Ang Nagkadakong Utang sa Goberno sa Pilipinas
Ni ELEAZAR TUTOR ACAMPADO
SAMTANG nagkapuliki ang kadaghanan sa pagpaningkamot sa ilang tagsa-tagsa ka panginabuhian, nadawat nato ang makapakurat nga balita gikan sa Bureau of the Treasury (BTr). Sa ilang sumada, misaka na ngadto sa 18,13 trilyon ka pesos ang utang sa goberno Pilipinas niadtong Enero 2026.
Kon atong bahinon kining maong utang ngadto sa kapin sa 110 ka milyon ka mga Pilipino, mogawas nga ang matag usa kanato, apil na ang mga bata nga bag-ong natawo sa atong kalungsoran ug kabanikanhan sa Bohol, aduna nay bahin nga utang nga kapin sa 160,00 ka pesos matag usa. Sa atong yanong panabot, bisan ang dili pa makasulod sa eskuylahan o makatrabaho, aduna nay giguyod nga utang.
Nganong sayon-sayonon mang lang gyod sa goberno ang pagpangutang?
Dawaton man nato og dili, ang kita sa kagamhanan gikan sa buhis, sa kita sa mga negosyo sa goberno, sa gibaligya nga mga kabtangan nga iya sa goberno, dili pa paigo ang tanan aron masuportaan and gigahin nga badyet sa usa ka tuig nga pagpadagan sa kagamhanan, ilabi na karon sa tuig 2026.
Ning tuig 2026, frontloading ang gihimong pagpangutang sa gobyerno. Buot ipasabot, gi-advance nila ang pagpangutang samtang ubos pa ang interest sa gawas sa nasod ug sa dili pa moabot ang kagubot sa kalibotanong ekonomiya. Matod pa sa mga nagmaniobra sa pagpangutang, sustainable ra kini ug maahom pa sa kagamhanan ang pagbayad. Apan alang sa ordinaryong Bol-anon, unsa may tinuod nga implikasyon niini, labi na karon nga nibuto man ang gubat sa Tunga-tungang Sidlakan, tali sa Iran batok sa Israel ug Amerika.
Sa kadako na sa atong utang, nagpasabot usab kini nga modako usab ang interest nga atong pagabayran matag tuig nga maapil sa General Appropriations Act nga pirmahan ni Pangulong Marcos.
Ug diin man gikan ang atong ibayad niini? Gikan ra usab sa atong mga buhis. Sa VAT nga atong bayran sa matag palit nato og asukal, krudo, kuryente, sabon, shampoo, ug uban pa, apil na ang mga serbisyo nga atong gi-subscribe sama sa Netflix, Canva, PLDT, Globe, ug uban pa. Ug kay nagkadako man ang atong pagabayran matag tuig, mokunhod usab ang mabilin alang sa mga ayuda ngadto sa mga mag-uuma ug mananagat ug sa ubang mga serbisyong sosyal kay unahon man ang pagbayad sa utang aron adunay maayong credit rating ug padayon pang makapangutang alang sa mga proyekto.
Giingon nga nahitabo ang pagsaka tungod usab sa paghuyang sa atong peso batok sa dolyar. Kay niadtong Enero, mokabat man og 58.86 ang bugti sa usa ka dolyar. Kon mohuyang ang peso, mosaka usab ang presyo sa giangkat nga petrolyo ug abono. Ug ang epekto niini mao ang pagsaka usab sa pletehan sa mga tricycle o bus, ug mas mosaka ang gasto sa atong mga mag-uuma sa humay ug mais aron matikad ug makapananom sa ilang umahan.
Ang dakong utang sa gobyerno mahimong makapahinay sa mga proyektong pang imprastruktura dinhi sa Bohol. Kon ang dako nga bahin sa budget mopadung na lang sa pagbayad sa utang, basin ang mga kalsada nga gipaabot sa atong mga kaigsoonon sa kabukiran dili na mahatagan og katumanan o ang mga bag-ong pasilidad sa panglawas abtan pag siyam-siyam usa mahuman.
Gipanghambog sa gobyerno nga ang ilang gihimo usa ka estratehikong lakang. Apan alang sa mga Bol-anon nga mobangon og sayo aron manikaysikay ug aron dunay ikabangkilya sa panginahanglan aron mabuhi ang pamilya, mabistehan ug mapaeskuyla ang kabataan, ang 18.13 trilyon ka pesos usa ka dakong hamag sa kabalaka.
Ang tinuod nga sukdanan sa kalamposan sa maayong pagpadagan sa kagamhanan dili ang kadako sa utang nga nakuha, kondili kon giunsa kini sa paggamit aron mahatagan og maayong serbisyo ang katawhan, mobarato ang palaliton ilabi na sa adlaw-adlaw panginahanglan sa matag pamilyang Pilipino, modaghan ang oportunidad sa pagpanarbaho, ug moasenso ang kinabuhi sa ordinaryong lungsoranon, ilabi na ang mga Bol-anon, nga padayong nag-antos sa kamahal sa palaliton.
Kini bang utanga maghatag og kaharuhay kanato og magdugang lang sa palas-onon sa atong mga anak sa umaabot?
Ikaw, Sano, unsay imong panahom?— Forwarded Message —–
From: Eleazar Acampado <