Ni: Jes Tirol
Kangurulsol 27, 2026
BOHOL: Mga Mananáp Nga Biliránon (Mythical), Tanilón (Legendary), Nawágtang
(Extinct), Napúo (Exterminated), Talagsaón (Rare), ug Nagkahanaw (Vanishing)
Ika-1 Bahin (Part 1): Biliránon
Pasiuna
Natawo ako sa tuig 1946. Gikan pa sa akong pagkabátà hangtod sa akong pagkahamtong,
mahiligon gayod ako sa pagpangayam (hunting). Daghan na uyamot ang mga mananap nga akong
nakuhà sa pagpangayam.
Atong unahon karon ang paghisgot sa mga mananap nga biliranon (mythical) nga atò
lamang mabasa sa karaan nga kapulongnan (dictionary) sa mga Katsilà ug madungog sa mga
sugilanon ug hisguthisgot sa mga katawhan nga walâ nay nakakitâ o nakadakop sa maong
mananap.
1. Man-og-. Ang man-og mao ang basilisk ug sphinx sa Ininglis. Ang man-og (basilisk; sphinx)
adunay hulagway nga dakô kaayong ibíd (chameleon) nga adunay silik ug magusab-usab ang
búlok. Ang sugilanon sa sphinx daghan kaayo sa Indiya ug sa Arabiya, busà dili natò ikatingala
nga makaambit sab kita sa maong sugilanon. Apan manugnáon ang mga Bol-anon ug mga Bisaya
tungod kay nakabuhat kita ug atong tumbas nga ngalan nga mao ang “Man-og”.
2. Siwágà -. Ang siwágà mao ang dragon sa Ininglis. Nakaámbit sab kita sa mga sugilanon
kabahin sa siwágà tungod kay aduna na kitay kaugalingon nga ngalan sa dragon sa Ininglis.
3. Usóg -. Sa biliranon nga sugilanon sa Bohol, ang Usóg usa ka dakóng mananap nga adunay
dagway nga sama sa ungoy. Nagpuyò kini sa mga kalasangan sa Carmen ug Sierra-Bullones,
Bohol. Nagdulà sila og labayanay sa yutà ug ang sangpotanan nahímo ang gitawag karon og
“Chocolate Hills”.
4. Igkaw -. Ang sugisaysay (description) sa Igkaw, susama sa Leprechaun sa Ininglis. Mga
gagmay sila nga tawo nga tagibánwa nga duwénde. Mahiligon sila motiawtiaw sa mga tawo; apan
kun imo silang mahigala, manghatag sila og salapî ug bahandi sa tawo nga ilang nahigala.
5. Jatót -. Ang jatót mao ang Imp sa Ininglis. Mga gagmay sila nga dautang diwà (evil spirit) nga
mahiligon motiawtiaw sa katawhan.
6. Agtà-. Ang biliranon (mythical) nga itom nga mga tawo nga nagpuyò sa kalasangan ug
kasupanan. Motungà lang sila sa gabii aron dili sila makit-an. Ginaingón nga mahiligon sila
manghilabót sa mga kabtangan sa mga tawo.
7. Sota -. Mga tawo sila nga gikan sa sawán (nether world; purgatory) nga adunay talagsaóng
gahom. Karong panahona susama sila sa gitawag sa Ininglis og “Zombie”. Bisan tuod daotan sila tahas nga ipabuhat.nga díwà (spirit), adunay higayon nga ilang ihatag ang ilang gahom sa tawo nga makatuman sa tahas nga ipabuhat.
8. Tambalúslos -. Biliranon nga daw dakô nga tawo nga dili ingon nátò (entity) nga nagpuyò sa
mga dagkong kahoy nga tiáwan. Usahay mohatag sila og gahom sa tawo nga ilang napilián apan
sagad igò lang sila magtiawtiaw aron sila makakatawa.
Inig katawa nila, mawalis ang ilang dagkò nga ngabil sa ilang dako nga bâbâ. Sa ubang
dapit sa Bohol, gitawag o gihinganlan usab sila og bungísngis. Sa mga dapít gawás sa Bohol,
gihinganlan sila og “kapri”.
(Sunod lindog, ang mga tanilon (legendary) nga mga mananap.)