Ni:Jes B.Tirol
Ulalong18,2026
PadreHartiga:Siya ba ang nagbunyag sa asawa ni Humabon?
Pasiuna
Matod pa sa nasulat sa atong kasaysayan ang Pari nga nagbunyag sa mga Sugboanon sa pagkaKristohanon mao si Padre Pedro de Valderrama, ang pari nga kuyog ni Hernando Magallanes. Ang uban nga mga pari nga ni uban sa panaw ni Magallanes, ni balik sa Espanya sa didto pa ang sagpáng (naval fleet) sa Habagatang Amerika. Apan sa pagdukîdukî ni Emma Blair ug James Robertson, ang tawo nga gihinganlan ug “Hartiga” usa diay ka Pari nga Sekular. Kining maong ngalan nahisama sa talaan sa napatay sa Sugbo sa Himaboyan (May)1,1521. Si Padre Pedro Valderrama ika-7 sa talaan samtang si Hartiga ika-21 sa 27 nga napatay didto sa Sugbo, way labot sa 8 nga nangamatay sa Maktan uban ni Magallanes.
Pagbunyag sa mga Sugboanon
Matod pa sa sinulat ni Antonio Pigafetta nga makita sa Lumponid (Volume)33 sa mga Basahon nga nag-ulohan og “The Philippine Islands” ang pagbunyag sa kadaghanan sa mga Sugboanon nahitabô sa ika-14 sa bulan sa Kiling(April). Ang dayhag (ceremony) nagsugod sa may ika-8 sa buntag. Dinhay lima ka gatos(500) ka mga lalaking Sugboanon nga gibunyagan. Paghuman sa dayhag sa bunyag nisunod ang pagsaulog sa Balaan nga Misa. Kun atong hunàhunáon, pig-ot kaayo nga mahuman ang tanan sa pagkaudto sa panahon sa tingpaniudto. Mao nga si Emma Blair ug James Robertson mitimang (comment) sa ilang pasiuna sa lumponid33 nga adunay mga sipyat sa ganid sa gihisgotang mga hitabô. Ang nagsaulog sa Misa mao si Padre Pedro Valderrama ug siya pod ang nagbunyag ug naghatag ug ngalan sa mga Sugboanon. Paghuman sa Misa nanglakaw ang mga Katsilà inubanan ni Humabon paingon sa mga lutsa(galleon). Human sa paniudto nanaog ang Pari aron iyang bunyagan ang asawa ni Humabon ug kauban nga mga babaye.
Makabalik kahâ si Padre Valderrama?
Lisod kaayo hunàhunáon nga si Padre Valderrama mao ang Pari nga nanaog sa pag-abot ni Magallanes ug Humabon didto sa lutsa. Walâ pa ngani makasaka sa lutsa si Magallanes, nanaog na ang Pari nga human na maniudto. Kun nakapaniudto na ang Pari nga nanaog, lagmit dili kadto sa Padre Valderrama. Lagmit nga ang maong pari mao si Padre Hartiga, usa ka pari nga Sekular nga kuyog usab ni Magallanes. Ugaling lang, walâ mohingalan si Antonio Pigafetta sa pari tungod kay aduna siyay kaligutgot sa maong pari. Maora og lisod hunahunaon nga si Pedro Valderramo gihapon ang pari nga magbunyag ug mag-Misa alang sa mga babaye nga mokabat og walo kagatos(800) ka mga babaye ug bata. Kun si Padre Valderrama kadtong nanaog, kap-os pa naniudto, makahigayon pa kahâ siya sa pagdala sa amoy (image) sa Mahal nga Birhen ug sa Mahal nga Batà o Santo Niño nga gipangayò ni Juana, ang ngalan sa bunyag sa asawa ni Humabon. Kun atong hunàhunáon, dili na maagwanta ni Padre Valderrama ang kakapoy. Nganong siya ra man ang maghágò nga dihà pa may laing pari nga makabanos kaniyà? Busa pinaagi sa matarong nga pagkalangkalang, si Padre Hartiga na ang pari nga nagbunyág sa mga babaye ug mga bata nga walo(8) kagatos ang kadaghanon.