NI ELEAZAR ACAMPADO
Ang Komedyang Kasakit ang Gidala
“MA, tinuod ba nga naay bomba sa among eskwelahan?”
Mao tingali kini ang pangutana sa usa ka estudyante samtang nagkurog ang tingog sa pikas linya sa selpon.
Sa laing bahin, usa ka inahan ang nagdaling mibiya sa iyang gipamalit sa merkado. Ang usa ka amahan nga nag-welding mihunong sa iyang gibuhat. Ang ubang ginikanan misakay dayon og motorsiklo, nagdali paingon sa eskwelahan aron maseguro nga luwas ang ilang mga anak.
Sulod lang sa pipila ka minuto, ang katawa sa mga estudyante napulihan sa kahadlok ug kalibog.
Wala madugay nahibaw-an nga walay bomba. Prank lang diay. Apan ang pangutana nagpabilin.
Kinsa may nagkatawa?
Dili ang inahan nga naghilak samtang nagtawag sa iyang anak. Dili ang amahan nga nagkurog ang tuhod sa kahadlok. Dili usab ang mga kapolisan nga midali sa pagtubag aron maseguro kon tinuod ba ang hulga.
Ang usa ka komedya nahimong tinuod nga kasakit. Mao kini ang nahitabo sa San Miguel Technical Vocational High School diin usa ka 20-anyos nga estudyante ang gikasohan human sa giingong bomb threat nga gipasa pinaagi sa text ug social media. Tingali sa iyang hunahuna usa lamang kini ka prank. Apan ang iyang gihimong kataw-anan nahimong hinungdan sa kahadlok sa tibuok eskwelahan.
Ang problema niini kay dili lang kini usa ka sayop nga post. Posible usab kini nga adunay legal nga sangpotanan ubos sa Presidential Decree No. 1727, nga mas nailhan isip Bomb Joke Law, ug mahimo usab nga mahisakop sa Cybercrime Prevention Act kon gigamit ang digital nga plataporma.
Mao kini ang kalainan sa usa ka prank ug usa ka responsableng lihok. Ang usa makapatawa sa imong mga higala. Ang usa mahimong makapahilak sa tibuok komunidad.
Kini dili lang estorya sa usa ka eskwelahan. Pahimangno kini sa matag pamilya sa Bohol.
Sa una, kon adunay bata nga magbinuang, mahitabo ra kini sa basketball court, sa plasa, o sa silong sa balay. Apan karon lahi na ang kalibotan..
Karon, usa ka pindot sa selpon igo na aron mokatap ang usa ka mensahe sa tibuok lungsod. Usa ka post sa Facebook o Messenger mahimong hinungdan sa kalisang sa daghang tawo.
Daghan sa atong kabatan-onan ang nagdako sa panahon sa TikTok, Facebook, ug uban pang social media. Apan usahay, wala pa nila hingpit masabti nga ang internet dili lahi sa tinuod nga kalibotan.
Ang imong gisulat mahimong ebidensya. Ug ang imong “trip” mahimong makaguba sa imong kaugmaon.
Dili gyod sayon ang mahimong ginikanan karon. Dili na igo nga mapakaon ug mapaeskwela nato ang atong mga anak. Kinahanglan usab nato silang tudloan unsaon paggamit sa teknolohiya nga adunay responsibilidad.
Ang selpon dili lang regalo nga ihatag dayon unya pasagdan. Sama kini sa paghatag og motorsiklo. Kinahanglan adunay pagtudlo, paggiya, ug pagpahinumdom sa mga lagda.
Usahay, ang mga ginikanan mas nakahibawo pa sa presyo sa selpon kaysa sa kalibotan nga gigastohan sa ilang mga anak sulod sa langyab sa internet.
Kinahanglan adunay panahon sa pagpaminaw. Pagpakighinabi. Ug pagpasabot nga dili tanang butang nga mahimong kataw-anan sa social media angayan buhaton.
Apan dili lang kini trabaho sa ginikanan. Responsibilidad usab kini sa tunghaan, barangay, simbahan, ug lokal nga pangagamhanan.
Ang atong mga eskwelahan kinahanglan magpalig-on sa edukasyon bahin sa digital citizenship ug cyber laws.
Ang mga barangay ug SK mahimong manguna sa mga panaghisgot uban sa mga kabatan-onan bahin sa responsableng paggamit sa social media ug sa mga balaod nga nagpanalipod sa tanan.
Ug kon adunay kabatan-onang nagpakita og dili maayong pamatasan sa online, mas maayo nga maatiman kini pinaagi sa paggiya sa dili pa moabot sa korte.
Kay usahay, ang usa ka prank dili lang bunga sa kabuang. Usahay, usa kini ka hilom nga singgit nga adunay mas lawom nga problema nga kinahanglan paminawon.
Kitang mga Bol-anon, ganahan gyod ta og katawa. Ganahan ta og komedya. Apan adunay linya nga dili nato angay lapason.
Kay ang komedya nga naghatag og kahadlok sa uban dili na komedya. Kasakit na.
Sa akong hunahuna, dili gyod makalimot ang inahan nga midagan paingon sa eskwelahan niadtong adlawa. Tingali hangtod karon, mobalik gihapon sa iyang panumdoman ang kahadlok nga basin dili na niya makita nga buhi ang iyang anak. Kana nga kahadlok dili mahimong komedya.
Sa digital nga panahon, sayon ang pagpindot sa “Send.” Apan lisod kaayo ang pagpapas sa epekto niini. Kini ang labing dakong pagtulon-an sa maong hitabo. Kay dili tanang komedya makapakatawa. Adunay komedya nga kasakit ang gidala.