Ni: Jes B. Tirol
Daghang Kahoy 8, 2025

Jose A. Clarin: Ang Bol-anon Nga Kinadugayang
Nagalagad Pagka Magbatasan
(The Longest Serving Boholano Senator)

Pasiuna
Ang pagtukod sa Taas Nga Dalam (Senate) sa Pilipinas namugnà sa Balaod Jones (Jones Law) nga gipakanaog sa Dalam (Congress) sa Tinipong Bansà sa Amerika sa tuig 1916. Dinhi sa Pilipinas, a una nga piliay sa pagka Magbatasan (Senator) nahitabo sa ika-3 sa bulan sa Bagyubágyo (October) 1916. Ug gilayon ang pagsubó sa mga napili gihimo sa ika-16 sa Bagyubagyo sa tuig 1916.

Mga Purok
Ang tibuok nasod sa Pilipinas gibahin sa napulog duha (12) ka mga purok (district). Ang napulog usa (11) magapili ug duha (2) ka magbatasan samtang ang ika-12 nga purok mao ang gitagana sa mga dapit nga dili Kristohanon. Ang ilang duha (2) ka mga magbatasan pagatudloon lamang sa Amerikano nga Gobernador Heneral. Ang tanang mga magbatasan o Senador mokabat sa kaluhaan ug upat (24).

Sa matag purok ang molabaw ang ilim (vote) sa duha ka napili adunay kapulinán (term) nga unom (6) ka tuig. Ang kubos sa ilim (vote) adunay kapulinán nga tulo (3) ka tuig. Sa mga mosunod nga piliay, pagabuhaton matag tulo (3) ka tuig, ang mga kapulinán lunlon na unom (6) ka tuig. Ang mga magbatasan (senators) nga itudlò alang sa dili mga Kristohanon mag-agad lamang sa kabubut-on sa Gobernador Heneral. Sagad usa (1) ka magbatasan ang itudlò alang sa mga Muslim sa Mindanaw ug laing usa (1) ka magbatasan ang itudlò alang sa mga Igurot sa Luson.

Ang Bohol
Ang lalawigan sa Bohol nahisakop sa ika-11 nga Purok. Gilangkoban kini sa mga lalawigan sa Bohol, Misamis, ug Surigao. Sa tuig 1929, ang lalawigan sa Misamis nabahin sa Silangang Misamis (Misamis Oriental) ug Kalundang Misamis (Misamis Occidental).

Atong hinumdoman nga sa tuig 1916 ang lalawigan sa Bohol maoy labing daghan nga pumipili tali sa mga lalawigan sa Misamis ug Surigao. Ug dugang pa nianà, (kadaghanan nga pumili sa ubang dapit mga kaliwat usab sa mga Bol-anon.

Busà sa piliay sa ika-3 sa bulan sa Bagyubágyo 1916, si Manlalaban Jose A. Clarin nga taga Loay, Bohol maoy nigawas nga labing daghan ang ilim (vote). Ang ika-2 nga napili mao si Nicolas Capistrano nga taga Kagayan de Oro, Misamis. Usa usab siya ka manlalaban ug kanhi Heneral sa kasundalohang Pilipinhon batok sa mga Amerikano.

Sa pagkasunód piliay human sa tulo ka tuig, usa na lamang ang pilion. Ang napili nga magbatasan mao si Francisco Soriano nga usa usab ka manlalaban. Bisan tuod didto siya matawo sa Dakbayan sa Iloilo, nahimo na siyang tinug-yanan sa lalawigan sa Surigao (1919-1925).

Busà ang mga magbatasan sa ika-11 nga Purok mao na sila si Manlalaban Jose A. Clarin ug Francisco Soriano. Sa sunod piliay, napili pag-usab si Jose A. Clarin.

Sa pagkasunod piliay napili si Troadio Galicano nga usa usab ka manlalaban ug heneral sa gubat. Ang iyang mga ginikanan mga Bol-anon nga didto na manimuyò sa Carcar, Cebu. Si Troadio nahimong Hawas (Congressman) sa ika-5 nga Purok sa Sugbo. Human sa iyang kapulinán (term) nilálin siya sa Misamis ug napiling magbatasan (senator) alang sa mga tuig 1925–1931. Kaabag siya ni Jose A. Clarin sa Bohol.

Sa sunod nga piliay, napili pagka magbatasan si Manlalaban Juan Torralba nga taga Bohol alang sa kapulinán (term) 1931–35. Siya na pod ang kaabag ni Jose A. Clarin.

Pangalagad ni Jose A. Clarin
Si Manlalaban Jose A. Clarin walâ makaagi sa kaparotan sa lugayna (politics). Nag-alagad siya isip magbatasan (senator) sa ika-11 nga Purok gikan sa tuig 1916 hangtod sa iyang pagkamatay sa sakit nga balaha sa bágà (cancer of the lungs) sa Kabay (June) 2, 1935 sa panuigon nga 55 ka tuig.

Nag-alagad siya isip magbatasan sa 19 ka mga tuig. Sa iyang pagpangalagad, nahimo siyang Taghulat nga Pangulo sa Taas nga Dalam (Senate Protempore). Nakahupot usab siya sa katungdanan nga Pamunò sa Taas nga Dalam (Senate President) sa diha nga si Manuel L. Quezon ni lugáyaw (leave of absence) ug dugay-dugáy.

Sa pagtunod na sa lubnganan sa patayng lawas ni Jose A. Clarin sa sam-ang sa Loay, Bohol si Pamuno Manuel L. Quezon ug iyang mga kaubanang mga magbatasan (senators) mitambong gayod sa lubong.

Walâ pay laing Bol-anon nga nakatupong sa kadugayon sa pagpangalagad ni Mlbn. Jose A. Clarin isip magbatasan o Senador. Si Jose A. Clarin namatay nga harog (old bachelor).