ELEAZAR ACAMPADO
Ang Bata nga Nag-scroll Apan Dili Makasabot
ADUNAY usa ka talan-awon sa palibot nga kasagaran na nakong makita.
Usa ka 12-anyos nga naglingkod sa bangko sa atubangan sa ilang balay. Nagkupot og selpon. Paspas kaayo ang iyang kumagko sa pag-swipe walay kapoy morag dunay makina. Makaila siya sa sikat nga mga vloggers. Kabawo siya sa trending nga mga sayaw sa Tiktok. Makadula siyag mobile games sulod sa tibuok hapon.
Apan sa dihang hatagan nimo og usa ka mubo nga artikulo aron basahon, maglisod siya sa pagsabot.
Ug sa dihang pakuwentahon nimo og fractions o decimals, morag kalit nga mapawong ang kahayag sa iyang nawong.
Sakit hunahunaon.
Apan mao kini ang kamatuoran nga atong giatubang karon.
Sa unang DepEd ONEGAHER Education Summit 2026 nga akong natambongan niadtong Hunyo 6, 2026 nga gipahigayon sa Garcia-Hernandez Sports and Training Center Municipal Gym, gipresentar ang daghang mga numero ug graph. Apan samtang nagtan-aw ko sa screen, dili mga numero ang akong nakita.
Mga nawong sa mga bata ang akong nakita.
Mga anak sa mag-uuma.
Mga anak sa mangingisda.
Mga anak sa OFW.
Mga anak sa mga ginikanang naningkamot matag adlaw aron adunay ikapakaon sa ilang pamilya.
Luyo sa matag porsento adunay usa ka bata nga adunay damgo.
Ug mao kana ang hinungdan nganong dili nato mahimong tan-awon ang edukasyon isip ordinaryong estadistika lamang.
Ang makapaguol mao nga daghang mga bata ang makahuman sa usa ka grado nga dili pa hingpit makasabot sa ilang gibasa.
Makabasa sila. Apan dili makasabot.
Makalitok sila sa mga pulong. Apan dili makasaysay sa kahulogan niini.
Mas grabe pa gani ang kahimtang sa matematika.
Pag-abot sa high school, daghang mga estudyante ang naglisod gihapon sa mga batakang konsepto nga kinahanglan untang natun-an og maayo og mahimong hanas sa diha pa sa elementarya.
Mao nga dili ikatingala nga daghang kabatan-onan ang mahadlok sa Math.
Dili tungod kay sila bogo.
Dili tungod kay sila tapolan.
Kondili tungod kay adunay mga pundasyon nga wala natukod pag-ayo.
Ug kon huyang ang pundasyon, bisan unsa kataas sa imong tukoron, moabot gayod ang adlaw nga kini mokurog ug mapukan.
Apan kon mangutana kita nganong nahitabo kini, kinahanglan usab kitang mahimong matinud-anon sa atong kaugalingon.
Dili kini tanan sala sa mga magtutudlo.
Sa tinuod lang, daghan sa atong mga magtutudlo ang nagdala og trabaho hangtod sa ilang mga panimalay. Daghan kanila ang mogasto pa gani gikan sa ilang kaugalingong bulsa aron lamang adunay magamit sa klasrom.
Dili usab kini tanan sala sa ginikanan.
Kay daghang inahan ug amahan ang nagkabuang sa pagpangitag paagi aron makakaon ang pamilya sa tulo ka higayon matag adlaw.
Apan adunay usa ka kamatuoran nga kinahanglan natong dawaton.
Samtang nagkadaghan ang oras sa atong mga anak sa selpon, nagkagamay usab ang ilang oras sa libro.
Samtang nagkadaghan ang oras sa social media, nagkagamay ang oras sa pagbasa.
Ug samtang nagkadaghan ang panahon sa virtual nga kalibotan, nagkagamay ang panahon sa tinuod nga pagkat-on.
Dili kita kontra ang teknolohiya. Gani, gigamit man nako kini matag adlaw ug sa akong pagpanginabuhi isip usa ka digital freelancer.
Apan sama sa kutsilyo, mahimo kini nga gamit sa kusina o mahimong hinungdan sa samad depende kon giunsa paggamit.
Mao nga ang edukasyon dili lamang problema sa tunghaan.
Problema kini sa tibuok komunidad.
Kon adunay bata nga dili makabasa, problema kana sa pamilya.
Problema kana sa barangay.
Problema kana sa lungsod.
Problema kana natong tanan.
Mao nga sa akong tan-aw, panahon na nga atong ibalik ang kultura sa pagkat-on sa atong mga komunidad.
Panahon na nga adunay mga reading center sa barangay.
Panahon na nga adunay mga boluntaryong tutor ilabina sa Math alang sa mga batang naglisod sa pagkat-on.
Panahon na nga atong dasigon ang mga ginikanan nga mogahin bisan kinse minutos matag gabii aron mamati sa ilang anak nga magbasa.
Kay usahay ang usa ka bata dili nanginahanglan og mahal nga gadget.
Ang iyang gikinahanglan mao ang usa ka hamtong nga mopakita nga mahinungdanon ang edukasyon.
Kay sa kataposan, ang sukdanan sa kalamboan dili ang kataas sa atong mga bilding.
Dili usab ang gidaghanon sa mga proyekto nga atong gisubhan.
Ang tinuod nga sukdanan sa kalamboan mao ang matang sa kaugmaon nga atong gihatag sa atong mga anak.
Kay kon adunay bata nga makahuman sa Grade 6 apan dili gihapon makasabot sa iyang gibasa, napakyas kita.
Kon adunay estudyante nga nakaabot sa high school apan nahadlok gihapon sa simple nga fractions ug decimals, napakyas kita.
Ug kon makita nato kini apan magpabilin kitang wala molihok, mas dako pa gyod ang atong kapakyasan.
Ang kaugmaon sa Bohol wala magsugod sa kapitolyo. Wala usab kini magsugod sa munisipyo. Nagsugod kini sa usa ka klasrom, ilabina diha sa tagsa-tagsa nato ka panimalay.
Sa usa ka libro. Sa usa ka magtutudlo. Sa usa ka ginikanan. Ug sa usa ka bata nga nagdamgo sa usa ka maayong kaugmaon.
Hinaot nga dili nato pasagdan nga mapalong ang ilang mga damgo