Ang Tawo Ug Ang Elektronikong Butang
Ni ELEAZAR TUTOR ACAMPADO
ADUNAY presyur, adunay mga problema, ug adunay mga kaguliyang. Ang mga tawo nagbagulbol gumikan sa mga kalisdanan nga mihangop kanila. Ang kadaghanan nawad-an og panahon sa pagrelaks ug paglulinghayaw. Ug ang kadaghanan nalinga kaayo sa pagsunod sa bag-ong mga imbensiyon nga nakapausab sa dagan sa ilang mga kinabuhi – sa kaayohan o kaalaotan.
Ang personal nga kompyuter, laptop, tablet, play station, smartphones, pipila lang sa mga imbensiyon nga gikagubtan dili lang dinhi sa Bohol o sa Pilipinas apan ingon man sa tibuok kalibotan. Ang pagsunod sa bag-ong mga kahimanan ug kalamboan sa mga kahimanan usa ka adlaw-adlaw nga buhat nga nagahatag og presyur sa tawo. Maihap ra tingali sa tudlo ang gusto nga mabiyaan sa balod sa teknolohiya.
Hinuon, nakasabot kita sa atong isigkatawo – sa ilang panginahanglan sa maayong kinabuhi. Apan ngano man gayod nga pug-on man nato ang atong kaugalingon sa pagkab-ot sa mga butang nga imposible? Ngano man nga magdinali? Ang kalibotan dili baya mobiya kanato. Mabuhi kita ug mamatay apan ang uniberso magapabilin sa kanunay.
Nganong dili man mopahulay? Isalikway una ang mga butang nga nagadalag kagubot sa panghunahuna nga makakunhod sa enerhiya, kaugalingong kalungtaran ug sense of humor? Dili kita mga robot. Wala kita maprograma aron mosanong sa tanang tawag sa modernong teknolohiya. Mga tawo kita nga may gasa sa panabot, abilidad, pagbati, kasingkasing ug kalag. Angay nga kita magadala sa atong kaugalingon ug dili ang teknolohiya ang magadala kanato.
Adunay usa ka tawo nga akong nahibaw-an nga nasuyop pag-ayo ang hunahuna sa modernong teknolohiya. Ang iyang lawak nahisama sa usa ka dakong tindahan sa mga produkto sa multimedia sa Raon. Aduna na siyay play station, laptop, printer, ug latest model nga smartphone nga mahimo usab gamiton ingon nga kamera. Ang iyang laptop computer gisumpay sa Internet ug aduna siyay cable television nga makasalida sa sobra sa gatosan ka channel. Pero kon ang usa na gani ka higala niya ang makigkabildo mahitungod sa literatura, dili na siya motubay. Modalikyat gyod siyag alibagbag sa laing subject sama sa iyang nadiskobrehan nga bag-ong website sa Internet nga nagdalit og daghang kalingawan ug bag-ong napalit nga Apple Vision Pro.
Aduna usab siyay sintomas sa “YouTube Syndrome”. Nagatan-aw siya kanunay sa mga paborito niyang gaming YouTube channels matag adlaw nga mogugol ug hataas nga panahon. Tingali ang iyang utok nahiloan sa mga madanihong mga ideya ug impormasyon sa maong mga estasyon. Miingon siya nga kini makaayo apan ang tinuod diyotay lang ang kaayohan nga maani niini. Kasagaran gayod makahatag og seryosong kadaot sa utok sa tawo.
Sa laing bahin, adunay usab akoy silingan nga moingon nga dili siya mabuhi kon walay selpon. Kayamat ra! Gusto kaayo niya ang pagtuplok-tuplok sa touch screen sa iyang gamitoyng himan aron makalabyog og mensahe ngadto sa iyang FB friends. Pag-ando pa, ang load nga iyang gagamit sa pagparehistro sa load promo pulos diay inutang. Gani, dili na siya makapadala og kuwarta sa iyang mga ginikanan nga nagkinahangan pag-ayo sa iyang panabang. Ang dakong bahin sa iyang suweldo adto ra maimbudo sa mga kamot sa iyang gipangutangan.
Ang tawo adunay purohan nga mahimong hakog. Ang kagustohan sa usa ka butang walay katagbawan. Gustong maangkon ang tanan bisan og walay ikasapar. Ang uban nga masinahon, kon makakita na gani sa ilang silingan nga mipalit og latest model sa Apple iPhone magkaraskaras sad sa pagpalit og iyaha. Dili paiwit sa balod sa teknolohiya.
Ang kalamboan nindot man unta paminawon ilabina na sa mga elektronikong butang. Apan dili kini ang mga butang nga angay natong hatagan og dedikasyon aron makab-ot. Ang mga laptop, tablet, o mga selpon dili ang mga butang nga angay natong pakabuhian. Ang teknolohiya magahatag lang kanato og katawhay. Dili sila ang angay nga mokontrol sa atong inadlaw nga kinabuhi. Kita tawo ug sila mga butang.
Ang pagtuo sa Dios, gugma, integridad, kaligdong, kamanggiangayon sa isigkatawo maoy tinuod nga mga butang nga angay natong pakabuhian. Ang mga kasarangang butang sama sa hangin, tubig, yuta, kalikopan, ug pinuy-anan mga butang nga makapalungtad sa atong kinabuhi. Mao kini ang mga bililhong gasa sa Dios kanato sa dihang gimugna niya ang tawo, ug dili ang mga makina ug ubang elektronikong mga butang nga remote control.
Ang mga elektronikong butang ginama lang gikan sa mga materyal nga mahanaw inig-abot sa iyang panahon. Apan ang gugma makanunayon ug ang hangin anaa kanunay atong mahanggap. Atong hinumdoman nga ang mga mahinungdanong butang sa kinabuhi gihatag sa Dios kanato nga libre. Lamang wala kita magtagad niini kay maoy atong gipalabi ang mga butang nga kalibotanon.
(Si Eleazar Tutor Acampado, kanhi staff writer sa Bisaya Magazine. Nakadaog na sa Don Carlos Palanca Memorial Awards for Literature in Cebuano Short Stories. Ug kasamtangang nagserbisyo isip ikaduhang Sangguniang Barangay member sa West Poblacion, Garcia-Hernandez, Bohol.)