Ni: Jes B. Tirol
Panglot Nga Dakô 21, 2025
Mga Latid Ug Lagdà sa Pagsimba
Pasiuná
Sa tuig 1852 o usa kagatos kapitoan ug tulo (173) na a milabay, si Padre Antonion Ubeda
nga Kura Paroko sa Lungsod sa Bilar, Bohol nagmantálà (published) og usa ka sugilambong
(novel) nga nag-ulohan og La Teresa. Mao kadto ang labing unang sugilambong nga napatik dinhi
sa Pilipinas.
Ang pinulongan nga gigamit mao ang Sinugboanon nga Binisayâ. Ang mga panigtawo
(characters of the novel) mga Bol-anon ug ang unod sa sugilanon mga pamatasan sa katilingban.
Sa daghan nga gihisgotan sa sugilambong, atò lamang tukibon ang diyotay nga mga latid
ug lagdà sa pagsimba. Atò kining pahinúmdom sa panahon sa Surapo!
Pagsimba
Ania ang mga latid ug lagdà nga matod pa ni Padre Ubeda, maoy angay nga pagatamdan
sa mga mosimba.
1. “…Dili maayo og mokaon kita, maskin unsa, sa dili pa kita makasimba. Kay unyà didto
sa simbahan mabug-at ang lawas ta, magalingabngab ug katulogon kita, ug dili na makahunâhunâ
sa bubuhaton sa pagsimba.”
Pagtukib: Kaniadto ang katawhan kinahanglan mosimba sa dili i pa mosubang ang adlaw
mao nga gipahimangnoan sa dili pagkaon.
2. “Si Nana (Nanay) nahaulî sa balay kay daghanan siya og buluhaton… Katungdanan sa
imong Nana ang pagtuman sa iyang mga katungdanan sa balay, nga mao ang pagbantay sa mga
anak ug ang pagpatigayon sa ibuhî kanila… arang tutumanon ang katungdanan, kun madungan ang
pagpangita sa gingharian sa langit…”
Pagtukib: Mahimo nga mouna ka pag-ulî kun aduna kay mahinungdanon nga buluhaton.
Apan kutob sa mahimo maninguhà ka sa pagtiwas sa misa. Karong panahona mao gihapon kini
ang latid (rule).
3. “Ang mga babaye magatabon sa ilang nawong; ingon sa pulong ni San Pablo, aron walay
malangan tungod kanila. Ang mga lalaki magapuyô (dili magluhag) sa dagkong pagtahod, sa walay
paglingîlingi ug dili magkulukabildo ug dili gayod mamulong og dili ugaling sa pagdayeg sa
Diyos.”
Pagtukib: Kaniadto ang mga babaye kinahanglan nga magkurong nga mataptápan ang
matagkilid sa nawong. Nausab na kini tungod kay idungdong na lang sa ulo, ug karon nihit na
nimo hikaplagan ang magkurong. Ang mga lalaki gidid-an sa pagtabî ug paglingîlingî ug hangtod karon mao gihapon anglatid.
4. “Maskin asa, daotan gihapon ang salâ; apan magalabí sa simbahan kay balay sa pag-
ampò. Lugar kanâ nga makulbaán nga gisimbahan sa atong Ginoong Diyos nga buhì ug matuod.”
Pagtukib: Karon ang sala wala nay pagkalahî kun himuon sa gawas o sulod sa simbahan;
managsama sila nga sala. Apan ang atong balaod sa nasod nagaisip pa nga bug-at nga sala ang
dinhá sa sulod sa simbahan.
5. “Ang Misa maoy usa ka paghalad nga gihalad ni Jesukristo sa iyang Diyos nga Amahan
ug pagsubay sa santos nga mga pagbuhat ni Jesukristo sa buhi pa siya sa kali-butan, ug pagkasakit
sa iyang santos nga pagkamatay.”
Pagtukib: Mao gihapon kini ang latid. Apan kun mangutana ka sa yano nga katoliko, ang
pagsabot mao nga ang misa mao ang pagsaulog sa balaan nga kataposang panihapon.
6. “Sa pagbayaw sa ostiyas ug kális, palandongon nga human na ang paglansang. Gibakod
krus ug giugbok sa usa ka buhô nga gibúhò sa bato, ug miagas ang iyang mahal nga dugô; kay
wíli sa pagpanubós niya kanato.”
Pagtukib: Mao gihapon kini ang latid ug lagdà apan sagad nga wala nay nahibalo niini.
7. “Makatulo mokubot ang pari sa ostiyas; ug mao kanâ ang tutulo ka oras nga nagdugay
si Jesukristo sa krus sa dayon na ikamatay.”
Pagtukib: Mao gihapon kin ang sumbingay (symbolism) apan pila ba ang nahibalo niini?
8. “Ang pagpikas sa ostiyas, pagahunàhunáon ang pagkalisod gayod kaayo sa iyang mahal
nga lawas ug dili maisip nga mga samad ug niná (samad nga tungtong sa laing samad).”
Pagtukib: Wala ako makasugát og katoliko nga nasayod niining maong kahulogan sa
pagpikas sa ostiyas.
9. “Ang pagkaon sa ostiyas, kon pagkalawat, mao ang paglubong kang Jesukristo.”
Pagtukib: Lahi na kini sa sumbingay karon. Karon giisip nga ang pagkaon sa balaang
lawas ni Jesukristo mosagol kini sa imong lawas ug mahatagan usab ikaw sa pagkabalaan.
10. “Ang sunod sa pagkalawat kutob magabendisyon ang pari, mao ang santos nga
pagkabuhi kon pagbanhaw ni Jesukristo, kon pagguwa sa lubnganan ug ang pagka-butang sa
kalibutan kutob sa iyang pagkatapos, kay anhion ni Jesukristo, ug bendisyonan niya ang mga
pinilì.”
Pagtukib: Mao gihapon kini ang latid ug lagdà apan pilá kaha ang nasayod niini?
11. “Aron madangat ta ang mga kalúoy sa Diyos, tinguhaon ta ang pagsimba sa adlaw-
adlaw, ug unahon ta gayod ang pagpangita sa gingharian sa Langit.”
adlaw?
Pagtukib: Mao gihapon kini ang latid ug lagdà apan pili kaha ang mosimba sa matag-adlaw?