Aktibong misalmot ang Bohol Light sa Brigada Eskwela 2026
Sinulat ni Sheryl B. Paga
Aktibong nisalmot ang Bohol Light sa Brigada Eskwela 2026 pinaagi sa paghatag ug mga libreng electric wall fan ngadto sa walo ka pampublikong tulunghaan sa dakbayan sa Tagbilaran niadtong Hunyo 22, 2026.
Gawas sa donasyon, nagpahigayon usab ang kompanya ug pagpamutol sa mga sanga sa kahoy sulod sa pipila ka mga eskwelahan aron masiguro ang kaluwasan sa mga estudyante, magtutudlo, ug kawani isip kabahin sa gihimong bayanihan alang sa pagpangandam sa pagbukas sa klase sa tuig 2026–2027.
Ang maong inisyatibo kabahin sa Corporate Social Responsibility (CSR) Program sa Bohol Light nga nagtumong sa pagpalig-on sa suporta ngadto sa atong komunidad ug kalamboan sa sektor sa edukasyon.
Tinguha sa Bohol Light nga makatabang sa paghimo ug mas komportable ug mas maayong palibot sa pagkat-on alang sa mga estudyante ug magtutudlo.
Dako ang kalipay nga gipadangat gikan sa mga magtutudlo sa elementaryang tulunghaan sa barangay Bool, Cabawan, Dampas, Mansasa, ug sekondaryang tunghaan sama sa Tagbilaran City Science High School, Taloto National High School, City of Tagbilaran National High School for the Hearing Impaired and Dr. Cecilio Putonng National High School.
Gipadayag sa Bohol Lgiht nga kining maong kalihukan, tinuig nga gibuhat ug dako ang pasalamat usab sa kompanya ngadto sa Department of Education (DepEd), mga administrador sa eskwelahan, mga magtutudlo, ginikanan, mga boluntaryo, ug tanang kaabag sa komunidad nga nagtinabangay aron mapadayon ang kalampusan sa Brigada Eskwela 2026.
Pinaagi niini nga inisyatibo, gipamatud-an sa Bohol Light nga ang misyon dili lamang kutob sa paghatag ug luwas, kasaligan, ug episyenteng serbisyo sa kuryente, kondili usab sa pagsuporta aron mas mapalambo ang edukasyon, naglig-on sa komunidad, ug nag-andam sa mas maayong kaugmaon alang sa Kabataan.
Adunay kasayon sa pagdawat sa water bill pinaagi sa e-billing system
Sinulat ni Victor L. Tambis
Sa tinguha nga mahatagan ug kasayon ang mga konsumidor, ilabi na sa pagdawat sa binulan nga water bill, ang Bohol Water miawhag sa mga konsumidor sa pagsagop sa E-billing system o pagdawat sa bill sa tubig pinaagi sa email.
Ang “e-billing system” usa ka pamaagi diin ang binulan nga water bill madawat sa usa ka konsumidor pinaagi sa email ug dili na kinahanglan nga ihatod sa panimalay. Gawas sa personal delivery, usa kini sa laing pamaagi diin ang konsumidor mopili kon unsang pamaagi ang pagdawat sa bill, pinaagi sa email o pinaagi sa paghatod sa panimalay.
Ang katuyuan sa E-billing system mao ang paghatag ug kasayon sa pagdawat sa water bill ilabi na kadtong mga konsumidor kansang panimalay kanunay walay tawo panahon sa takna nga ting trabaho. Sa pag avail niini, ang konsumidor mo submit lamang sa buhatan sa Bohol Water sa iyang “email address”, aron sa maong address, ipadangat ang binulan nga water bill. Pagkakaron, Yahoo ug Gmail address pa ang pagadawaton. Padayon pa pagkakaron ang buhatan sa Bohol Water sa pag workout sa on-line system diin mahimo na nga pinaagi sa internet ang pag inquire sa waterbill ug uban pang katuyuan sa konsumidor.
Padayon usab ang pag implementar sa “text blast”, diin usa kini sa mga pamaagi sa pagpahibalo sa konsumidor sa binulan nga water bill pinaagi sa text messages gikan sa Bohol Water. Aron maapil sa maong text blasts, giawhag ang mga konsumidor sa pag rehistro o pagpahibalo sa ilang mobile o cellphone number sa buhatan sa Bohol Water.
Sa laing bahin, ang WASH Caravan sa BWUI anaa na pagkakaron sa Barangay Tiptip ning syudad. Ang mga tinugyanan sa Customer Services Section sa Bohol Water modawat na sa mga aplikasyon ug mo proseso niini mismo sa maong dapit nga gisugdan niadtong adlawng Martes, June 23, 2026. Giawhag ang mga konsumidor nga wala pay koneksyon sa tubig sa maong lugar, nga gusto nga magpakonektar sa linya sa tubig pinaagi sa WASH program, sa pag pakig alayon sa mga opisyales sa maong Barangay aron mahatagan ug action sa Bohol Water.
Kinahanglan ug update sa panahon? e-download na ang PANaHON app
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Makadawat na ang mga Filipino ug mga update sa panahon ug hazard warnings direkta sa ilang mobile phones pinaagi sa bag-ong weather monitoring app sa Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration (PAGASA).
Ang bersyon sa app sa PANaHON (Pagasa National Hydro-Met Observing Network) gipaila ning bag-o lang isip kabahin sa mga paningkamot nga mahimong mas accessible sa publiko ang impormasyon kalabot sa panahon ug klima.
Gitugotan sa plataporma ang mga tiggamit sa pag-monitor sa mga kahimtang sa hapit sa tinuud nga oras ug makadawat ug mga advisory nga makatabang kanila sa pag-andam alang sa mga potensyal nga peligro nga may kalabotan sa panahon.
Ang PANaHON nagsilbi nga digital platform nga naghatag ug hydrometeorological information ug data gikan sa weather observation network sa PAGASA.
Usa sa mga mahinungdanong bahin niini mao ang usa ka interactive nga mapa nga nagpakita sa updated nga kahimtang sa panahon sa lain-laing mga dapit sa nasud.
Nagpadala usab ang aplikasyon ug mga abiso alang sa tropical cyclone bulletin, thunderstorm advisories, mga pasidaan sa kusog nga ulan, ug mga alerto sa baha direkta sa mga mobile device sa mga tiggamit.
Gamit ang function nga nakabase sa lokasyon sa app, ang mga tiggamit makadawat ug mga pasidaan ug tambag nga may kalabotan sa ilang gipili nga mga lugar.
Ang PANaHON nagtanyag usab matag oras ug mga panagna sa panahon ug lima ka adlaw nga panan-aw o five-day outlook, nga gitugotan ang mga tiggamit sa pag-monitor sa mga kahimtang sa ilang gi-pin nga mga lokasyon ug pagplano sa mga kalihokan nga abante.
Ang aplikasyon magamit nga libre pinaagi sa pag-download pinaagi sa Google Play Store alang sa mga Android device ug sa Apple App Store alang sa mga tiggamit sa iOS.
Sa DOST-PAGASA National Hydro-Meteorological Observing Network (PANaHON) app sa Department of Science and Technology, pipila ka tap na lang ang real-time weather data ug notifications sama sa tropical cyclone bulletins, rainfall ug thunderstorm warnings, ug flood advisories. (Hulagway gikan sa PIA)
Security assessment sa tanang pampublikong tunghaan sa syudad sa Tagbilaran gimando ni Mayor Yap
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Personal nga gisusi ni Mayor Jane Yap niadtong Miyerkoles, Hunyo 24, ang sitwasyon sa seguridad sa pipila ka mga pampublikong tunghaan sa dakbayan sa Tagbilaran isip kabahin sa paningkamot sa pagpalig-on sa campus safety ug pagpanalipod sa mga estudyante.
Gi-ubanan ni Tagbilaran City Police Chief Lt. Col. Joey Bicoy, si Yap mibisita sa Dao Elementary School, Tagbilaran City Science High School, ug Cabawan–City of Tagbilaran National High School aron sutaon ang kasamtangang mga lakang sa seguridad ug pag-ila sa mga lugar nga angayan nga pauswagon.
Ang mayor niingon nga ang Local School Board nag-una na sa pagbutang ug dugang upgraded closed-circuit television (CCTV) systems nga isumpay sa command center sa dakbayan, ingon man ang pagpamalit ug mga metal detector aron mapalambo pa ang seguridad sa eskwelahan.
Gimanduan usab niini si Bicoy sa paghimo ug comprehensive security assessment ug paghimo ug safety plan alang sa tanang 27 ka pampublikong tunghaan ubos sa Department of Education (DepEd) sa Tagbilaran City.
Matud pa sa mayor nga ang kaluwasan sa eskwelahan nagpabilin nga usa sa iyang mga nag-unang prayoridad. Gusto niini nga masiguro nga ang mga estudyante, magtutudlo, ug mga kawani sa eskwelahan mobati nga luwas ug gipanalipdan samtang naa sa sulod sa mga campus.
Samtang gipasiugda ang importansya sa physical security measures, si Yap nanawagan usab sa mga ginikanan ug mga pamilya nga mohimo ug aktibong papel sa pagpanalipod sa kaayohan sa mga bata.
Gi-awhag niya ang mga ginikanan nga kanunay nga susihon ang ilang mga anak, maminaw sa ilang mga kabalaka, ug dasigon sila nga ipaambit sa dayag ang ilang mga kahadlok ug mga problema kaysa itago kini sa ilang kaugalingon.
“Isip usa ka inahan ug isip imong mayor, ang pagpanalipod sa matag bata kanunay nga among prayoridad,” matud pa ni Yap.
Ang lakang sa kagamhanan sa syudad gihimo taliwala sa nagkadako nga kabalaka sa kaluwasan sa eskwelahan ug kaayohan sa mga estudyante, nga nag-aghat sa mga lokal nga opisyal sa pagpalig-on sa mga lakang sa seguridad ug mga sistema sa pagsuporta sa mga eskwelahan sa tibuok Tagbilaran.
DSWD-7 mi-klaro sa CBMS-based nga listahan sa mga potensyal nga benepisyaryo sa 4Ps sa Bohol ug Cebu
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Ang Department of Social Welfare and Development (DSWD) Field Office 7-Central Visayas mi-klaro nga ang mga pamilya nga nalakip sa bag-o lang gi-post nga listahan sa mga potensyal nga mga benepisyaryo sa Pantawid Pamilyang Pilipino Program (4Ps) sa Bohol ug Cebu dili pa awtomatikong na-enrol sa programa.
Ang listahan, nga gi post ubos sa Set 14D ug 14E, naglakip sa 57,015 ka potensyal nga benepisyaryo sa mga households nga gi-ila pinaagi sa Community-Based Monitoring System (CBMS) nga gipahigayon sa Philippine Statistics Authority (PSA).
Aron masiguro ang transparency, gi-post sa DSWD-7 ang mga listahan sa mga barangay hall ug uban pang pampubliko nga mga lugar, kauban ang usa ka Pahibalo nga adunay kasayuran sa iskedyul sa pagrehistro, lugar, mga kinahanglanon sa dokumentaryo, ug uban pang mga panudlo sa pagrehistro.
Gipasabot ni DSWD-7 Regional Director Shalaine Marie S. Lucero nga ang paglakip sa lista dili awtomatiko nga garantiya sa pagpalista sa Pantawid Pamilyang Pilipino Program.
Atol sa proseso sa validation, ang mga personahe sa DSWD mag-verify sa presensya sa mga kwalipikado nga mga bata nga nag-eskwela ug ribyuha ang pagkakompleto sa mga kinahanglanon nga dokumentaryo aron mahibal-an kung ang mga panimalay nakab-ot ba sa mga pamatasan sa pagka-kwalipikado sa programa.
Ang mga potensyal nga benepisyaryo gitambagan sa pag-andam sa mosunod nga mga dokumento sa panahon sa proseso sa pagrehistro: birth certificates sa mga bata; valid ID sa ginikanan o guardian (sama sa PhilSys ID, UMID, driver’s license, o bisan unsang ID nga gi-isyu sa gobyerno); sertipiko sa kaminyoon, kon gikinahanglan; school ID o certificate of enrollment alang sa mga bata nga nagtungha karon; solo parent ID, persons with disabilities (PWD) ID, o uban pang pruweba sa pagkahuyang, kung magamit; ug affidavit of guardianship, kung gikinahanglan.
Gipasabot pa sa DSWD nga ang mga panimalay nga nakit-an nga nakab-ot na ang stable economic condition o dili na sakop sa target nga sektor sa programa mahimong e-waived o dili iapil sa proseso sa pagrehistro pagkahuman sa validation.
Gipasiugda sa ahensya nga ang proseso sa pagsusi ug pag-validate usa ka kritikal nga lakang sa pagsiguro nga ang tabang sa gobyerno makaabot sa mga kwalipikado nga mga panimalay nga labing nanginahanglan ug kwalipikado ubos sa mga giya sa programa.
Usa ka 4Ps municipal link sa munisipyo sa Pilar, lalawigan sa Bohol ang nagbutang sa listahan sa mga potensyal nga benepisyaryo sa Pantawid Pamilyang Pilipino Program (4Ps) sa barangay hall, pagsiguro nga ang mga impormasyon makita ug magamit sa tanang hingtungdan nga mga panimalay. (Hulagway gikan sa DSWD-7)
Mercury Drug, Generika modawat na ug Guarantee Letter sa DSWD
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Alang sa mga benepesaryo sa Department of Social Welfare and Development (DSWD) Assistance for Individuals in Crisis Situations (AICS) nga nanginahanglan og tambal, madawat na ang nakuhang Guarantee Letters (GLs) didto sa mga Mercury Drug branches ug Generika Drugstore sa tibuok nasud.
Kini human gitibawas sa DSWD ang kasabutan niini tali sa mga parmasya aron mas mapasayon ang pagpanghatag sa hinabang sa tambal sa gobyerno subay sa AICS.
Nunot niini, 262 ka Mercury Drug branches ug 238 ka Generika Drugstore branches sa tibuok nasud modawat na, kon inay kwarta ang gamiton sa pagpalit sa gikinahanglang tambal, guarantee letter sa AICS na and itunol.
Segun pa sa taho, ang pagpatuman niini, nagsugod sa Hunyo 17 sa Generika Drugstore, dayon sa Mercury Drug sa Hunyo 22.
Ang Guarantee Letter (GL) usa ka opisyal nga dokumento nga iya sa DSWD nga nagpasalig sa makadawat niini, nga ang gobyerno maoy mobayad sa kuhaon nga produkto o serbisyo.
Ang naghupot niini, igo na lang motunol ngadto sa parmasya nga modawat sa programa ug iya na nga makuha ang gikinahanglang tambal, o gamit sa masakiton, pasabut ni Kongresista Vanessa Aumentado.
Ang GL makuha gikan sa DSWD Field Office o sa Social Welfare and Development Office (SWDO).
Hinuon, matud ni Kongresista Vanessa Aumentado, kinahanglang pangitaon ang pahibaw nga gipatik sa drugstore nga “DSWD Guarantee Letter is accepted here.”
Dugang sa Kongresista, dinhi sa Bohol, ang mga Mercury Drugs nga modawat sa guarantee latter mao ang mosunod: Mercury Drug CPG, Mercury drug Manga, Mercury Drug JA Clarin, Marcury Drug Jagna, Mercury Drug Talibon ug Mercury Drug Ubay.
Kamahinungdanon sa aquaculture panahon sa El Nino, gituki sa BFAR
Sinulat ni Rey Anthony Chiu
Ang nagkadako nga aquaculture sa Bohol ug ang hinay nga pagpili s amga Bol-anon nga mokaon na sa isda sa tab-ang maoy usa sa mga hinungdan nga nagpabiling adunay igo nga supply sa isda dinhi.
Kini maoy gipadayag ni Bureau of Fisheries and Aquatic Resources (BFAR) Provincial Fisheries Officer Candidto Samijon didto sa Kapihan sa PIA.
Hinuon, giangkon usab sa opisyal nga ang suplay, may pagka mahal pa gihapon.
Ang aquaculture, usa gyud sa nakatabang, labi na sa Bohol.
Gani, subay niya, kasagaran sa mga merkado, sa sayo nga buntag, ang makit-an nga isda, bangus ug tilapia, talagsa ra ang presko nga isda gikan sa dagat, tungod na sa aquaculture.
Kon ato nga basehan ang atong statistics sa nasud, ang aquaculture nag-contribute ug 55 % samtang ang commercial ug municipal catch fisheries, 45 porsyento lamang, matud ni Samijon, kinsa nagpadayag usab sa mga interbensyon sa kagamhanan aron padaghanon ang suplay sa isda alang sa nagsingabut nga El Nino.
Sa ilang buhatan nga gitahasan sa pagpalapad sa aquaculture, gipasabut sa opisyal nga mogadan ug 4 nagdto sa 5 ka buwan, karong mga buwana, dala sa El Nino, kadtong atong gibuhi niadtong mga Enero, mao na ang atong suplay karon, saysay ni Samijon.
Ug dala sa kainit nga mahimong maoy typical nga kinaiya sa El Nino, may dyutay nga kahingawa ang BFAR sa possible nga pagkadaut sa mga upland aquaculture.
Ang mga tilapyahan nga gibuhi sa mga sawod nga lugar, kon maughan sa tubig, kon mahubas ang mga gibuhi-an niini, matud sa BFAR, mahimong lisud ang tilapia, apan, pasalig sa BFAR, dili lamang kana ang suplay sa isda sa aquaculture.
Dugang niya, bisan pa niini, mas daku pa gihapon ang aquaculture areas sa Bohol nga naa sa daplin sa mga baybayon sama sa fishponds, may mga fish cages nga napamatud-an nga nagsuplay sa daku nga volume sa isda.
Bisan pa, gipadayag sa BFAR ang ka importante sa aquaculture sa panahon nga magnihit na ang isda gikan sa dagat.
BALAK
ANG LINTUNGANAY SA ATONG PAGPAKABUHI
Sinulat ni Engr. Rogelio Podelino
Matag tawo sa ibabaw ning kalibutan
Tagsatagsa ug alan nga gi-agi-an
Kay tawo gihatagan ka man ug kagawasan
Ikaw ang magbuot sa imong kagustuhan
Manginabuhi sa pa-agi nga matarong
Aron sa katilingban ikaw makaharong
Dili magbuhat nga supak sa IYANG mga sugo
Hikalimti ayaw ang matag adlaw nga pag-ampo
Apan kalibutan sa mga buhi malinglahon
Na-a sa palibot ang mga matentalon
Agnihon ka sa kalibutanon’g kalipay
Aron imong kasub-anan mahupay
Tawhanon kina-iya ang kasaypanan
Magupok ang iyang baroganan
Mopasulabi ang lawasnon’g kahidlaw
Ang iyang pagka maligdong mahanaw
Ang pagpakgang sa mga tental dili tiaw
Kay ang balati-an labihan’g gi-uhaw
Kinahanglan bug-os ang imong baroganan
Aron kahigayonan pagpakasala mapugngan
Kay dinhi sa walug sa mga buhi
Nagkadaiya ang mga buluhaton nga hiwi
Magbaton ka ug baroganan’g timgas
Aron sa mga kasal-anan dili ka magasgas
Kay sa matag adlaw nimo’ng pakigbisog
Sungsungon ang makusog nga sulog
Likayan ang mga kahilayan
Aron mopadayon ka sa unahan
Kay katapusan sa kinabuhi dili man kapugngan
Ang tanan aduna may utlanan
Magsubay sa matarong nga dalan
Aron wala kay kabilinggan
Kay atong tinguha makaabot unta sa langit
Paghimaya sa GINOO sa hingpit
Magmatngon ka tawo sa imong kinabuhi
KINI ANG LINTUNGANAY SA PAGPAKABUHI