Bohol Light nagdala sa kahayag sa Tagbilaran
Sinulat ni Sheryl B. Paga
Ang Bohol Light nagasaulog sa unang anibersaryo ubos sa pagdumala sa Primelectric Holdings, Inc. niadtong Oktubre 25, 2025.
Ang maong kasaulogan, nagtan-aw balik sa usa ka tuig nga puno sa kalamboan, pag-alagad, ug pagpadangat sa dugang mga kaayuhan uban sa tema “UNA SA KAHAYAG.”
Ang panaw sa Bohol Light sa miaging tuig nagpakita ug kabag-ohan ug tinuod nga pagtinabangay alang sa kalamboan sa syudad sa Tagbialaran.
Nagpadayon ang kompanya sa hapsay nga operasyon aron makabaton ug mas kasaligan nga tigdistribyot sa kuryente ngadto sa tagsa-tagsa nga mga panimalay ug kaabag sa kalamboan sa syudad sa Tagbilaran ug sa kaayohan sa mga Bol-anon.
Ang unang Town Hall Meeting niadtong Oktubre 25, 2024, mao ang gitakda nga anibersaryo isip paghandum sa unang mahinungdanong okasyon nga nagpalig-on sa bukas nga komunikasyon tali sa mga empleyado.
Kini maoy nagbutang sa pundasyon sa kultura nga nagpasabot sa panaghiusa, pakigtambayayong, ug panagpas-anay sa responsibilidad.
Sa pagsugod sa tuig 2025, gipahigayon ang opisyal nga paglunsad sa Bohol Light ug pagpadayag sa bag-ong logo niadtong Enero 27, 2025. Ang maong kalihokan nagsimbolo sa usa ka bag-ong sinugdanan ug kauban usab niini ang mass distribution sa bill deposit refunds usa ka timaan sa pagkamatinud-anon ug pagpasalamat sa mga kustomer nga misalig sa kompanya sulod sa daghang katuigan. Gipamatud-an kini pinaagi sa pagtuman sa dugay nang gipangandoy nga electrification program ngadto sa mga tunghaan diin gihimo ang unang Switch-On Ceremony sa Dr. Cecilio Putong National High School – Cabawan Extension Campus, aron palig-onon ang suporta sa kompanya alang sa edukasyon ug kabatan-onan sa Bohol, Pasalmot sa mga aktibidades sa barangay, national sama sa Oplan Halalan ug Oplan Hipos.
Gipalig-on sa kompanya ang koneksyon sa komunidad pinaagi sa Barangayan, usa ka programa nga nagdala sa kahibalo sa kaluwasan sa kuryente ug serbisyo sa matag barangay. Gipakita usab ang pagtagad sa mga empleyado pinaagi sa Magduwa 2025 sports festival ug sa Coastal Clean-Up Drive isip bahin sa kalikupan ug katungdanan sa kompanya.
Sa unang tuig niini ubos sa Primelectric, ang Bohol Light puno sa pagpasalamat ug garbo sa mga kalampusan, mga hagit nga nadaog, ug sa padayon nga pagserbisyo nga naghatag kahayag sa syudad sa Tagbilaran ug paglaum sa mga Bol-anon.
Pahibalo kabahin sa pagbasa sa metro ug pahatud sa balayrunon sa tubig
Sinulat ni Victor L. Tambis
Makita sa itaas ang tinugyanan sa BWUI nga nag monitor sa mga water meter, ug sa tuo: sample sa mail box
Aron mahatagan sa tukma nga konsumo ug pila ang balayronon sa usa ka konsumidor, ang Bohol Water nagpahibalo sa proseso sa pagbasa sa metro ug paghatud sa mga bill sa tubig ngadto sa tagsa-tagsa ka panimalay sa mga konsumidor.
Ang mga tinugyanan sa Billing Section mao ang mohimo sa pagbasa sa matag usa ka metro sa konsumidor diin himoon kini sa samang petsa nga gibasa sa niaging bulan Ang maong metro.
Ang tanang metro sa mga konsumidor gi grupo kini by section nga adunay naglain-lain nga schedule sa matag section.
Gituyo kini aron tangkod gayud nga usa ka bulan ang konsumo nga marehistro gikan sa pagbasa sa miaging bulan sa maong section.
Human sa meter reading, himoon ang pag paghatod sa mga bill ngadto sa tagsa-tagsa ka panimalay upat ngadto sa lima ka adlaw human sa maong reading.
Gituyo kini kay himoon pa sa Billing section ang pag check sa matag usa ka account sa pagsiguro nga ang bill nga madawat sa usa ka konsumidor miagi gayod sa makuti nga pagsusi.
Kon walay tawo ang panimalay atol sa pagdeliver sa bill, ang tinugyanan nga nagdeliber niini mobutang sa maong bill ngadto sa mail box nga anaa sa gate o poste sa maong panimalay, apan kon walay mail box, ibilin kini sa gate o pultahan sa maong panimalay tungod kay ang maong tinugyanan dili na mobalik sa maong dapit.
Mao kini hinungdan nga gikinahanglan nga aduna gayoy mail box nga anaa sa gate sa matag konsumidor aron malikayan nga mabasâ o mawani kini.
Ang maong mail box mahimo nga anha ibutang ang Bohol Light ug Bohol Water bills.
Adunay lain nga pamaagi sa pagpadangat sa water bill nga mao ang “e-billing system” diin ang water bill ipadala ngadto sa konsumidor pinaagi sa “e-mail”.
Ang buhaton lamang sa konsumidor, mohatag siya sa email address diin didto na ipadala ang binulan nga bill.
Kon mopili ang konsumidor sa e-billing, dili na siya iapil sa delivery sa water bill.
Sa tibuok nasud Panglao, ika-2 gipili nga lugar sa accommodation investment
Sinulat ni Rey Anthony Chiu
Ikaduha ang Panglao sa sa labing kusog nga pamuhunanan sa accommodation alang sa pribado nga Leechiu Property Consultants ug sa Philippine Hotel Owners Association (PHILHOA).
Subay niini, naglaum ang mga sakop sa Bohol Chamber of Commerce and Industry (BCCI) kinsa maoy naghost sa Tourism Business Forum nga gitambongan sa mga gitamud nga tourism stakeholders sa tibuok nasud, nga kini makapadugang sa pag-ugmad sa ekonomiya sa Bohol.
Sa 2024 Philippine Hotel Accommodation Pipeline Report sa Philhoa, gitumbok niini ang substantial nga pagtubo sa pamuhuman sa sector sa hospitality management sa nasud, taho ni PHILHOA Inc Executive Director Benito Bong Bengzon.
Dugang trabaho sa konstruksyon, dugang pamuhunan nga mokatag sa tibuok lalawigan, dayag ni BCCI President Steven Lim.
Matud ni Bengzon sa ilang 2024 nga pipeline report, mikabat sa 158 ka proyekto sa accommodation ug kinatibuk-an nga 40,804 ka mga kwarto ang mahimo sa P250 bilyones nga pamuhunan nga magpasweldo sa 57 mil ka mga trabahante sa tibuok nasud.
Niining nahisgutan nga mga proyekto, 57 niini anhi tukuron sa Visayas, ug sa Panglao lamang, may 16 ka mga proyekto nga natumbok sa PHILHOA Inc nga may 4,400 ka mga kwarto ang mabuksan.
Kini nga mga proyekto naglangkob sa international hotel chains nga magtanyag sa standard nga serbisyo nga giila na sa tibuok kalibutan, ug mga local hotel operators nga nagtutok sa personal nga serbisyo ug mga kasinati-an sa local nga kultura ug mga boutique hotels.
KAPANARBAHO-AN. 16 ka proyekto ug 4,000 ka mga kwarto sa Panglao Bohol lamang, matud ni PHILHOA Exec Dir Benito Bengzon, kini ang kasamtangan ug tukoronon pa diha sa Panglao, nga magtanyag og kapanarbahoan sa mga Bol-anon. (Hulagway gikan sa PIA-Bohol)
PBIA palapdan aron modawat 3.9 milyon pasahero sa 2028
Sinulat ni Rey Anthony Chiu
Gikan sa iyang desinyo nga moalagad sa 2 milyones ka pasahero matag tuig sa pagtugyan niini sa 2018, tumong sa Aboitiz Infra Capital (AIC) nga mapaugmad ang Panglao Bohol International Airport (PBIA) aron makaalagad sa 3.9 milyones ka pasahero matag tuig, sugod 2027.
Kini maoy gipaambit sa AIC, pinaagi ni Assistant Vice President Francis Loi, didto sa gipahigayon nga Tourism Business Forum (TBF) nga gipasiugdahan sa Bohol Chamber of Commerce and Industry (BCCI) didto sa MetroCentre Hotel, sa milabay nga semana.
Kini human usab itugyan sa Civil Aviation Authority of the Philippines (CAAP) ang pagdumala sa nag-unang tugpahanan sa Bohol niadtong Hunyo 16, 2025, ubos sa programa nga Public and Private Partnership (PPP).
Gisugdan pagtukod niadtong 2015 ug natapos sa 2018, ang PBIA gidesinyo nga modawat sa 2 milyones ka pasahero, ug subay sa mga talaan, niadtong 2019, natala ang 1.53 milyones ka pasahero.
Sa 2024, midawat na ang PBIA sa 2.21 milyones, bisan pa sa pagkahagsak sa arrivals sa 2020 ug 2021 tungod sa COVID, segun sa gipaambit ni Loi.
Sa 2022, dihang nagsugod og paghiuli sa mga byahe, mitala ang airport sa 1.30 milyones ka pasahero matag tuig, ug mingsaka pa gani ngadto na sa 1.66 milyones ka pasahero sa pagtak-op sa 2023.
Sa 2025, gipangandaman sa AIC ang gibanabana nila nga 2.38 milyones ka pasahero matag tuig nga moagi sa PBIA, ug niini, duha ka hugna sa pagpatuman sa mga proyekto ang ilang gilantaw nga gastohan sa P4.53 bilyones nga puhunan.
Sa unang hugna, matud ni Loi nga himoon nila ang pagpatuman sa mga operational improvements nga makasugakod sa 2.5 milyones ka pasaeho matag tuig nga ilang nakita.
Sa ikaduha nga hugna, nga sugdan sa 2027, palapdan niini ang terminal, airside support facilities aron makapaluag sa gilantaw nilang pagdagsang sa pasahero ngadto na sa kapasidad nga moabut sa 3.9 milyones ka pasahero matag tuig.
Nunot niini, kuygan sa AIP ang pag-ugmad sa mga ruta nga motugpa sa PBIA alang sa ma luag nga air connectivity ug turismo.
SAKYAN SA TURISMO. Sa tumong sa AIC nga palapdan ang serbisyo sa BPIA aron hamugaway nga makadawat sa 3.9 milyones ka pasahero sugod sa 2027 segun pa ni Francis Loi, VP sa AIC, nagtuo ang BCCI nga kini maoy higayon sa local nga mga negosyante nga pangandaman na ang pagdagsang sa mga turista pinaagi sa pagrepaso sa mga polisiya nga magpalungtag sa turismo. (Hulgway gikan sa PIA-Bohol)
2 brgy sa Bohol may Eskaya nga konsehal
Sinulat ni Rey Anthony Chiu
Maningkamot pa gihapon ang National Commission on Indigenous Peoples (NCIP) Bohol nga mapun-an ang paggahum sa mga sakop sa Eskaya pinaagi sa pagtuboy ngadto sa mga konseho nga tigpanday og balaod ug polisiya sa kaugmaran ang ilang representante segun sa balaod.
Sa ika 28 ka tuig nga paghandum sa pagpagawas sa Indigenous People’s Rights Act (IPRA), gipadayag ni NCIP Bohol Field Officer Emmilou Gonzaga nga sa upat ka mga komunidad sa Eskaya, duha ka mga komunidad na ang nakapahimutang sa ilang sectoral representative sa barangay subay sa IP Mandatory Representation (IPMR).
Ang Eskaya Community sa Taytay Duero nakapahimutang na ni Naring Galamabo sa konseho sa barangay, samtang sa Biabas, nakalingkod na usab si Gabriel Tayag, segun pa ni Gonzaga, didto sa Kapihan sa PIA.
Ang Eskaya, usa sa tulo ka mga indigenous peoples nga gi-isip sa goberno nga ania sa Bohol.
Kauban niini ang mga Ati sa Loay ug mga Badjao sa Dauis.
Ang IPMR usa ka polisiya nga gipatuman sa NCIP nga naglagda subay sa IPRA sa pagpahimutang og representante nga sakop sa IP diha sa mga barangay nga may igo nga kadaghanong nanimuyo nga IPs, aron pagseguro nga sila adunay representasyon sa konseho.
Kini aron maseguro nga may makapanalipod sa katungod sa mga indigenous cultural Communities ig IP pinaagi sa magdala sa ilang tingug nagdto sa konseho.
Subay sa IPRA, ang mga local nga konseho nga may igong kadaghanon sa IPs, magpahiluna og mandatory representative kinsa maoy makapaduso sa mga panginahanglan sa mga IPS.
Ang pagpili sa representatnte gipaagi sa proseso nga gidumala usab sa NCIP.
Ug sanglit isipon na nga kagawad, ang sakop sa konseho nga IP, modawat usab sa unsa ang honorarium nga susamang kantidad sa mga gidawat sa mga konsehal.
PANINGKAMOTANG MADUGANGAN. Gisaad ni NCIP Emmilou Gonzaga nga ilang trabahoon nga mapun-an pa ang mga komunidad nga may Eskaya nga kahatagan sila og representasyon sa pagpanday sa mga polisiya ug balaod aron kapanalipdan usab ang ilang katungod. (Hulagway gikan sa PIA-Bohol)
BALAK
ANG PANAGHOY SA KAWAD-ON
Sinulat ni Engr. Rogelio Podelino
Sa ibabaw ning walug sa mga luha
Mga linalang dili pareha ang kita
Ang mga naghigwa-os ang kahimtang
Nagpuyo sa barong barong lamang
Mora’g guipanghimara-ot sa Kahitas-an
Kalisud sa kahimtang labihan
Bisan unsaon ug kayod
Ang ka kabus siguing nagsunod
Ang uban nawad-an ug paglaum moasenso
Wala nay gana motrabaho
Sa ilang pagtuo sinalikway sa katilingban
Kay salingkapaw ang tinagdan sa uban
Kalisud sa panginabuhi halos dili maantos
Pait kon pag-eskwela wala kay natapos
Adto ka mahimutang sa labing ubos
Sa bug-at nga trabaho ikaw mapupos
Ang uban manghupaw duna bay DIOS?
Kay ang sweldo wala’y mahipos
Kulang ipalit sa pagkaon sa pamilya
Kan-on paresan sa bulad ug kape ang kaya
Pait nga kamatu-uran kadaghanan mga kabus
Kahimtang sa kinabuhi labing ubos
Paglaum mo-angat ang kahimtang natabunan
ANG PANAGHOY SA KAWAD-ON sa tawo wala’y kinutuban