Bohol Light: Mas gipasayon ang pagbayad sa bill sa kuryente
Sinulat ni Sheryl B. Paga
Maayong balita! Sugod Nobyembre 2026, mas paspas ug sayon na ang pagbayad sa imong bill sa kuryente sa Bohol Light. Pwede na nimo kini bayaran gamit ang mga third party collecting partners diin makadawat na ug automatikong kompermayon human kini malampusong matransak ang pagbayad.
Mudawat na kini bisan paman ang imong electric bills adunay overdue nga nakatatak diha sa mga billing statement nga atong nadawat.
Aduna usab kitay online banking payment pinaagi sa FCB Pay. Bisita lamang sa bisan asang branch sa alang sa pag-upload sa application diha sa imong mobile android phone.
Sa laing bahin, mahimo usab ang pagbayad sa imong Bill sa Bohol Light pinaagi sa paggamit sa online banking o e-wallet nga naka tie-up sa Security Bank Online Payment Facility. Para maka-avail niini, mag-send lamang kita ug mensahi sa BLCI Facebook account ug ihatag ang imong registered account number ug account name.
Dugang pa niana, nagpahigayon usab ang BLCI sa paghimo ug mga Memorandum of Agreements (MOA) tali sa daghanan pang mga Third Party Collecting Agents (TPCA) nga intresado makig-tie up sa Bohol Light. Tumong niini ang paghatag ug mas daghan nga mga options ngadto sa mga konsumidor bisan paman kung ang tigbayad niini anaa sa ngakalain-laing lugar sa kalibutan.
Adunay mga flyers nga atong gipanghatag, aron mas mapalapdan kining atong mga pamaagi ug matubag ang dugay ra natong gihulat nga higayon, ang pagbayad via online na lamang ug dili na kinahanglan pang muadto sa buhatan.
Nagtumong ang Bohol Light nga mas mahatagan ug maayong serbisyo ang mga konsumidor pinaagi sa pagpangita ug mas sayon ug dali nga mga paagi sa pagbayad sa bayronon sa kuryente.
Gamita kini ug ayaw na pagpila. Mas sayon, mas dali, ug mas konbenyente.
Pagpangandam sa El Niño gihimo sa Bohol Water ug nag awhag sa husto nga paggamit sa tubig
Sinulat ni Victor L. Tambis
Sumala sa gikataho nga pagbanabana sa panahon diin masinati ang hataas nga kainit sugod sa bulan sa Desyembre niing tuiga ug molanat pa kini sa tungatunga sa sunod tuig, ang Bohol Water mopahibalo nga agi ug pagpangandam niini, padayon kini sa mga kalihokan aron pagseguro nga adunay igo nga supply sa tubig aron sa pagtagbo sa gilauman nga pagsaka sa panginahanglan sa mga konsumidor kon magpanghitabo na ang maong kainit sa panahon.
Padayon ang Bohol Water sa kalihokan pag ugmad sa dugang tinubdan nga nagagikan gawas sa syudad sa Tagbilaran, gani, sa mi-aging semana, gidugtong ang bag-ong linya nga nagasubay sa Bernardno Inting St ngadto sa linya nga nagserbisyo sa downtown area ilabi na sa Barangay Pob II ug parte sa Barangay Cogon. Pagasugdan usab sa dili madugay ang pag upgrade sa linya nga naga supply sa Happy Valley, Barangay Dampas subay sa Lumayag Village diin ang tinubdan sa maong linya naga gikan sa Pumping Unit No. 15 nga anaa sa Sitio Katugasan sa maong barangay.
Subay sa maong pagpangandam, giawhag usab sa Bohol Water ang mga konsumidor sa pag obserbar sa husto nga paggamit sa tubig aron malikayan ang pagnihit kon masinati na ang maong taas nga huwaw. Mga simple nga pamaagi sa pagdaginot sa tubig giawhag sa Bohol Water.
Subaya ang mga linya suold ug gawas sa panimalay aron pagsiguro nga walay leak ang linya. Kon ugaling adunay mamatikdan, ayoha kini sa labing sayo nga panahon.
Kon mogamit sa enoduro, giawhag paggamit sa manual nga pag flush imbes nga pinaagi sa “flush tank” aron malikaya nga mag malfunction kini nga maoy hinungdan sa tubig nga magsiiiigi ug agas nga dili himatikdan tungod kay mo diritso ra kini sa septic tank.
Paggamit ug “kabu” panahon sa pagkaligo imbis mag shower aron gamay sa ang gidaghanon sa tubig nga magamit.
Paggamit ug plangana sa pagpanghugas sa plato aron gamay ra ang tubig nga magamit.
Pag gamit ug baso panahon sa pag toothbrush imbis himoon kini diritso sa gripo aron pagsiguro nga walay tubig nga mausik.
Ug uban pang mga pamaagi diin gituho-an sa konsumidor nga moresullta kini sa pagkunhod sa pag gamit sa tubig.
ATI-7 gipaduol ang agrikultura ngadto sa mga estudyante pinaagi sa AGRITEENS 2.0
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Singkwenta’y siyete (57) ka mga estudyante sa Grade 11—nga mga miyembro usab sa 4H—gikan sa Pangangan National High School (PNHS) sa lungsod sa Calape ang miapil sa “Agriteens 2.0: ATI-7 E-learning Innovation” niadtong Nobyembre 5, 2026, sa maong lungsod.
Ang maong kalihokan nagtimaan sa ikaduhang hugna sa inisyatibang AGRITEENS 2.0, human sa unang pagpahigayon niini niadtong Marso 27, 2026, sa Manga National High School sa syudad sa Tagbilaran City.
Ang agrikultura mahimong dili kanunay ang unang pilion nga karera sa mga batan-on, apan ang Agricultural Training Institute – Regional Training Center VII (ATI-7) nangita ug mga paagi aron himoon kini nga mas makapainteres ug daling ma-access sa mga estudyante.
Atol sa maong kalihokan, gipaila ni Doris Isabel J. Racho gikan sa Information Services Section sa ATI-RTC VII ang “AgriBasa App”—usa ka digital nga plataporma nga naghimo sa kahibalo mahitungod sa agrikultura nga mas daling ma-access bisan kanus-a ug bisan asa—ingon man ang e-learning platform sa ATI. Usa kini ka bag-o ug makapainteres nga pamaagi alang sa daghang estudyante aron makakat-on mahitungod sa agrikultura gawas sa naandang palibot sa mga lawak-tunghaan.
Gipresentar usab ni Jeffrey O. Awas ang nagkalain-laing programa ug serbisyo sa ATI-7, ilabi na ang ilang “Learning Sites for Agriculture” (LSA), mga internship, ug mga programa sa scholarship.
Gipasiugda niini ang mga oportunidad alang sa mga estudyante nga makakuha ug kahibalo sa agrikultura ug makapadayon sa dugang pagkat-on.
Ang PNHS usa sa mga “Learning Sites for Agriculture” (LSA) nga gisuportahan sa ATI-7.
Isip kabahin sa kalihokan, giturn-over sa ATI-7 ang usa ka IEC rack uban ang mga materyales alang sa impormasyon, edukasyon, ug komunikasyon (IEC), mga gamit pang-agrikultura, ug mga materyales sa adbokasiya aron suportahan ang mga inisyatiba sa eskwelahan nga may kalabotan sa pagkat-on sa agrikultura.
Nagpahigayon usab ug mubo nga pagbisita sa mga tanaman atol sa kalihokan, diin gipakita sa mga operator sa LSA nga sila si Zessicrel D. Mejias ug Felisa Maneclang ang ilang mga pamaagi sa pagpananom, ug ilang gipaambit kung giunsa pagsilbi sa tanaman isip lugar-katun-anan alang sa mga estudyante.
Sa iyang mensahe, gipahayag sa School Principal nga si Leah Vanessa Balite ang iyang pasalamat ngadto sa ATI tungod sa inisyatiba niini sa pagpaila sa agrikultura ngadto sa mga estudyante. Iyang gihatagan ug gibug-aton ang kamahinungdanon sa agrikultura ug ang bili sa pagdasig sa mga batan-on nga hatagan ug pagpabili ang maong sektor, lakip na ang mga kontribusyon niini sa adlaw-adlaw nga kinabuhi.
Samtang, ang Municipal Agriculture Office (MAO) sa Calape miapil usab sa kalihokan, nga naghatag sa ilang suporta sa mga inisyatibo sa pagkat-on sa agrikultura sa eskwelahan pinaagi sa pag-apod-apod sa mga liso.
Girepresentahan ni Sheen Domingo, ang partisipasyon sa MAO nagpasiugda sa kamahinungdanon sa kolaborasyon tali sa ATI, lokal nga gobyerno, ug sa eskwelahan sa pag-awhag sa mga batan-ong estudyante nga mapasalamaton ug moapil sa agrikultura.
Pinaagi sa AGRITEENS 2.0, ang ATI-7 naglaum nga mahimong mas masabtan sa mga batan-ong henerasyon ang agrikultura. Pinaagi sa paghiusa sa digital learning uban sa hands-on nga mga kasinatian sa agrikultura, ang inisyatibo nagtumong sa pag-awhag sa mga estudyante nga mas masusi ang agrikultura ug mailhan ang ilang potensyal nga papel sa paghulma sa kaugmaon niini.
Ang mga kawani sa ATI-7, Municipal Agriculture Office sa Calape, opisyal sa PNHS uban sa 57 ka mga estudyante sa Grade 11—nga mga miyembro sa 4H—gikan sa PNHS sa lungsod sa Calape atol sa gipahigayong “Agriteens 2.0: ATI-7 E-learning Innovation” niadtong Nobyembre 5, 2026, sa lungsod sa Calape. (Hulagway gikan sa ATI-7)
DA-7 nakig-alayon sa AUDIO-Bohol alang sa kampanyang “Be RICEponsible”
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Ang Department of Agriculture-Central Visayas (DA-7) nakig-alayon sa mga public information officer gikan sa mga lokal nga gobyerno ug nasyonal nga ahensya sa Bohol aron ipasiugda ang hustong pagkonsumo sa bugas ug pagsuporta sa mga mag-uuma pinaagi sa kampanyang “Be RICEponsible,” isip kabahin sa pagsaulog sa National Rice Awareness Month (NRAM).
Atol sa tigom sa Association of United Development Information Officers (AUDIO) Bohol niadtong Nobyembre 5, gipaila ug gidasig ni DA-7 Information Officer Jolina Daño-Bacus ang mga information officer nga ipatuman ang “ABC Pledge” sa bugas.
Gipasiugda niini ang kamahinungdanon sa responsableng pagkonsumo ug paglikay sa pag-usik sa pagkaon pinaagi sa tulo ka yano nga mga lakang:
A – Avoid Rice Wastage o likayan ang pag-usik sa bugas
B – Buy our Farmer’s Rice o paliton ang bugas sa atong mga mag-uuma
C – Choose Healthier Rice o pilia ang mas masustansya nga bugas.
Gibutyag usab ni Bacus ang mga nagkalain-laing kalihokan isip pagsaulog sa NRAM sa Bohol nga naglakip sa mosunod:
Nob. 6 – NRAM Rice festival kick-off program sa National Museum-Bohol (2-5 PM)
Nob. 10 – Rice Symposium sa Bagongbanwa Elementary School sa Tubigon (10AM-3PM)
Nob. 12 – Rice Symposium and Experimental Learning sa Labonite Integrated Farm, San Isidro, lungsod sa Pilar (10AM-4PM)
Nob. 19 – Young Farmers Big Day sa Bohol Island State University sa lungsod sa Bilar (9AM – 4PM
Nob. 28 – Riceponsible Fun Run nga maggikan sa Bohol Wisdom School paingon sa Plaza Rizal (4AM-7AM)
Sa mensahe ni AUDIO-Bohol Vice President for LGUs Khem Pendejito, iyang gipaambit nga ang bugas dili lamang pagkaon, kondili adunay sugilanon sa matag lugas– sugilanon sa paningkamot sa mga mag-uuma nga naghatag ug pagkaon sa matag pamilyang Pilipino.
Samtang, gipasabot ni Philippine Information Agency (PIA)-Bohol Information Center Manager Rey Anthony Chui, ang mga hagit nga giatubang sa sektor sa agrikultura, lakip na ang posibleng epekto sa El Niño nga mahimong hinungdan sa pagkunhod sa suplay sa bugas.
Ang kalihokan nagtutok sa mahinungdanong papel sa mga information officer isip mga tigpahibalo ug tigpakaylap sa saktong kasayuran ngadto sa publiko. Pinaagi sa ilang mga platform, makatabang sila sa pagpalapad sa kahibalo bahin sa responsableng pagkonsumo sa bugas, paglikay sa pag-usik sa pagkaon, ug pagsuporta sa lokal nga mga mag-uuma.
Ang NRAM gisaulog matag bulan sa Nobyembre, subay sa Presidential Proclamation No. 524, aron mapataas ang kahibalo mahitungod sa bugas, batokan ang malnutrisyon ug kakabus, ug makab-ot ang igong suplay sa bugas gikan sa kaugalingong produksyon.
“Be RICEponsible.” Ang mga miyembro sa AUDIO-Bohol, nga gipangulohan ni San Isidro Information Officer John Carlo Rasonabe (nga nagkupot ug mikropono), naglitok sa panumpa nga “Be RICEponsible” sa pagtuman sa malungtarong pagkonsumo sa bugas, pagpakunhod sa pag-usik sa pagkaon, pagsuporta sa mga lokal nga mag-uuma, ug pagpalambo sa personal nga panglawas atol sa tigom sa asosasyon niadtong Nobyembre 5, 2026, nga gidumala sa DA-7. (Hulagway gikan ni Elvira C. Bongosia/PIA7-Bohol)
5 ka lalawigan mibati’g Meteorological drought
Sinulat ni Rey Anthony Chiu
Lima ka lalawigan sa Pilipinas ang nakasinati na sa gitawag ug meteorological drought, ang labing ubos nga kategorya sa huwaw segun sa sukdanan sa Philippine Atmospheric Geophysical and Astronomical Services Administration (PAG-ASA).
Kini usab human ang state weather bureau, kauban sa mga estasyon nga nagbantay sa lihok sa panahon sa kalibutan mingbutyag nga nasinati sa Tropical Pacific ang Very Strong El Niño.
Gani, segun sa PAG-ASA, kining kasinatian, gitagna nga molanat pa ngadto sa labing lisud sa katapusang mga buwan sa 2026 ug unang unom ka buwan sa 2027.
Ang meteorological drought maoy labing ubos nga matang sa huwaw, apan may daku nga timailhan nga mahimo pa nga isaka kini ngadto sa Agricultural drought, hydrological drought ug labing mangtas nga socio-ecological drought.
Ang lima o unom ka mga lalawigan nga may meteorological drought na mao ang Camarines Sur, Albay, Samar, Leyte ug Negros Oriental.
Samtang ang El Niño nagdugang sa posibilidad sa kakuwang sa uwan nga moresulta sa tag-as nga huwaw sa pipila ka mga lugar sa nasud, dili usab ikasalikway ang mga nagpabilin pang kalit-kalit nga bunok sa uwan labi na kon dala sa mga molabay nga mga bagyo ug mga gagmayng unos ug dala sa mga sistema nga makapa-uwan.
Dugang sa PAG-ASA, gawas sa lima ka lalawigan nga nagsugod nag ping-it sa kainit ug kawalay uwan, lain nga 10 ka mga lalawigan ang nakasinati na ug taas-taas nga lanat sa walay uwan niadtong buwan sa Oktubre.
Kining mga lalawigan ang Sorsogon, Northern Samar, Masbate, Capiz, Negros Occidental, Bohol, Cebu, Agusan ug mga lalawigan sa Zamboang Peninsula.
Alang sa Nobyembre 2026, magsinati sa kasagaran nga mga lalawigan sa PIlipinas ang ubos pa sa kasagaran nga pag-uwan, samtang modaghan na usab ang mga lalawigan nga makasinati sa meteorological drought ug dry spell taman sa katapusan sa buwan.
Gibanabana usab sa PAG-ASA ang mas init nga hangin kay sa kasagaran nga masinati sa tibuok nasud niini unta nga mga buwana.
A-B-C kampanya pagwala sa usik sa bugas, kan-on
Sinulat ni Rey Anthony Chiu
Avoid wastage (A) o likayan ang pagkasayang, Buy Local farmers’ rice (B) o mopalit lamang gikan sa local nga mag-uuma ug Choose healthier rice (C) o mopili sa mas makapahimsug nga humay.
Kini ang unod sa gipabag-o nga kampanya sa Inter-national Rice Research Institute (IRRI) ug sa Department of Agriculture alangs a National Rice Awareness Month niining buwan sa Nobyembre.
Sa usa ka briefing kauban sa mga information officers nga sakop sa Association of United Development Information Officers (AUDIO) Bohol nga gipahigayon sa DA didto sa Reynas Garden, gipaambit sa information officer sa DA nga si Jolina Daño-Bacus ang gipabag-o nga kampanya sa kagamhanan.
Matud niya, nagpabilin pa gihapong anaa sa P24 bilyones ang gikatala nga pagkasayang sa produksyon sa bugas, ngadto sa average nga duha ka kutsara nga kan-on matag adlaw ang mausik sa matag Pilipino isip momho.
Dugang niya, kini maigo pa nga makapakaon ug 5 ka milyon ka tawo sa usa ka tuig.
Gawas sa paglikay sa mausik nga kan-on, kinahanglan usab nga unahon ra ug palit ang lokal nga suplay gikan mismo sa mga mag-uuma, ug dili sa mga imported nga bugas.
Ang pagsuporta sa ani sa mga mag-uuma, maghatag kanila sa dugang kasibut nga maningkamot aron may magpabiling kasaligan nga suplay sa pagkaon, matud sa DA.
Ikatulo, sa pagpaili sa mas makapahimsug nga humay, may mas daghang kaayohan sa lawas ang ikahatag niini, saysay ni Bacus.
ANg bugas nga kasagaran gipili sa kadaghanan, kadtong sinaw nga puti, apan matud pa, kini nga humay mao ra gihapon sa kasagaran nga brown rice, apan gipaagi sa makadaghan nga paggaling aron maputi, mao nga nahashas na ang makaayo nga mga nutrina niini.
Ang brown, red ug black rice may mas daghang dietary fiver, may mas baga nga protina ug anti-oxidants, mas daghang bitamina ug minerals nga mahatag.
Ang kampanya sa pagpaugong sa pag-usik sa bugas, bisan gihimo sa tibuok tuig, mag gipahingusgan pa sa Nobyembre dala sa Presidential Proclamation No 524 series of 2024.
MAS DAGHANG MAKAKAON. Kon mapugngan ang kinatibuk-ang pagkasayang sa bugas gikan sa pag-abis ngadto sa pagkaon niini, may laing 5 ka milyon ka Pinoy ang mapakaon niini sulod sa usa ka tuig, matud ni DA information Officer Bacus, didto sa DA briefing sa AUDIO Bohol. (Hulagway gikan sa PIAbohol)
BALAK
UNSA’Y SUKDANAN SA TINUOD NGA GUGMA
Sinulat ni Engr. Rogelio Podelino
Ang tinuod nga gugma wala’y sukdanan
Dili parehas sa bugas nga naa’y gantangan
Ang tinuod nahigugma anfam mosakripisyo
Bisan iyang kinabuhi andam itahan para nimo
Ang tinuod nahigugma mora’g bu-ang
Mangita ug paagui aron siya mahimutang
Sagubangon ang tanan’g kalisdanan
Para iyang tinguha matuman
Ang lalaki’ng tininuod ang iyang gugma
Buhaton tanan’g paagui malipay ang dalaga
Dili siya buot nga maguol ang babaye
Kalipay niya magtan-aw babaye sigui’ng ngisi
Iya’ng pangandoy dawaton na ang guitanyag
Gugma sa iyang dughan nga guitanyag
Andam siya sa mga pag-antos
Para lamang iyang katuyu-an masantos
Sa una’ng panahon pagpangulitawo dili sayon
Guinikanan sa babaye ikaw magpa-uyon
Aron dili ka mahisagmuyo
Sa kanila ayaw pagpahilayo
Ang lalaki’ng nahigugma andam mag-antos
Aron iyang gugma’ng guitanyag siya masantos
Tanan buhaton sa lalaki nga nahigugma
Kay wala kon: UNSA’Y SUKDANAN SA TINUOD NGA GUGMA