Ni: Jes B. Tirol
Panglot Nga Dakô 14, 2025
Nataligám-an Nga Kasayoran Sa Surapô (Pasko)
(Overlooked Informations About Christmas)
Pasiuna
Ang karaan nga hubad sa Ininglis nga “Christmas” mao ang “Surapô”. Apan karon, kining
mao nga pulong atò nang gilubong sa kalimot.
Ang pulong nga “Christmas” atong gihubad sa Binisaya nga “Pasko”. Ang pulong “Pasko”
gikan sa Kinatsila nga “pascua” o “paschal” sa Ininglis. Kining maong pulong nagtumbok sa
panihapon sa mga Hudiyo didto sa Ehipto sa dihang giluwas na sila ni Manlagnâ o Propeta Moses
gikan sa pagkaulipon.
Ang “Pasko” mao ang kataposan nga panihapon nga gihimo ni Ginoong Hesukristo kauban
sa iyang mga tinun-an. Busà ang “Pasko” haom lamang sa panahon sa Balaan nga Pitlaw (Holy
Week).
Ang Natawhan
Sagad kanatò moingon nga ang atong Ginoong Hesukristo gipanganak didto sa pasongan
sa mga baka. Dili haóm kining maong pagtuo.
Ang pásong o pasongan o pesebre sa Kinatsilâ, mao ang lawganan sa mga mananap hilabi
na sa mga baka. Dili mahimong manganak sa pasongan kay pig-ot kaayo kini nga dapit.
Ang pasongan didto mahimutang sa kamalig sa mga baka. Ang pasongan mao ang gigamit
nga kaldáw (crib) diin gibutang ang bata human siya ipanganak. Busà atong nataligam-an nga ang
pasongan mao lamang ang kaldáw (crib) ug dili ang dapit nga gihimugsoan sa batang Hesus.
Kinsa ang Mananabáng?
Ang dakong pangutana nga walâ isulti sa Balaang Kasulatan mao ang “Kinsa ang
mananabang nga nagpahimugsò kang Hesukristo?” Ang mga Ebanghilyo ni San Mateo ug San
Lukas igo lang nag-ingon nga gipanganak ang batang Hesus.
Lisod tuohan nga si Birhen Maria nga nagpanuigon pa lamang og napulog-upat (14) ka
tuig, ug una pang pagpanganak nakahibalo kon unsay buhaton. Si San Jose, ang ama-ama ni Hesus
usa ka panday. Walâ pod siya mahibaló kon unsay buhaton. Busà dinhà gayoy mananabang. Kinsa
man?
Matod pa sa Ebanghilyo sa “Pseudo-Matthew” o “Mala-Mateo” sa diha nga nagbati na si
Santa Maria, si San Jose nangità og mananabáng. Nakakaplag siya og duha ka mananabáng
kansang mga ngalan mao si “Zelomi” ug si “Salome”. Kini silá mga Hudeyo usab nga sama ni San
Jose miadto sa lungsod sa Belen aron usab magpatalà.
Si Zelomi nituo nga ang nahimugsò nga batà usa ka balaan apan si Salome wala. Busà
nakimay ang kamot ni Salome. Naayo ug naulian ang iyang kamot sa dihâ nga nigunit si Salome
sa lampin sa bata.
Hilabihan ang pagkausáb sa pagtuo ni Salome nga nagpabilin siya ug nahimong sama sa
yaya ni Hesukristo.
Ang Ebanghelyo sa Mala-Mateo walâ mahisulat sa Balaang Kasulatan (Holy Bible) apan
kining maong sugilanon gidawat sa simbahan nga Romano Katoliko isip usa ka súlsog o tradisyon
sa simbahan.
Mao man ngani nga panahon sa bunyóg (procession) sa adlaw sa Ulà Pagtubós o Biyernes
Santo atong makita ang karo sa usa ka babaye nga nagsul-ob og puti nga sinina sa kataposan sa
bunyóg. Mao kanâ siya si Salome ang mananabáng nga nahimong yaya ni Hesukristo. Lahî siya
ni Veronica nga naggunit og panyo nga adunay hulagway sa nawong ni Hesukristo.
Tulo ka mga Hari
Ang gisulat sa Balaang Kasulatan mao lamang ang pulong mago (wise men) o sa Binisayâ
pa, “Halilibón”. Walay giingon og pila sila kabuok. Apan kay tulo man ka matang ang mga gasa,
mao nga giingon nga tulo usab ka mga halilibón.
Ang súlsog o tradisyon nagaingon nga ang mga mago o halilibón mga hari usab, busà
aduna kitay súlsog sa tulo ka mga hari.
Ang pangutana mao, “Kinsa ang mga ngalan sa tulo ka hari ug taga diin man sila?” Matod
pa sa súlsog o tradisyon ang ilang mga ngalan mao si Melchor, Gaspar, ug Baltasar.
Matod pa sa Ebanghilyo sa Armenya (Armenian Gospel), ang mga dapít nga gigikanan sa
mga hari mao kini: 1.) Melkon (Melchor), ang Hari sa Persia. 2.) Gaspar, usa ka Hari sa Indiya.
3.) Baltasar, usa ka Hari sa Arabia.
Mga anak ni San Jose
Matod pa sa Infancy Gospel, si San Jose usa na ka balo (Sp: viudo) ug tigulang na (kapin
na sa 64 ang panuigon) sa dihang gibuya siya ni Birhen Maria.
Sa una niyang kaminyoon si San Jose adunay unom (6) ka mga anak. Upat (4) ang lalaki
Ug duha (2) ang babaye.
Ang ngalan sa mga lalaki mao sila si; 1.) Judas; 2.) Josetos o Justus; 3.) Simon; ug 4.)
James (Santiago). Ang mga babaye mao sila si, 1.) Lysia o Asia; ug 2.) Lydia.
Si Santiago o James ang kinamanghuran nga nagpanuigo pa og duha (2) ka tuig sa dihâ
nga gibuya si San Jose kang Birhen Maria.
Si Birhen Maria mao ang nagmatuto kang Santiago. Si Santiago ug si San Pedro mao ang
nangulo sa mga Kristohanon sa Jerusalem human sa pagkamatay ni Hesukristo.