Ni: Jes B. Tirol
Daghangkahoy 15, 2026
Katipunan Nga Pangagamhanan Sa Magbatásan Nga Purok
(Federal Government of Senatorial Districts)
Pasiuna
Karong panahona, daghan ang katawhan nga moawhag sa pag-usab sa atong pangagam-
hanan ngadto sa usa ka katipunan (federalism). Ilang na taligam-an nga sa dihang gitukod and Taas
Nga Dalam (Upper House) o Senado sa ika-3 sa bulan sa Bagyubagyo (October) 1916, ang
pamaagi mao ang pagkakatipunan (federalistic).
Ang tibuok Pilipinas gibahin sa napulog duha (12) ka mga purok (district). Matag purok
magapíli og duha ka tinugyanan nga Magbatasan (Senator). Nilungtad kining maong kahimtang
hangtod sa tuig 1935 kay nisunod ang Mankomunidad sa Pilipinas (Commonwealth of the
Philippines).
Ang Katipunan
Ang Katipunan nga Pangagamhánan sa Magbatásan sa Pilipinas mao ang mosunod nga
mga lalawigan:
1. Unang Purok – Abra, Batanes, Cagayan, Ilocos Norte, Ilocos Sur, Isabela.
2. Ika-2 nga Purok – La Union, Pangasinan, Zambales.
3. Ika-3 nga Purok – Bulacan, Nueva Ecija, Pampanga, Tarlac
4. Ika-4 nga Purok – Bataan, Laguna, Manila, Rizal
5. Ika-5 nga Purok – Batangas, Cavite, Marinduque, Mindoro, Tayabas.
6. Ika-6 nga Purok – Albay, Camarines Norte, Camarines Sur, Masbate, Sorsogon.
7. Ika-7 nga Purok – Capiz, Iloilo, Romblon.
8. Ika-8 nga Purok – Antique, Negros Occidental, Negros Oriental, Palawan.
9. Ika-9 nga Purok – Leyte, Samar.
10. Ika-10 nga Purok – Cebu.
11. Ika-11 nga Purok – Bohol, Misamis, Surigao. (Panid-an: Ang Misamis nabahin sa tuig
1929 ngadto sa Misamis Occidental ug Misamis Oriental)
12. Ika-12 nga Purok – Agusan, Baguio, Bukidnon, Cotabato, Davao, Lanao, Mountain
Province, Nueva Vizcaya, Sulu, Zamboanga. Mao kini ang giila nga “Dili Kristohanon = Non-
Christian” nga mga lalawigan. Ang ilang duha (2) ka Magbatasan gitudlo sa Amerikano nga
Gobernador Heneral. Sagad usa alang sa Luzon ug usa alang sa Mindanao.
Mga Magbatasan
Ang mosunod nga mga ngalan mao ang fangapili alang sa Unanga Purok hangto sa Ika-1]
ug ang mga gitudlò alang sa Ika-12 nga Purok. Ang unang ngalan mao ang moalagad sa kapulínan
(term) nga unom (6) ka tuig ug ang ikaduhang ngalan adunay kapulínan nga 3 ka tuig.
1. Unang Purok – a.) Vicente Singson Encarnacion
b.) Juan Villamor
2. Ika-2 nga Purok – a.) Aquilino Calvo
b.) Pedro Maria Sison
3. Ika-3 nga Purok – a.) Isauro Gabaldon
b.) Francisco Liongson
4. Ika-4 nga Purok – a.) Rafael Palma
b.) Pedro Guevara
5. Ika-5 nga Purok – a.) Manuel L. Quezon
b.) Vicente Ilustre
6. Ika-6 nga Purok – a.) Leoncio Imperial
b.) Mario Guariña
7. Ika-7 nga Purok – a.) Jose Altavas
b.) Francisco Villanueva
8. Ika-8 nga Purok – a.) Esperidion Guanco
b.) Manuel Lopez
9. Ika-9 nga Purok – a.) Esteban Singson
b.) Jose Maria Veloso
10. Ika-10 nga Purok – a.) Filemon Sotto
b.) Celestino Rodriguez
11. Ika-11 nga Purok – a.) Jose A. Clarin
b.) Nicolas Capistrano
12. Ika-12 nga Purok (Gitudlò = appointed)
a.) Hadji Butu
b.) Joaquin D. Luna
Mga Pamunò
Ang unang mga pamunò sa Taas nga Dalam mao kining mosunod:
Pamunò sa Magbabatásan (Senate President) – Manuel L. Quezon
Tumoáy sa Kadaghánan (Majority Floor Leader) – Francisco Villanueva
Gamhánon nga Apin (Dominant Party) Partido Nacionalista (Nacionalista
Party). Naglangkob kini sa 22 ka Magbatasan sa tanan nga 24 ka mga Magbatasan.