Ni: Jes B. Tirol
Kangurulsol 20, 2026
Ininglis Nga Pulong “Stop”
Ug Ang Mga Nagkadaiya Nga Katumbas Sa Binisayâ
Pasiuna
Sa akong mga nagkalainlain nga mga saring (classes) sa pinulongang Sugboanon Binisayà,
ákò gayod nga gipahimug-atan ang kalahían sa batadílà (grammar) sa Ininglis ug sa Binisayâ. Usa
sa labing dako nga kalahían mao ang kalahían sa taghunadman (psychology) sa pinulongan nga
Ininglis ug sa Binisayâ. Ang akong mga tinun-an (students) ana-a na sa baláy kaalam (college)
búsà makasabot na sila sa mga kakutí sa pagtuon sa mga pinulongan.
Kalahían sa Taghunadman
Ang Ininglis ug Binisayâ adunay managláhì nga pamaági sa pagpasabot sa ilang
gipanglitok nga mga pulong.
Matod pa sa Ininglis, ang kapahayág (sentence) mao ang pulong o hugpong sa mga pulong
nga magapadayag sa hingpit nga hunàhúnà. (A sentence is a word or group of words that expresses
a complete thought.)
Matod pa sa Ininglis, ang kapahayag mao ang nagapadayag sa kahulogan ug dili ang
nagsulti. Ang kahulogan sa gibatbat anhà ra gayod pangitaa sa mga pulong nga gigamit sa
kapahayag (sentence).
Matod pa sa Binisayâ, ang kapahayag (sentence) mao ang pulong o hugpong sa mga pulong
nga magapadayag sa túyò (intention) o mítnà (idea) sa nagsulti. (A sentence is a word or group of
words that expresses the intention or idea of the speaker).
Sa Binisayâ, ang mga pulong nga gigamit sa kapahayag (sentence) mao lamang ang
kahimanan aron pagpadayag sa tuyò sa nagsulti.
Busà ang kalahian sa taghunadman mao nga sa Ininglis imong tukibon (analyze) ang mga
kahulogan sa mga pulong nga gisulti ug dihâ mahibalo ka kon unsay gipasabot.
Sa Binisaya imong sabton o pangitaon ang túyò sa nagsulti aron ka makasabot sa gisulti.
Mapadayag kini sa Binisaya pinaagi sa mga pulong ug langgikit (affixes) nga pagausab-usabon.
Pananglit atong tukibon ang kapahayag “Tambok si Pedro” ug mabalit-ad kini sa Binisayâ
nga “Si Pedro Tambok = Pedro is fat.”. Sa Binisaya atò kining tukibon nga usa lang ka panahóm
(opinion) sa nagsulti. Sa Ininglis atò kining sabot nga “nagpadayag sa kasayoran = statement of
fact.” Dili na kini panahom nga gisulti sa Binisaya, mao na gayod kini ang kasayoran.
Pamaági sa Ininglis ug Binisayâ
Tungod kay sa Ininglis, ang pulong nga gisulti mao man gayod ang maghatag sa kahulogan,
ang Ininglis nga pulong magkinahanglan ug mga ighuhulagway (modifiers) sa ipasabot aron gayod
mahingpit (complete) ang kasayoran.
Sa Binisaya aduna gayod ing tumbas nga pulong alang sa ipasabot sa Ininglis nga nagdala
og ighuhulagway.
Sanglitanan ang Ininglis Stop
Ang atò karon nga gamiton nga sanglitanan mao ang pulong Ininglis “Stop” ug ang iyang
nagkalain laing ipasabot kon dungangan na sa ighuhulagway (modifier).
1. stop¹ (cease bearing fruit) – túbas. Syn. sándaw
2. stop² (command for a carabao to stop) – wát
3. stop³ (command for a horse to stop) – ho
4. stop⁴ (command for a vehicle to stop)-pára (Sp). Syn. húnong
5. stop⁵ (contrite; cease doing again) – tagám
6. stop⁶ (due to interruption) – úndà, úndang. Syn. púot
7. stop⁷ (end) – úndang, súmpò. Syn. tápos, nungá, tampúwa, taraltáral
8. stop⁸ (for inspection) – sitá. Syn. suná
9. stop⁹ (for the wind to stop blowing) – lundók
10. stop¹⁰ (in order to attend to the need of other person or animal) – linghag
11. stop” (interrupt the work in order to rest) – láwan. Syn. bagánban, hamúdlay, líhot,
pahúlay, talúnong
12. stop¹² (menopause; stop menstruation) – púlay
13. stop¹³ (not move; halt) – húnong, pára (Sp.), puyó, dakúyong. Syn. hútos, sagúngot
14. stop¹⁴ (prevent from doing) – baráw, banaót, pákgang, sántà
15. stop¹⁵ (stay in a place) – puyó. Syn. húnong
16. stop¹⁶ (stop anywhere, when very tired) –súngloy
17. stop¹⁷ (stop bleeding) – táng-on. Syn. tigpok, támpoy
18. stop¹⁸ (stop flowing) – kutát
19. stop¹⁹ (stop raining) – tuáng, tuwák
20. stop²⁰ (stop the engine, fire, etc.) – patay
21. stop²¹ (stop traveling due to fear) – mukùmúkò, salángsang
22. stop²² (the idle talk then work)-tim-an
23. stop²³ (to rest along the road) – hát-ang, húnong. Syn. sáhing, sángpay
24. stop²⁴ (to rest the field or animal) – tangón
25. stop²⁵ (unintentionally, as caused by accident) – gúgtas
26. stop by’ (in order to fetch) – hapiít. Syn. labáy
27. stop by² (make an unplanned visit) – biyátas
28. stopcock (faucet) – ágwas, balikhaw, gripo (Sp.)
29. stopgap (temporary recourse) – sandil-sándil. Syn. maumáo
30. stoplight (red of traffic light and rear of vehiccles) – suga pahúnong
31. stopover’ (sidetrip) – hapit, iskála (Sp.). Syn. dalíkyat
32. stopover² (stay for a while) – dalíkyat
33. stoppage’ (act of stopping) – húnong, pahúnong, úndang, paúndang
34. stoppage² (as gun) – gúngot
35. stopper (a plug) – súngsong, tál-op, pansák, sámpong