NI ELEAZAR ACAMPADO

Misaka ang Suweldo. Asa ang mga Bisita?

DUHA ka adlaw nga walay trabaho sa usa ka semana. Mao kini ang kahimtang nga gihulagway sa usa ka trabahante sa resort nga wala magpaila sa iyang ngalan, sumala sa taho sa The Bohol Tribune niadtong Septiyembre 20. Ang ubang empleyado, matod sa taho, natangtang na tungod sa ubos nga gidaghanon sa mga bisita.

Wala nato mailhi ang maong trabahante. Wala usab nato masayri kon mao pa ba gihapon ang iyang eskedyul karon. Apan ang iyang gitahong kahimtang nagbutang og nawong sa usa ka pangutana nga lisod tubagon pinaagi sa gidaghanon sa mga turista lamang. Kon mokunhod ang mga adlaw nga adunay trabaho, unsaon pagbuhi sa pamilya?

Niadtong Oktubre 14, misaka ang minimum nga suholan matag adlaw sa mga trabahante sa pribadong sektor sa Bohol gikan sa ₱500 ngadto sa ₱542. Gidugangan kini og ₱42 kada adlaw alang sa mga minimum wage earner. Angay kining madawat sa mga trabahanteng sakop sa wage order. Apan ang matag adlawng suweldo mabayran lamang kon adunay adlaw nga gitrabaho.

Tan-awon nato ang usa ka pananglitan. Dili kini aktuwal nga suweldo sa trabahanteng gitaho sa balita. Sa daang rate nga ₱500, ang unom ka adlaw nga trabaho katugbang na sa ₱3,000. Sa bag-ong rate nga ₱542, kon lima na lang ka adlaw ang trabaho, ₱2,710 ang makuha. Bisan misaka ang bayad kada adlaw, ₱290 ang nakulang sa matag semana nga kita.

Mao kini ang hinungdan nga ang balita sa pagtaas sa suweldo ug ang balita sa pagkamingaw sa turismo kinahanglang basahon nga magkauban. Kon mokunhod ang mga bisita, posibleng mokunhod usab ang mga adlaw nga adunay trabaho.

Sumala sa Bohol tourism officer nga gikutlo sa The Bohol Tribune, miabot sa 637,288 ang mga turista nga natala gikan Enero hangtod Hunyo 2026. 21.98 porsento kining ubos kon itandi sa samang unom ka bulan sa miaging tuig.

Wala usab kini magpasabot nga pareho ang epekto sa matag lungsod, resort o trabahante. Ang gidaghanon sa bisita sa tibuok probinsiya dili mosulti kon pila ka adlaw ang nadugang o nawala sa trabaho sa usa ka empleyado sa Panglao. Dili kini mosulti kon pila ka biyahe ang nakuha sa usa ka drayber, o kon pila ka kustomer ang miabot sa gamayng kan-anan.

Apan igo kini nga pahimangno aron dili nato sukdon ang kahimtang sa turismo pinaagi lamang sa hulagway sa daghang tawo nga anaa sa baybayon sa usa ka adlaw. Ang trabaho sa turismo mosumpay sa ubang panginabuhian. Kon adunay bisita, adunay panginahanglan sa katulgan, pagkaon, sakyanan, giya ug mga produkto sa lokal nga magbabaligya. Kon mokunhod ang bisita, adunay mga tawo nga mahimong mas gamay ang adlaw sa trabaho o ang halin.

Dili tanang tawo nga nagsalig sa turismo adunay minimum wage. Ang usa ka tour guide nga naghulat og booking o drayber nga naghulat og pasahero mahimong walay madawat kon walay kustomer. Mao nga sa plano sa pagbangon, angay madungog ang mga empleyado, gagmayng negosyante ug mga nagkinaugalingong panginabuhi, apil sa mga tag-iya sa dagkong establisemento.

Nganong nangunhod ang mga bisita? Dili pa igo ang datos aron matumbok ang tanang hinungdan. Adunay mga babag nga dili masulbad sa pagpaubos lamang sa presyo sa usa ka tour o kan-anan.

Niadtong Oktubre 5, nakigtagbo ang kagamhanang probinsiyal sa mga airline ug tourism stakeholder aron hisgotan ang gidaghanon sa biyahe, presyo sa tiket ug gasto sa pag-abot sa Bohol. Gihisgotan usab ang posibleng pagdugang o pagpasig-uli sa mga biyahe sa edro.

Usa kini sa mga pangutana nga angay tubagon: unsaon pagpasayon sa pag-anhi sa Bohol ug pagpakunhod sa gasto sa biyahe aron mas daghang bisita ang makaanhi?

Sa samang higayon, ang probinsiya nagpahimutang og Fair Value Tourism Program. Gilaraw niini ang paagi sa pagreklamo bahin sa presyo ug serbisyo, ingon man ang regular nga pagpakita sa kasagarang presyo sa mga serbisyo sa turismo. Maayo nga masayran daan sa bisita ang iyang bayran ug asa siya modangop kon lahi ang gipaningil kay sa gisaad.

Apan adunay duha ka buluhaton dinhi. Ang usa mao ang pagseguro nga matinud-anon ug klaro ang presyo sa Bohol. Ang lain mao ang pagtabang nga makaanhi ang mas daghang bisita ug nga ang ilang paggasto makaabot sa mga tawo nga nagtrabaho sa industriya.

Dili makataronganon nga ibasol sa tanang resort, drayber o tindero ang pagkunhod sa turismo. Dili usab makataronganon nga isipon nga ang usa ka programa sa pagdawat og reklamo igo na aron matubag ang problema sa mahal nga pamelite o sa pagkunhod sa mga biyahe. Ang maayong pagdumala nanginahanglan og tukmang pag-ila kon asa gyod ang babag ug kon unsay nahimo aron matubag kini.

Busa adunay mga numero nga angay ipakita kanato sa sunod nga taho sa turismo. Pila ang mga bisita matag bulan ug pila ang aktuwal nga biyahe paingon sa Bohol kon itandi sa miaging tuig? Nakaabot na ba sa publiko ang talaan sa mga presyo, ug pila ka reklamo ang nadawat ug nasulbad? Ug unsay nahibaloan sa probinsiya bahin sa mga adlaw nga trabaho ug panginabuhian nga naapektohan sa pagkamingaw sa turismo?

Dili nato maseguro kon nabalik na ang nawala nga mga adlaw sa trabaho sa trabahanteng gihisgotan sa sinugdanan. Apan ang iyang gitahong kahimtang nagpahinumdom nga ang pagbangon sa turismo dili lamang masukod sa gidaghanon sa mga bisita, kondili usab sa trabaho ug kita nga ilang nahatag sa mga Bol-anon.

Makapahupay ang ₱42 nga dugang sa matag adlawng suweldo sa trabahanteng makadawat niini. Apan ang mas dakong kalipay mao ang adunay igo ug padayong trabaho aron madala niya ang maong suweldo sa iyang panimalay.

Sa sunod nga ipahibalo nga misaka na usab ang gidaghanon sa mga turista, hinaot apilan kini og tubag sa mas duol nga pangutana sa mga Bol-anon: Pila ka adlaw nga trabaho ang mibalik, ug kinsa ang nakabenepisyo?