Ni: Jes B. Tirol
Kabay 14, 2026

“Presidente” Ang Titulo Sa Mga Unang Pari Nga Rekoleto Sa Bohol,

Dili Kura Paroko!

Pasiuna
Ang mandò sa Hari sa Espanya nga hinginlan ang tanang mga Heswita (Jesuits) gikan sa ginsakpan sa iyang kaharian, gipatuman dinhi sa Pilipinas sa ika-3 sa bulan sa Hidapdapon (July) sa tuig 1768.

Ang Bohol, sukad pa sa sinugdanan sa kagamhanan sa Katsilà, ubos sa pagdumala sa mga Heswita. Sukad pa sa tuig 1744 ang Bohol, ubos sa pagpangulo ni Francisco Dagohoy, ni alsa na batok sa Espanya. Busà ang mga lungsod nga gidumalà sa mga Heswita ug gibanos sa mga Agustinos Rekoletos, sa Hidapdapon 3, 1768, ubos kanunay sa mga hulgà sa mga Bol-anon nga sakop ni Dagohoy. Makuyaw pa ang kahimtang sa katawhan ug kagamhanang Katsilà tungod kay walay mga sundalong Katsilà nga gigahin dinhi sa Bohol.

Mga Paring Heswitas
Ang kataposang mga pari nga Heswita sa Bohol mao ang mosunod. 1.) Padre Ygnacio Descallar – Rektor; 2.) Padre Jose Molo; 3.) Padre Salvador Guirisi; 4.) Padre Jose Berenguer; 5.) Padre Juan Baptista Jaulen; 6.) Padre Manuel Aranas; 7.) Padre Marcos Marquines; 8.) Padre Andres Borrego; 9.) Padre Carlos Barberan; 10.) Padre Ignacio Agras; 11.) Padre Pedro Pazos; ug 12.) Padre Juan Soriano.

Kini sila gihipos sa mga sundalong Katsilà, gisakay og bapor ug gidala sa Manila. Aron dili mahaw-ang ang mga parokya ug mga lungsod, daan na nga gihukman sa kagamhanan didto sa Manila nga ang mga Agostinos Rekoletos, mao ang mobanos sa tanang dapit sa kabisay-an ug sa Bohol.

Ang Mga Paring Rekoletos
Wala akoy sugibuhi sa mga Heswitas nga gihinginlan apan aduna akoy sugibuhi sa mga Agustinos Rekoletos nga mibanós. Ang atong ayap (reference) mao ang basahon nga nag-ulohan, “CATALOGO de las RELIGIOSOS AGUSTINOS RECOLETOS de la Provincia De San Nicolas De Tolentino De Filipinas”, nga sinulat ni Padre Francisco Sadaba Del Carmen, nga napatik sa tuig 1906 didto sa Madrid, Espanya.

Natala dinhi ang sugibuhi (biography) sa tanang mga Agustinos Rekoletos nga gisangonan sa buhat dinhi sa Pilipinas, panahon sa mga Katsilà.

Ang nakapahikurát kanakò mao ang kasayoran nga gisulat nga ang mga Pari nga mibanos sa mga Heswitas, walà hatagi sa titulo nga “Kura Paroko” kondili adunay titulo nga “Presidente”. Sila ang pangulo sa pagtuo, katilingban, kasundalohan, ug uban pa.

Ania ang mga ngalan sa waló ka mga Agustinos Rekoletos nga mibanos sa mga Heswitas:

1. Padre Pedro de Santa Barbara.- Vicaro Provincial
Natawo: Panglot nga Diyutay (November) 5, 1922
Namatay: Kiling (April) 19, 1794.
Vicario Provincial sa Bohol ug Magtutudlò (Doctrinero) sa Loboc, Lubadlubad (August) 14, 1768.

2. Padre Jose de Santa Orosia
Natawo: Bagyubagyo (October) 7. 1736
Namatay: Tuig 1828
Presidente de Dauis, Kabay (June) 1768.
Walâ magdugay tungod kay dili hanas sa Binisayà. Mibalik sa Manila sa 1770.

3. Padre Nicolas (Moreno Rodriguez) de la Asuncion
Natawo: Kangurulsol (Sept.) 1720.
Namatay: (walay kasayoran)
Presidente del Convento de Jagna, Kabay (June) 1768

4. Padre Manuel de la Concepcion (ika-3 sa 5 sa maong nagngalan)
Natawo: Ulalong (January) 13, 1733
Namatay: Ulalong 29, 1768
Presidente de Loon, Kabay 1768
Nibiyà sa tapos sa tuig tungod kay dili siya kahibalo mobinisaya. Mibalhin sa Zambales.

5. Padre Isidoro dela Consolacion
Natawo: Ulalong (January) 2, 1728
Namatay: Bagyubagyo (October) 7, 1776, didto sa Dauis, Bohol
Presidente de Tagbilaran, Kabay (June) 1768
Vicaro Prior de Dauis en 1773
Vicaro Provincial de Bohol, Himabuyan (May) 8, 1773

6. Padre Juan de San Ignacio de Loyola
Natawo/ Bunyag: Daghangkahoy (February) 26, 1721
Namatay: Tingali sa Panglot Nga Dakô (Dec.) 27, 1788 didto sa Roma
Presidente de Loay, Kabay (June) 1768
Compañero de Loboc Ulalóng (January) 1769
Vicaro Prior de Dimiao (1770)
Nibalik sa Manila sa Himabuyan 30, 1774 ug niadto sa Roma sa Kabay 7, 1776

7. Padre Alonso de San Juan Bautista
Natawo: Bagyubagyo (Oct.) 12, 1730
Namatay: Daghangkahoy (Feb.) 1, 1775 didto sa Manila
Presidente de Inabanga, Hidapdapon (July) 13, 1768.
Kahibalo mosulti sa Tinagalog apan dili sa Binisaya. Nibalhin dayon sa Calapan (1770)

8. Padre Julian de Santa Ana
Natawo: Himabuyan (May) 18, 1730
Namatay: Kiling (April) 1784, didto sa Kombento sa San Sebastian, Manila
Usa ka Mehikano nga Katsilà.
Presidente de Baclayon, Kabay (June) 1768
Vicario Prior de Maribojoc (1770)
Nasakit siya og nabuta ug nibalik sa Manila ug nagpuyó sa Kumbento.