Ni: Jes B. Tirol
Daghangkahoy 22, 2026


Sa 186 ka mga Lumad nga Pinulongan Sa Pilipinas
Walâ kanila ang minatuod (official) nga Pinulongan

Pasiuna
Matod pa sa Batakang Balaod sa Pilipinas (1987) sa Hugnà (Article) XIV, Hugpong (Section) 6, nagkanayón, “Ang nasodnong pinulongan sa Pilipinas mao ang ‘Filipino’. Samtang kini nagpálas (evolve), kinahanglan magpadayon pagpalambò ug buntólan (enrich) pinasikad sa buhi nga Pilipinhon ug ubang pinulogan.”
Art. XIV. Sec. 6. “The national language of the Philippines is Filipino. As it evolves, it shall be further developed and enriched on the basis of existing Philippine and other languages.”
Hugpong (Section) 7, “Alang sa katuyoan sa kasayoran (communication) ug pahimangnò (instruction), ang mga minatuod (official) nga pinulongan sa Pilipinas mao ang “Filipino” ug, hangtod dili usbon sa balaod, Ininglis.
Sec. 7. “For purposes of communication and instruction, the official languages of the Philippines are Filipino and, until otherwise provided by law, English.”

Tataw kaayo
Tataw kaayo nga ang pinulongan nga “Filipino” walâ pa mahipnò. Ang “Filipino” dili na mao ang Tinagalog nga pinulongan. Pagka karon walay hut-ong sa katawhan nga lumad nga nagsulti ginamit ang Filipino.
Ang Ininglis dili pod lumad sa Pilipinas. Gigamit lang kini sa tulunghaan ug sa mga kalihokan sa katilingban tungod kay mao man kini ang pinulongan nga gigamit sa mga kahibalo sa katilingban. Walay hut-ong sa lumad nga Pilipinhon nga nagsulti og Ininglis.

Mga Nasod nga Daghang Pinulongan
Ang nupulog lima (15) ka mga nasod sa kalibútan nga kinadaghanan og lumad nga pinulongan:
1.) Papua New Guinie – 843 ka buok; 2.) Indonesia – 709 ka buok; 3.) Nigeria – 530 ka buok; 4.) India-454 ka buok; 5.) China – 309 ka buok; 6.) Mexico – 296 ka buok; 7.) Cameroon – 280; 8.) U.S.A. – 237 ka buok; 9.) Australia – 225 ka buok; 10.) Brazil – 222 ka buok; 11.) Democratic Republic of Congo -211; 12.) Philippines – 186 ka buok; 13.) Malaysia – 132 ka buok; 14.) Chad – 129 ka buok; 15.) Tanzania – 127 ka buok.
Atong makita nga ang Pilipinas mao ang ika-12 nga kinadaghanan og pinulongan sa tanang nasod sa kalibutan, 186 ka buok. Ang 184 niini buhi pa ug ang duha (2) napúo (extinct) na.

Napulog duha (12)
Sa 186 ka mga pinulongan sa Pilipinas ang napulog duha (12) nga giisip nga dakóan (major) nga pinulongan mao kining mosunod.
1.) Tagalog; 2.) Sugboanon Bisaya (Cebuano); 3.) Ilocano; 4.) Hiligaynon (Ilonggo); 5.) Bicol (Bikol); 6.) Waray; 7.) Kapampangan; 8.) Pangasinense (Pangalatok); 9.) Tausug; 10.) Maguindanao; 11.) Maranao; 12.) Chavacano.
Ang labing daghan nga nagsulti sa ilang lumad nga pinulongan mao ang Sugboanon Bisayà, mokabat sila sa 21 ka yukot (million). Apan tungod kay kasagaran sa nagsulti sa uban nga pinulongan makahibalo usab sa Tinagalog, ni kabat sila sa 22 ka yukot (million) ug milabaw sa Sinuboanon.
Ang Tinagalog, Sinugboanon, Waray, Ilokano, Tausug, Maguindanao, Maranaw ug Kapampangan aduna nay daghang alamsulat (literature). Ngani aduna na silay kaugalingon nga sinulatan sa wala pa modangat ang mga Katsilà sa siglò 16.

Dakong Kahibulongan!
Ngano man nga ang atong gigamit nga minatuod (official) nga pinulongan ang pinulongan man nga walay lumad nga naggamit?
Sa Batakang Balaod sa 1935, ang gihimong minatuod nga pinulongan mao ang Tinagalog. Gitudlò ug gitun-an kadto sa mga tulunghaan ginamit ang lumad gayod nga batadila (grammar) sa Tinagalog. Giisip gayod nga madinugtungdugtongon (agglutinative) nga pinulongan ang Tinagalog.
Karon ang Filipino, gitudlò nga sinampangkong (pidgin) nga pinulongan. Gisagol ang madugtungon nga Tinagalog sa malinubaylubayon (inflectional) nga Ininglis.
Gidasig sa Alintaga sa Kabangkaagan (Department of Education) ang palakin (code switching). Tungod kay nagtapol man sila pagtukisuli (research) sa mga karaan nga mga pulong, ilang tugotan ang tawo nga magsulti nga magsagol ang pinulongan ug batadílà.
Maora sila og magdulà og basketbol nga ginamit ang latid (rule) sa “bolebol”. Pastilan pagkalúoy sa mga Pilipino, gitudloan og dili mao, ginamit ang pinulongan nga wala pa mahipnò. Dili na ikatingala nga sa 119 ka mga nasod sa tibuok kalibutan, ika-118 ang takdang (scale; rating) sa Pilipinas sa nagtuon sa Tunghaanas (High School).