Mga kalambuan sa Bohol Light sulod sa usa ka tuig gipahibaw
Sinulat ni Sheryl B. Paga
Sulod sa usa ka tuig nga pagdumala sa Bohol Light ubos sa Primelectric Holdings Inc., misaka pag-ayo ang ihap sa mga bag-ong konsumidor sa syudad sa Tagbilaran.
Sumala sa pinakabag-ong datos sa Disyembre 2025, ang kinatibuk-ang gidaghanon sa mga konsumidor nagpakita ug kapin sa 146% nga pagtaas kung itandi
sa 2024.
Kini nagpasabot sa padayon nga pag-uswag sa mga konsumidor ug serbisyo publiko sa mga trabahante niini.
Ang maong kalampusan resulta sa daghang mga inisyatibo ug programa nga gipahigayon sa Bohol Light aron mas mapadali ang serbisyo sa mga konsumidor, pinaagi sa paghimo niining musunod:
• Proaktibong pagbisita sa mga barangay aron magpatigayon ug Information Education Campaign (IEC) ug ipasabot sa mga residente ang kahinungdanon sa pagkab-ot sa individual nga koneksyon sa kuryente.
• Advance site inspections alang sa mga potensyal nga konsumidor aron mas mapaspas ang proseso sa aplikasyon.
• Pagpamenos sa mga requirements gikan sa 11 ka kinahanglanon ngadto sa 4 na lamang, aron mas dali ang aplikasyon.
• Koordinasyon sa Opisina sa Building Official (OBO) alang sa mga pending nga aplikasyon sa Certificate of Final Electrical Inspection (CFEI) aron matabangan sa pag-follow-up.
Tungod niining mga lakang, mas napadali ug napalapdan ang access sa serbisyo sa kuryente, nga naghatag ug mas episyente ug customer-friendly nga serbisyo sa mga lumulupyo sa Tagbilaran City.
Ang Bohol Light padayon sa tumong ug tinguha nga mapalig-on ang sistema sa kuryente ug mas mapaayo ang serbisyo alang sa tanang konsumidor dinhi sa syudad sa Tagbilaran.
Kampanya sa pagpamutol sa mga delinquent nga konsumidor gihingusgan sa Bohol Water
Sinulat ni Victor L. Tambis
Niining pagsugod sa tuig 2026, gihingusgan sa Bohol Water ang kampanya sa pagpamutol sa mga konsumidor nga wala motuman sa pagbayad sa ilang balayronon sa tubig nga anaa nahipatik sa water bill ug sigun sa gikatakda nga siya pagaputlan. Sigun sa polisiya sa maong Kompanya, ug nahipatik usab kini sa “water service contract” tali sa Bohol Water ug sa konsumidor, kon ang usa ka konsumidor mapakyas sa pagbayad sa iyang konsumo sa tubig lapas sa duha ka bulan, ang water bill sa maong ikaduhang bulan aduna nay naka tatak nga “notice of disconnection” diin isip pahibalo kini nga kon dili mabayaran lapas sa due date, apil na siya sa listahan sa mga putlanan sa linya sa tubig.
Gihimo kini sa Bohol Water isip pahinumdum ngadto sa mga konsumidor pagtuman sa ilang obligasyon isip konsumidor ug aron usab malikayan nga modako ang balayronon tungod kay mopatong na usab ang kantidad sa ikaduhang bulan.
Gituyo kini aron malikayan ang kahasol nga dala kon kini maputlan sa linya sa tubig, ug aron usab malikayan ang dugang balayronon isip reconnection charge aron mabalik ang linya o rekoneksyon human mabayari usab ang total amount due.
Aron mahatagan ug kasayon, gawas sa pagbayad sa opisina sa Bohol Water nga abli gikan sa alas 8:00am–5:00pm (walay noon break) lunes hangtod sa Byernes, mahimo usab ang pagbayad pinaagi sa mga “payment partners” nga mao ang mga banko sa FCB, LandBank, Bank of Commerce ug Security Bank. Mahimo usab ang pagbayad pinaagi sa G-Cash, FCB Pay, Palawan Express, M. Lhuiller ug PayMaya accredited outlets.
Alang sa dugang kasayuran o pangutana, ilabi na sa balayronon sa tubig ug uban nga concerns, mahimong motawag sa Bohol Water pinaagi sa mga Telepono: 411-0210 ug 412-3154 o customer service hotlines: 0917-720-8672 ug 0917-730-6331 o dili ba pinaagi sa Facebook page sa Bohol Water.
DOH: Walay guarantee letters sa mga ospital sa gobyerno nga adunay zero balance billing
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Gi-klaro ni Department of Health (DOH) Kalihim Teodoro J. Herbosa nga dili polisiya sa gobyerno ang paggamit sa guarantee letters nga gi-issue sa mga politiko alang sa mga pasyente sa DOH-run hospitals.
Atol sa press briefing sa Palasyo sa Malacañang niadtong Enero 7, gi-klaro ni Herbosa nga ang mga pasyente nga nagpatambal sa mga ospital nga gidumala sa DOH dili na kinahanglan nga mangayo ug tabang gikan sa mga magbabalaod o mga politiko.
“We do not really use guarantee letters. The DOH does not use guarantee letters,” matud pa ni Herbosa. “We only issue guarantee letters to private hospitals with which the DOH has a Memorandum of Agreement. Other than that, we do not use guarantee letters.”
(Wala gyud ta mogamit ug guarantee letters. Ang DOH wala maggamit ug guarantee letters. Nag-issue lang kami ug guarantee letters sa mga pribadong tambalanan nga adunay Memorandum of Agreement ang DOH. Gawas niana, wala kami mogamit ug mga guarantee letters.)
Gidugang ni Herbosa nga kung ang usa ka politiko o bisan kinsa nga pribado nga indibidwal mo-isyu ug guarantee letter, kana nga tawo-dili ang gobyerno-kinahanglan nga mobayad sa bayranan sa ospital.
Gipasabot pa niini nga ang zero balance billing policy hingpit na nga epektibo sukad Hulyo 2025, nga nagtugot sa mga pasyente nga na-admit sa basic o ward accommodation sa DOH nga mga tambalanan nga makadawat ug serbisyo nga walay bayad gikan sa bulsa.
Gipasalig ni Herbosa sa publiko nga adunay igong pundo aron mapadayon ang programa.
Kini human gilagdaan ni Presidente Ferdinand R. Marcos Jr. Marcos ang P6.793 trilyon nga General Appropriations Act (GAA) alang sa Fiscal Year 2026 niadtong Enero 5, nga naghatag sa DOH sa labing dako nga alokasyon sa budget nga P448 bilyon.
Gi-klaro sa kalihim nga ang mga restriksyon sa political involvement sa pag-apod-apod sa financial assistance ang gipatuman sa mga magbabalaod, dili sa DOH.
Ubos sa 2026 GAA, ang pag-apod-apod sa salapi ug uban pang matang sa tabang pinansyal kinahanglang himoon lamang sa mga awtorisado nga kawani sa gobyerno o accredited partner nga ahensya. Ang balaod tataw nga nagdili sa mga elective officials, kandidato, politiko, politikanhong partido, ug ilang mga representante sa pag-impluwensya o pag-apil sa aktuwal nga pag-apod-apod sa tabang, gawas sa mga opisyal nga adunay direktang administratibong awtoridad sa nagpatuman nga ahensya.
Gitataw ni DOH Kalihim Teodoro Herbosa nga dili na kinahanglan nga moagi pa ang mga Pilipino sa mga politiko aron makakuha ug libreng serbisyo sa panglawas. Matod niya, gipatuman ang Zero Balance Billing sa mga tambalanan sa DOH aron masiguro nga dali ug libre ang tabang medikal alang sa tanan. (Hulagway gikan sa PIA)
Gipadayon sa DSWD-7 ang pag-isyu sa AICS Guarantee Letter
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Ang Department of Social Welfare and Development Field Office 7—Central Visayas mipadayon sa pag-isyu sa mga guarantee letters ubos sa Assistance to Individuals in Crisis Situation (AICS) nga programa sugod niadtong Miyerkules, Enero 7, 2026.
Ang pagpadayon nga pag-isyu sa mga sulat sa garantiya nagtabang sa mga indibidwal nga nag-atubang sa mga krisis nga nanginahanglan ug hinanaling suporta.
Si DSWD-7 Regional Director Shalaine Marie Lucero niingon nga ipadayon ang pag-isyu nga nagsiguro nga ang mga huyang nga indibidwal maka-access sa mahinungdanon nga medikal ug lubong nga tabang nga ilang gikinahanglan.
Gipasalig sa DSWD-7 ang ilang pagbarug uban niadtong anaa sa krisis ug pagtabang sa pagpagaan ilang palas-anon sa labing dali nga panahon.
Ang usa ka guarantee letter naglangkob sa mga bayronon sa medikal ug mga serbisyo sa paglubong nga gihatag sa usa ka service provider aron garantiya ang bayad sa mga serbisyo o produkto nga gikinahanglan sa usa ka kwalipikado nga kliyente ubos sa crisis assistance.
Niadtong Nobyembre 30, 2025, temporaryong gisuspenso sa DSWD ang pag-isyu sa guarantee letters aron tugotan ang mga paghusay sa account sa katapusan sa tuig ug pagsunod sa mga giya sa pagdumala sa pinansyal.
Gitunol sa usa ka kawani sa DSWD ang gi-isyu nga guarantee letter sa kliyente niini. (Hulagway gikan sa DSWD-7)
Amnestiya sa silot sa wala mabayri nga PhilHealth contribution gimando ni PBBM
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Gimando ni Presidente Ferdinand R. Marcos Jr. sa Philippine Health Insurance Corp. (PhilHealth) nga ipatuman ang usa ka kinatibuk-ang amnestiya sa interes ug mga silot alang sa wala mabayri nga kontribusyon sa mga amo, tag-iya sa negosyo, ug self-employed nga mga miyembro, lakip ang usa ka higayon nga waiver sa interes ug mga silot alang sa 2026.
Sa usa ka video message nga gipagawas sa social media Huwebes sa buntag, si Marcos miingon nga ang lakang nagtumong sa pagpagaan sa pinansyal nga palas-anon sa mga Pilipino ug pagtabang kanila sa paghusay sa dugay na nga kontribusyon nga mga backlog nga walay dugang nga bayranan.
Giila sa Presidente nga ang regular nga pagbayad sa PhilHealth bug-at nga palas-onon sa daghang mga Pilipino, labi na kadtong nagbayad matag bulan.
“Alam naman namin na yung 3% na binabayad para sa PhilHealth ay medyo, na buwan-buwan, ay ramdam na ramdam ng ating mga kababayan,” matud pa sa Presidente.
Matud pa niini nga iyang gimandoan ang PhilHealth sa pagtanyag ug usa ka higayon nga waiver of interest sa wala mabayri nga kontribusyon alang sa 2026, nga nagtugot sa mga miyembro sa paghusay sa ilang mga wala mabayri nga walay mga silot.
Ubos sa direktiba sa Presidente, ang mga employer hatagan ug usa ka tuig nga bayran ang tanan nga wala matampo nga kontribusyon gikan sa Hulyo 2013 hangtod sa Disyembre 2024.
Matud pa ni Marcos nga ang amnestiya gipaabot nga makabenepisyo sa mga 300,000 ka miyembro sa PhilHealth.
Ang Presidente nag-awhag sa mga amo sa pag-update sa ilang mga rekord ug pagsiguro nga ang tanang mga trabahante hustong narehistro ubos sa Yaman ng Kalusugan, o Yakap Program sa PhilHealth, nga nagtumong sa pagpalapad sa coverage ug pagpalambo sa access sa healthcare services.
Matud pa niini nga ang inisyatiba kabahin sa mas lapad nga paningkamot sa administrasyon nga makunhoran ang gasto sa pag-atiman sa panglawas ug makatabang sa mga Pilipino nga makasagubang sa nagkataas nga mga pressure sa ekonomiya.
BAI nipasidaan: Ayaw gamit ug rapid test kits alang sa rabies
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Gitambagan sa Bureau of Animal Industry (BAI), agi ug pagsunod sa World Organization for Animal Health (WOAH), ang publiko nga dili mogamit sa mga dili beripikado ug dili rehistradong “Rapid Test Kits” alang sa rabies.
Matud pa nga sa pagkakaron, wala pa’y rabies test kits nga aprubado sa Food and Drug Administration (FDA) sa Pilipinas.
Kini nga mga test, nga mogamit ug laway o dugo ug mosaad nga may resulta dayon, dili masaligan ug dili luwas gamiton aron mahibaw-an kun may rabies ang usa ka hayop.
Nasabtan sa BAI ang pagmahal sa mga pet owner sa ilang mga alagang mga hayop ug ang tinguha nga makakuha dayon ug tubag kun may mahitabong mapaakan o kun may mabantayan nga lahi nga sakit sa hayop. Apan pag-abot sa rabies, usa ka sakit nga halos kanunay ikamatay kun may sintomas na, mahinongdanon kun sakto ug sigurado ang resulta.
Base sa mga pagtuon, dili kanunay nga mogawas ang rabies virus sa laway sa hayop. Tungod niini, ang rapid test kits mahimong maghatag ug sayop nga negatibong resulta (‘False Negative Results’), nga murag walay rabies ang hayop bisan naa diay.
Delikado kini tungod kay mahimong malangan ang dinalian nga pagtambal nga kinahanglan aron maluwas ang napaakan sa hayop.
Alang sa kaluwasan sa tanan, gigamit sa BAI ang pinaka-masaligang (‘Gold Standard’) nga paagi sa pagsusi sa rabies nga mao ang Direct Fluorescent Antibody Test (DFAT), kauban ang dRIT ug PCR. Ginasusi niini ang tisyu sa utok sa hayop ug naghatag ug husto nga resulta.
Bisan nanginahanglan kini ug patay na ang hayop, kini lamang ang mga pamaagi nga siguradong nakakumpirma sa rabies.
Gipahinumdoman usab sa BAI ang publiko sa Republic Act No. 9482 o Anti-Rabies Act of 2007, nga naglatid sa regular nga bakuna batok sa rabies, responsableng pag-atiman sa mga hayop ug pagkonsulta dayon sa lisensiyadong beterinaryo kun may insidente sa pagpaak.
Matud pa nga ang pagpa-test sa rabies gamit ang saktong pamaagi ginahimo ug libre sa BAI-Animal Disease Diagnosis and Reference Laboratory (ADDRL) ug sa mga Regional Animal Disease Diagnosis Laboratory (RADDL).
Alang sa kaluwasan sa tanan, gitambagan ang publiko nga makipag-alayon sa ilang City o Municipal Veterinarian (LGU) alang sa saktong paggunit ug pagpadala ug sample. Ang mga gibansay lamang nga kawani ang angay nga mokuha ug specimen aron malikayan ang aksidenteng pagtakod.
Modawat ang BAI-ADDRL ug mga saktong na-endorso nga sample 24 oras sa usa ka adlaw, 7 ka adlaw sa usa ka semana.
Kusganong gipahinumdoman sa BAI ang tanan nga dili mag-diagnose sa balay ug dili magsalig sa rapid test kits o uban pang dili beripikadong test. Alang sa kaluwasan sa pamilya ug sa komunidad, mokunsolta kanunay sa usa ka lisensiyadong beterinaryo.
Matud pa sa BAI nga kini nga mga test, nga mogamit ug laway o dugo ug mosaad nga may resulta dayon, dili masaligan ug dili luwas gamiton aron mahibaw-an kun may rabies ang usa ka hayop. (Hulagway gika sa BAI/PIA-Bohol)
Labing menos 7 ASEAN meetings dinhi sa Enero
Sinulat ni Rey Anthony Chiu
Labing menos 7 ka mga tigum nga apilan sa mga dagkong opisyales sa hugpong sa mga nasud sa Timog-Silangan nga Asya ang himoon dinhi sa Bohol, sulod lamang niining buwana.
Niining tuiga, ang Bohol kauban sa Manila, Cebu, Boracay, Laoag, Iloilo, Tagaytay, ug Clark ang mga lugar nga mahimong host sa mga tigum sa Association of SouthEast Asian Nations (ASEAN) meetings.
Ug nunot niini, gipaseguro ni Gobernador Erico Aristotle Aumentado nga makahimo sa saktong pagpangandam ang Bohol, aron gawas nga makasinati ang Bohol sa aktwal nga mga benepisyo sa tigum sa ASEAN, makapasundayag usab kini sa talagsaong turismo nga nagpabansiwag sa kultura ug kapanulundan nga mahimong inambitan sa mga nasud niining rehiyon.
Samtang magsugod ang pagpangandam sa Bohol alang sa mismong mga kalihukan sa ASEAN Meetings nga mahitabo sa Panglao, sa Enero 19 ngadto sa 20 pa ang unang tigum uban sa mga Economic Officials sa mga Permanenteng Misyon sa ASEAN Member states ngadto sa ASEAN sa 2026, sa usa ka resort sa Panglao.
Kini sundan usan sa 30th Cambodia-Lao People’s Democratic Republic, Myanmar, Vietnam Senior Economic Officials meeting didto gihapon sa Panglao sa pagka Enero 21.
Dungan usab niining mga tigum, mahitabo ang Senior Officials’ Meeting on Energy sa Enero 20-22 ug ang lain pang ASEAN Center for Energy Governing Council Meeting sa Enero 20-22, didto gihapon sa Panglao.
Sa pagka Enero 26-28, mahitabo usab ang Meeting of the ASEAN Trade Facilitation Joint Consultaive Committee, samtang sa Enero 29-30 ang tigum sa Sub Commiteee on ASEAN Trade in Goods Agreement Rules or Origin, didto gihapon sa Panglao.
Sa pagka Enero 31, mahitabo usab ang Meeting of the Coordinating Committee on the implementation of the ASEAN Trade in Goods Agreement.
Sa coordination nga tigum nga gihimo sa Kapitolyo, Enero 8, giumol na sa Local Executive COmmittee ang Special Task Group (STG) Security, STG Peace dn Order ug STG on Emergency Preparedness and Response, aron makahimo na sa mga pagplano alang sa malampuson nga paghost sa Bohol.
HAPSAYON ANG HOSTING. Sa mandu ni Gob Erico Aristotle Aumentado, gipaniguro ni PA Aster Caberte nga wala nay mabagatan nga suliran sa pagpahiluna sa mga tinugyanan sa malampusong hosting sa ASEAN. (Hulagway gikan sa PIABohol)
PPOC subli nga nanawagan sa hiniusang lakang batok drugas
Sinulat ni Rey Anthony Chiu
Subli nga nanawagana ng mga tinugyanan sa Bohol alang sa pagpanginnlabut sa mga katawhan ug komunidad, ilabi na sa pagpakig-hiusa batok sa kampanya sa illegal nga drugas.
Kini samtang gikataho sa Bohol Provincial Police Office (BPPO) niadtong imaging buwan nga kinatibuk-ang 29,033.30 gramos nga illegal nga drugas ang nasakmit sa mga tinugyanan sa unang 11 ka buwan sa 2025.
Sa taho sa BPPP pinaagi ni Camp Dagohoy Operations Officer Major Christopher R. Fernandez, ang tinipung bahan sa mga kapolisan, narcotics agents ug mga tinugyanan nga parehong natahasan sa pagpanguna ug pagsuporta sa kampanya, nakahimo ug 779 ka mga operasyon ug nakapaslak ngadto sa bilangguan sa 822 ka mga suspetsado nga karon nag-atubang na sa mga kaso nga haum sa ilang mga salaud.
Niining tanan usab, sa 29 ka kilos nga illegal nga drugas, gibanabana sa kapulisan nga moabut sa P199 milyones ang mamahimong kantidad sa mga nasakmit nga mga illegal nga patigayon, subay usab sa bili nga gibugtaw sa Dangerous Drugs Board, segun pa sa taho.
Sa kadaghanon, naghulog sa 74 ka mga operasyon ang napahimo sa mga tinugyanan sa matag buwan, aron kunhoran ang supply sa illegal nga drugas, nga tataw nga mahimong mabati na sa kinatibuk-ang lalawigan sa Bohol.
Sa natad usab sa demand reduction o sa pagseguro nga makunhoran ang mga panginahanglan sa mga tawo nga migamit sa illegal nga drugas, gitaho sa mga tinugyanan nga anaa na sa 67.9% sa mga kabarangayan sa Bohol ang napalimpyohan na sa hulga sa illegal nga drugas.
Apan bisan pa niini, dagway gihapon ug walay tataw nga pagkunhod ang pagpasad sa illegal nga drugas.
Niini, opisyal nga giaghat sa PPOC pinaagi ni Gob Erico Aristotle Aumentado ang paghugop sa mga katawhan aron dunganan ug himo ug solusyon ang mga nagpabiling suliran nga makatulak ngadto sa paggamit sa illegal nga drugas.
DILI MA-ARANG KON MAG MAGPASAGAD. Sa suliran sa illegal nga drugas, bisan pa kon may mga maayo na nga epekto sa mga programang gipatuman kalabut niini, kon may magpabiling dili magtagad sa suliran, dinhi ang gabok nga lugar diin mahimong mahugno ra gihapon ang kampanya, segun sa mga sakop sa PPOC. (Hulagway gikan sa PIAbohol)
BALAK
ANG GINOO MAOY AKO’NG DALAN
Sinulat ni Engr. Rogelio Podelino
Ang tawo labihan’g gihigugma sa GINOO
Bisan makasasala IYANG gipasaylo
Maka daghan sa iyang paglakaw madagma
Gihatagan ug higayon nga ang sala mapapa
Aron ikaw makalikay sa kahigayon pagpakasala
Subaya ang lated aron dili ka mawala
Dalha kanunay ang imong rosaryohan
Aron ang mga panulay daku’g likayan
Pili-a ang imong higala nga sanduroton
Ang tawo nga ang baroganan malig-on
Nga magka pareho ang inyo’ng tinuhu-an
Aron dili kamo magkabulag sa dalan
Adlaw adlaw magpakli sa BIBLIYA
Aron sa kanunay mahinumdum ka NIYA
Sa imong matag adlaw nga gimbuhaton
Panalangin una sa dili ka pa mopadayon
Ang pagrosaryo matag gabii ayaw hikalimti
Aron haduol ka sa GINOO pirmi
Hikalimti ayaw kamatayon ni KRISTO sa krus
Kay sa atong mga sala SIYA ang nagtubos
Ang pagbala-an sa adlaw nga Dominggo
Kinahanglan dili hikalimtan sa tawo
Isalikway una ang mga gimbuhaton
Pag-ampo sa GINOO ang tumanon
Ang pag-ampo maoy paagi makasulti sa GINOO
Aron sa mga kasal-anan mapasaylo
Hinulsulan ang mga kasal-anan
Kay ang mga pultahan sa langit gi-ablihan
Tawo ang imo lang buhaton kanunay
Subaya lang ang dalan nga gihan-ay
Nga gisubay sa napulo ka sugo
Aron ang tawo sa sala dili mamu-mo
Sakripisyo ug paghigugma ang gikinahanglan
Aron ikaw makasubay sa dalan
Ang dalan nga mahigpit layo sa kahilayan
Nga gitagana alang sa mga katawhan
Kon tumanon nimo ang IYANG mga sugo
Hapsay ang imong kinabuhi sa pagpuyo
Aron motunhay ang tawo sa iyang padulngan
KAY ANG GINOO MAOY AKO’NG DALAN