Unsaon Pagsumpo ang Korapsiyon?
Ni ELEAZAR TUTOR ACAMPADO
DAWATON man nato og dili, ang isyu sa korapsiyon, ilabina sa mga proyekto sa flood control, padayon nga naghatag og kasamok ug kapakyasan kanatong mga Pilipino. Apan karon, dunay usa ka tingog gikan sa dagkong business groups ug civil society nga naghatag og klaro nga solusyon. Kini ang pagpatuman og mandatory lifestyle checks sa tanang opisyal sa goberno.
Ang mga grupo sama sa Makati Business Club, Management Association of the Philippines, ug uban pa, nanawagan nga ang Statements of Assets, Liabilities and Net Worth (SALN) kinahanglan nga dili lang magpabilin nga simbolikong record, kondili himoon kining tinuod nga hinagiban batok sa korapsiyon.
Nganong gikinahanglan ang lifestyle audit?
Kay ang Konstitusyon (Article XI, Section 17) nagmando sa tanang opisyal sa kagamhanan nga moduso og gipanumpaang SALN. Ang Republic Act (RA) No. 6713 nagmando pa gani nga apilon ang SALN sa ilang mga asawa ug menor de edad nga anak. Apan, ang mga business groups nag-ingon nga kon transparency lang, dili kini paigo.
Mao nga mosulod dinhi ang panginahanglan sa lifestyle check.
Sa modernong panahon, mas sayon na kaayo ang paghimo og lifestyle audit. Tungod sa langyab sa internet, dali na makita ug masundan ang mga digital footprints sa opisyal, sama sa ilang mga kinaiya sa paggasto, mga record sa pagbiyahe, aktibidad sa social media, ug pagbaton og mga luxury car ug mahalon nga mga alahas.
Sa lifestyle check masuta kon ang ilang gideklarar nga bahandi sa ilang SALN, nahiuyon ba sa ilang tinuod nga pamaagi sa pagpakabuhi. Kon ang usa ka opisyal aduna ray suweldo nga P80,000 matag bulan, apan magbiyahean sa tibuok kalibotan ug nagmaneho og mahalon nga mga sakyanan, daghag pangutana nga angay niyang tubagon.
Kon adunay kalainan nga makita pinaagi sa lifestyle checks, kini angayan nga himoong basehan alang sa dinalian, walay pagpihig nga imbestigasyon ug prosekusyon sa Ombudsman.
Ang mga grupo sa negosyo nagpahinumdom nga aduna kitay mga balaod batok sa korapsiyon. Anaa ang Anti-Graft and Corrupt Practices Act ug ang Plunder Law (nga nagsilot og lifetime imprisonment sa mapamatud-an nga nakakuha og ill-gotten wealth nga labing menos P50 milyones). Apan ang dakong problema dili ang balaod, kondili ang pagpatuman niini.
Ang korapsiyon nga nahitabo karon, ilabi na sa mga bilyones nga flood control funds, dili na nato mahimong dili makita. Kinahanglan nga dili na nato tugotan nga magpadayon pa ang pagpangawat ubos sa tabon sa pagpakaaron-ingnon, political patronage, ug kawalay-pagpakabana sa publiko.
Ang panawagan alang sa lifestyle checks usa ka hagit sa atong goberno. Apan, kini usa usab ka hagit kanatong mga Bol-anon. Ang civil society groups nanawagan sa publiko nga magpabilin kitang mabinantayon ug ireport ang mga timailhan sa sobra o dili masaysay nga bahandi sa atong mga opisyal.
Ang kausaban magsugod dili lang sa Kongreso o sa Palasyo, kondili sa atong komunidad. Kon atong supakon ang korapsiyon ug pangayoon ang tinuod nga lifestyle audit, maseguro nato nga ang mga pondo sa gobyerno, sama sa gigahin alang sa kalamboan sa Bohol, mabutang sa saktong padulngan.
(Si Eleazar Tutor Acampado, kanhi staff writer sa Bisaya Magazine. Nakadaog na sa Don Carlos Palanca Memorial Awards for Literature in Cebuano Short Stories. Ug kasamtangang nagserbisyo isip ikaduhang Sangguniang Barangay member sa West Poblacion, Garcia-Hernandez, Bohol.)