nga nahipatik sa water bill diin kinahanglan nga dili molapas sa maong petsa ang pagbayad sa maong bulan.
Ang pagdeliber sa mga water bill ngadto sa tagsa-tagsa ka panimalay himoon sa mga tinugyanan sa Bohol Water upat ngadto sa lima ka adlaw human ang pagbasa o reading sa mga metro tungod kay himoon pa niini ang pag check sa matag usa ka bill human kini ma imprenta aron pagsiguro nga magtukma ang bill nga madawat sa usa konsumidor ug ang billing system o ang natala sa computer sa maong Kompanya.
Kon ang pagbayad sa usa ka bill himoon human sa due date, aduna na kini’y patong o surcharge nga 2% matag bulan. Kon ang usa ka bill dili mabayaran sulod sa duha ka bulan, aduna na kini “notice of disconnection” o pahibalo nga siya putlanan kon dili mabayaran dayon ang maong ikaduhang bill. Sa dili madugay, himoon na sa Bohol Water ang pagpamutol sulod sa usa ka bulan nga “delinquent”.
Aron malikayan ang kahasol ug dugang balayranan ilabi na kon ang usa ka konsumidor maputlan sa koneksyon sa tubig, giawhag kini sa makanunayon nga pagtamod sa ilang mga obligasyon ilabi na sa “up-to-date” nga pagbayad diin himoon kini sa dili pa molapas sa due date.
Sa mga konsumidor nga naputlan apan wala ma “fully settle” ang kantidad o due amount, gipahinumduman kini sa pagbayad sa maong kantidad aron malikayan nga mosaka ang maong kantidad sulod sa taas nga panahon nga iya na kining ipa reconnect ang maong linya.
Tagbilaran City Business & Building One-Stop Shop Center gibuksan na
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Agig tubag sa makanunayon nga panawagan ni Presidente Ferdinand R. Marcos Jr. sa pagpahapsay sa paghatod sa serbisyo sa gobyerno ngadto sa katawhan, ang Panggamhanan sa Dakbayan sa Tagbilaran pormal nga gibuksan ang Business and Building One-Stop Shop Center niadtong Oktubre 16.
Nahimutang sulod sa City Hall Compound, ang maong center gipondohan pinaagi sa Local Government Support Fund sa Department of Interior and Local Government (DILG).
Ang bag-ong gi-inagurahan nga Tagbilaran City Business and Building One-Stop Shop Center naghiusa sa mga importanteng buhatan sama sa Office of the Building Official, Business Permit and Licensing Office, City Zoning, City Treasurer’s Office, City Economic Development and Investment Promotion Office, ug ang Bureau of Fire Protection – tanan ubos lamang sa usa ka atop alang sa mas episyente ug kasayon sa pagproseso sa mga aplikasyon sa permit alang sa mga residente sa Tagbilaran.
Gipanguhanan ni Tagbilaran City Mayor Jane Yap ang pagbukas sa maong center kauban nila First Dist. Rep. John Geesnell Yap II, Bise Mayor Adam Jala, ug mga opisyal sa syudad.
Ang maong pasilidad nagsimbolo sa pag-uswag, kabag-ohan, ug maayong pagdumala — paghimo sa negosyo ug paghimo sa mga transaksyon nga mas paspas, mas sayon, ug mas transparent.
Uban sa nasudnong pag-ila gikan sa Anti-Red Tape Authority (ARTA), Philippine Chamber of Commerce and Industry (PCCI), ug World Class Philippines, ang Tagbilaran padayon nga nagpamatuod isip usa sa labing business-friendly ug progresibong syudad sa Pilipinas.
Gawas sa bag-ong center nga naghiusa sa mga opisina, ang Panggamhanan sa Dakbayan sa Tagbilaran nipatuman ug daghang mga inisyatiba aron mapausbaw ang kasayon sa pagnegosyo.
Ang syudad nagpadayon sa pagpalambo sa ilang e-BOSS nga plataporma, nga nagtanyag sa online application ug renewal nga serbisyo, ug naghatag ug lugway nga mga oras sa panahon sa Business One Stop Shop (BOSS) aron mapadali ang mga transaksyon.
Ang ubang mga paningkamot naglakip sa paghiusa sa mga online system ug paghimo ug mga forum sa mga lokal nga negosyo aron makakuha ug feedback.
Ang Panggamhanan sa Dakbayan sa Tagbilaran nagsaulog sa laing milestone sa pagbukas sa Tagbilaran City Business and Building One-Stop Shop Center niadtong Oktubre 16, 2025. Ang maong center nahimutang sulod sa City Hall Compound, kilid sa Tagbilaran City Police Station. (Hulagway gikan ni Elvira C. Bongosia/PIA7-Bohol
Kapuyan maghuwat sa turno sa SSS? Online appointments: para sa tuyo, sa imong gusto’ng oras
Sinulat ni Rey Anthony Chiu
Sa nagpadayon nga punsisok sa mga kliyente sa SSS, dili na kinahanglan pang maghuwat sa imong turno ug moapil sa punsisok aron maserbisyohan.
Kini maoy gipadayag ni SSS Bohol Assistant Branch Head Christopher Hapay samtang iyang giatin-aw ang SSS online appointment.
Sa nahisgutan nga pasilidad, ang magpahimo sa appointment, kinahanglan lamang nga mo-log in sa My.SSS account didto sa SSS website.
Kon makasulod na, adto na dayon sa bahin nga dunay “Setup Appointment.”
Dinhi, mopili sa tuyo ngadto sa SSS, diin nga Branch sa SSS himoon ang personal nga pagpakig-atubang, ang oras kanus-a buot nimo moadto dayon isubmit na.
Dihadiha dayon, adunay automated nga bawos ang SSS pinaagi sa email confirmation sa mga detalye sa pagahimoon nga pagbisita sa SSS subay sa giduso nga appointment details.
Kini nga mga dokumento, kinahanglang iprinta, mag-andam na usa sa valid ID ug andama ang mga dokumento nga may kalambigitan sa imong tuyo sa SSS.
Dayon, hinumdumi nga moadto mga 15 minutos sa dili pa ang scheduled appointment.
Dili na pwede nga maghimo pa ug lain nga appointment sa susamang tuyo sa SSS nianang adlawa nga ikaw nagduso sa imong appointment, pahinumdom ni Hapay.
SSS SA IMONG GIPILI NGA ORAS. Pwede na nga dili mopila sa SSS sa tibuok adlaw aron matubag ang imong mga suliran ug pangutana, paghimo sa online appointment sa SSS, ug ma-atubang ka sa mga taga SSS sa imong gipili nga buhatan bila, sa imong oras, ug imong gipili nga petsa, matud ni SSS Bohol ABH Christopher Hapay. (Hulagway gikan sa piabohol)
PANAGHAP SA DEPDEV SA 2025 ‘Wholesale, retail’ mas labing makapadan-ag sa ekonomiya
Sinulat ni Rey Anthony Chiu
Sa nakab-ot nga 8.82 % nga pagugmad sa ekonomiya sa Bohol, nga nagtimaan nga nakapahiuli na ang mga sector nga nagtampo alang sa ekonomiya sa Bohol, nagtuo ang mga taga Department of Economy Planning and Development (DepDEV) (kanhi National Economic Development Authority) nga ang wholesale ug retail ang maghimog milagro sa Bohol sa sunod nga tuig.
Gibutyag ni DepDEV senior Economic Development Specialist Raffy Dave Boyles didto sa pagpakatap sa kasayuran sa Provincial products Account sa Bohol pinaagi sa Philippine Statistics Authority (PSA) nga sa labing daku nga pahat nga gikatampo niini sa 2024, mas modaku pa kini ilabi na sa pagbukas na sa PureGold ug sa gibalita nga pagsugod sa pagtrabaho sa ShoeMart Tagbilaran.
Sa 2024, ang wholesale, retail trade, repair of motorvehicles ug motorcycles mingtala sa 9.2 % nga growth rate, ang labing dako nga gikatampo sa tanan nga sector sa ekonomiya sa Bohol.
Gawas sa wholesale and retail trade, matud ni Boyles, dili usab halayo nga mosunod ang financial ug insurance activities kay matud niya, kanunay kini nga moduyog sa dagan sa wholesale ug retail dala na usab sa pagpaneguro nga may insurance kini.
Ang financial and insurance activities mingtala sa 10.7% economic growth sa 2024 sa Bohol.
Dugang ni Boyles, kon magpadayon ang produksyon sa humay, walay mga dautang panahon nga makaguba sa ani, may maayo usab nga kaugmaon ang panguma.
Gitumbok usab sa DEPDEV ang accommodation and food services nga mipakita ug 16.0 % growth nga mingtala gikan sa P1.9 bilyones ngadto na sa P3.1 bilyones nga mga resibo, ug gani, kini, alang lamang sa non-residential ug resorts nga mopasulbong sa services sector.
MAS DAN-AG NGA 2025. Mas maayo nga performance sa wholesale and retail sa 2025 mahimong mopadayon sa 2025, ug sa gipakita sa mga datus, mahimong ang dako nga ikatampo sa sector, magpasulbong pa sa ekonomiya sa Bohol, matud ni Raffy Dave Boyles sa DEPDEV (kanhi NEDA-7) (Hulagway gikan sa PIABohol)
SP Edcom misugyot: mag-abli’g Bohol authors section sa Provincial Library
Sinulat ni Rey Anthony Chiu
Gilaraw karon sa Sangguniang Panlalawigan (SP) nga magpanday ug ordinansa nga magtulak sa mga Bol-anon nga manunulat ug sa ilang mga obra nga kahatagan sa luna sa Bohol Provincial Library pinaagi sa pagpahimutang sa bag-ong seksyon sa library alang kanila.
Nunot niini, giduso na ang gisugyot nga ordinansa, Provincial Ordinance No. 36-2025, nga magtulak sa mga Bol-anon nga manunulat u gang ilang napatik na nga mga trabaho, pinaagi sa pagpahimutang sa Local Authoris Section sa Provincial Library.
Sa tigum sa SP Education Committee, gisugyot ang nahisgutang lakang ni Board Member Nathaniel Binlod aron ipaneguro nga adunay sayun makit-an nga mga gipatik sa mga Bol-anong manunuwat diha sa Provincial Library.
Gawas pa, buot usab sa proponent nga ang tanang Bol-anon mahatagan ug akses sa mga kasayuran ug mga obra sa mga Bol-anao nga magamit alang sa mga estudyante, researchers, mag magtutudlo ug mga Bol-anon na mismo.
Ang Bohol Provincial Library usa na sa giisip nga sentro sa kahibaw ug kaalam ug nagsilbe nga haum ug sayon makit-an nga tipiganan sa mga obra nga mga libro sa mga manunuwat.
Ug, ang pagpahimutang ug dedicated nga “Boholano Authors Section” sulod sa library, magpahimong sistema aron mailhan ang mga local nga manunuwat, researchers ug scholars nga makapaaghat sa mga kabataan nga nagtuon sa pagbasa ug pagsuwat ilabi na sa mga hisgutanan kabahin sa kultura ug kapanulondan.
Naglaum ang SP nga kon mahibayon na, kini magtanyag ug kritikal nga buhat sa pagpatunhay sa kultura, kapanulundan ug kabiling Bol-anon.
PAGPATUNHAY SA KAPANULUNDAN. Ang mga Bol-anong hawod sa pagsuwat angay lang usab nga mailhan, ug ang ilang obra makatabang sa pagpakatap sa kasayuran kabahin sa local nga kultura, nga pwede matan-aw usab sa mga researchers ug scholars, pasabut ni BM Binlod. (Hulagway gikan sa PIA-Bohol)
Basta luwas nga makagawas sa buildings, balay, igo na
Sinulat ni Rey Anthony Chiu
Tungod sa dili matagna nga kakusogon sa mga katalagman nga motapnas, alang sa National Museum of the Philippines (NMP), hangtud nga ang mga tawo, luwas nga makagawas sa mga balay ug buildings sa dili pa kini mahagsak, mao na kini ang sumbanan sa luwas nga estraktura.
Kini usab gipadayag ni Architect IV Facilities and Management Division sa National Museum of the Philippines (NMP) Archt Benjamin Empleo, atul sa Pagbanhaw: pagpadayag sa panglantaw sa NMP sa pagpahiuli sa mga estraktura nga nagun-ob niadtong linog sa Oktubre 15, 2013.
Si Archt Empleo, usa usab sa kabahin sa unang team nga mianhi sa Bohol human sa 2013 nga linog aron pagsubay sa mga kabilin nga mga simbahan ug karaang estraktura nga nagun-ob sa linug, ug siya kabahin sa restoration team nga gipadala sa National Historical Commission of the Philippines ug NMP nga mianhi aron magpahiuli ug magpabanhaw sa mga karaang simbahan.
Si Archt Empleo, usa sa mga namulong sa lectures kabahin sa Paglahutay ug Pagpahiuli sa Bohol human sa linug niadtong 2013, o 12 na ka tuig ang milabay, mibutyag nga daghan ang hinungdan nga ang mga karaang simbahan ug mga balay sa Bohol nagrabehan niadtong usa sa mga labing kusog nga linug nga nasinati sa Pilipinas.
Sa mga uwahi nga pagpanukiduki sa NMP sa mga salin sa nahugmak nga mga estraktura, namatikdan nga may mga karaang simbahan nga ang pagsagol-sagol sa mga gigamit sa pagtukod nga wala na magkwenta pa sa epekto niini, kasagaran mao usab ang kina-ingnan sa napagabok nga esktraktura.
Ang simbahan sa Maribojoc pananglit, uwahi na nga namatikdan nga ang apog nga gigamit sa pagpahaum sa mga tinableya nga bato, may mga sagol nga uling.
Ang uling, tungod sa dali kini nga mapulpog, dili mopilit sa mga bato, hinungdan nga kuwang ang paghupot sa mga materyales.
Sa simbahan sa Loay usab, tungod kay ang pediment o gablete gihimo sa binuhos nga semento nga gipatong sa kinamada nga bato, ang kabug-aton sa semento nakatampo sa pagkahugmak sa atubangan nga bahin sa simbahan.
Dili magkuyog ang knamada nga bato u gang binuhos nga semento, saysay sa arkitekto.
Partikular usab nga gisulti ni Empleo nga ang sistema ug teknolohiya sa pagtukod kaniadto, na-undang diha nga may makuha na nga mga kongkretong materyales, sanglit dugay ug makalangan ang kinaraan nga pamaagi.
Sa pagpanglabay sa mga katuigan, ang mga tigtukod, nagpahaum usab sa ilang mga desinyo sa unsay kasamtangan nga mga hagit nga makaguba sa ilang gitukod, pasabut ni Archt Empleo.
Apan, bisan unsa pa ang himoon nga pagpangandam, dayag niya, kon ang mga gitukod makalahutay igo nga ang mga tawo nga anaa sa silod niini, makagawas ug maluwas nga dili pa mohugmak ang estraktura, mao kini ang timbangan nga kabasehan.
Hinuon, walay bili nga ikatumbas sa kinabuhi sa tawo, matud pa.
Si Arch Empleo, lakip sa tulo ka mga mamumulong sa nagpadayon nga Museums and Galleries Month nga pagsaulog sa National Museum Bohol.
WALAY MAKATUPONG SA KINABUHI. Sa dili matagna nga kakusgon sa mga katalagan karon, ang mga tigtukod, maningkamot nga himoong makalahutay ang ilang gitukod sa kakusgon sa labing bag-ong hagit. Hinuon, dili kini kasegurohan nga ang gitukod, makalabang sa pagsuway, mao nga bisan na lang makalingkawas ang mga naa sa sulod, igo na kini, pasabut sa NM. (Hulagway gikan sa PIA-Bohol)
BALAK
Kini nga balak alang sa tanan nga mapulutan ug pagtulun-an, nga ang tawo dili mabuhi nga mag-inusara.
NATUKBIL ANG GARBO
Sinulat ni Engr. Rogelio Podelino
Linalang ning kalibutan aduna’y garbo nga gihambin
Sulod sa iyang dughan kini nagalimin
Gi-ampingan nga dili mabahiran ug kasaypanan
Aron bug-os ang pagtahud sa mga katawhan
Garbo sa tawo sama ra sa salamin
Gi-ampingan aron kadungganan magpabilin
Sa higayon nga malamatan ug salaod
Sa kaulawan siya mag-aginod
Ang kinabuhi sa tawo sama sa gapnod
Sa sulog sa kinabuhi siya nagpati-anod
Kon asa ihampas sa mga balod sa dagat
Sa daplin sa baybayon siya mahidangat
Sa matag adlaw nga pakigbugno aron mabuhi
Sa imong gabayan ayaw pamuhi
Labaw sa tanan hugti ang pagsaleg sa KAHITAS-AN
Wala’y lain sa tawo nga iyang kadangpan
Panahon sa kalamidad bisan asa nga dapit
Naghugpong ang tanan sa pagtabang sa mahigpit
Bisan ang labing kabus mitabang ug ayuda
Aron mahumpay ang kahigwa-os sa mga biktima
Aduna’y tawo nga wala magpakabana sa uban
Kon ang iyang silingan unsa ang gidangatan
Sa higayon nga sa MAKAGAGAHUM siya lamdagan
Diha NATUKBIL ANG GARBO sa tawo nga tig-a ug balati-an