Ni: Jes B. Tirol
Panglot Nga Diyutay 22, 2026
“Binúkan” Alang Sa Bathalúman Sa Tubig
(Food Offering to the Goddess of the Water)
Pasiuna
Didto sa Gingharian sa Sayam (Thailand), matag takdol (full moon) sa bulan sa Panglot
Nga Diyutay (November) aduna silay dakong dayhag (major ceremony) nga gihinganlan og “Loy
Krathong”. Karong tuiga, ila kining saulogan sa ika-24 sa Panglot Nga Diyutay 2026.
Ang mga Thai magbuhat og gagmay nga palutáw as tubig nga magadala sa mga halad nga
mga bulak, pagkaon, ug uban pang mga dayan-dayan. Sagad ang ilang himúon nga palutáw binuhat
sa bani sa saging nga ilang butanngan og lansot (candle) nga dinagkotan.
Ang maong dayhag (ceremony) ipahinungod ni Phra Mae Khongkha nga maoy ilang giila
nga bathaluman (goddess) sa tubig. Ang maong halad ilang gibuhat agi og pagpangayò og pasaylo
sa paghágom (pollute) nila sa tubig ug aron dili sila silotan sa bathaluman sa daotan nga kapalaran.
Kun makakita ka sa maong dayhag (ceremony) makadayeg ka sa kanindot sa talan-awon
ug sa kahulogan sa mao nga dayhag. Sa didto pa ako magtunghà sa Sayam (Thailand) sa akong
silid sa pagkabatid nga banalam (Master in Engineering), akong nasaksihan ang Loy Krathong.
Nakaingon ako sa akong kaugalingon, “Nganong walay tugbang kini sa ka Bisay-an, nga mga
sakayanon man ang mga Bisayâ, nga nagtahod man usab sa Bathaluman sa Tubig (Goddess of
water).
Kasayoran ni Austin Craig
Si Austing Craig usa ka Amerikano nga muálam (professor) sa Kinatumhaan sa Pilipinas
(University of the Phililippines). Sa tuig 1913 nagsulat siya og basahón (book) nga giulohan og “A
Thousand Years Of Philippine History Before The Coming of The Spaniards”. Niining maong
basahón iyang gihatag ang kasayoran nga sa tuig 600, kapin kon kulang (more or less), Ang mga
Bisaya ug Tagalog adunay susama nga gibuhat nga dayhag o tulumanon.
Ang nakalahî mao nga ang mga Bisaya nagbuhat sa maong dayhag panahon sa dánon o
bag-ong bulan (New moon) inay sa takdol ang bulan (full moon).
Ang mga Bisayâ maghatag og “binúkan” o mga halad nga pagkaon alang sa mga diwata
ug bathaluman sa tubig. Ang maong pagkaon gilutò nga walay asin.
Ila kining isakay sa gamay nga palutáw, adunay lansot nga dinagkotan, ug ipaanod sa tubig
sa sapâ, sa lanaw, ug sa bisan asang dapit nga adunay tubig. Susama sa mga tagasáyam, ang mga
Bisaya mangayò usab og pasaylo ug mangalyúpò sa panabang sa mga diwa (spirit).
Ang mga Bisaya kanhi, aduna nay ilang kaugalingon nga mga tinuóhan nga susama usab
sa mga tinuóhan sa mga Budhista ug mga Hindo. Apan sa pagdangat sa Islam sa manga tuig 1300
ug gidasonan sa mga Kristohanon sa ika-16 nga siglo, na usab ang mga tumong sa mga dayhag.
Aduna pa gihapon kitay daghang matang sa mga dayhag (ceremony). Ang uban gidawat sa
Kristohanon nga pagtuo, ang uban wala madawat. Kining mga dayhag nga wala madawat sa Simbahang Kristohanon, ana-a pa ginabuhat sa idlom (secret) nga pamaagi.
Mga Dayhag sa Paghalad
1. aníto – 1. Honor the spirits. It is a native ceremony of honoring the spirits and
the souls of departed ancestors. (Kp: dángkoy; hárang). 2. Spirits of one’s
ancestors. (Kp: umalayad).
2. batóg2 1. An animal or human that is offered as a sacrifice to the gods or
spirits. (Kp: bulánaw; hálad; häd; táhaw; tinúdlok). Batóg refers to the
animal; bulánaw refers to the rite; hálad, häd refers to the concept; táhaw is a
burnt offering; tinúdlok connotes that the animal has all the good signs. 2.
Immolate. (Kp: bakalág).
3. binúkan – Food items offered to the spirits or the dead. It is usually cooked
without salt; food offering for the spirits.
4. bulánaw-To offer as sacrifice; sacrificial. (Kp: hálad; had).
5. dál-aw – To go to the house of the deceased person to offer condolence. (Kp:
dúaw).
6. dángin To offer anything to God or devil. (Kp: hálad).
7. diwáta – (Skt: devata = divinity). The offerings and ceremony to call or
please pernatural beings.
8. dúgmak – Preparation of, or the native foods prepared during Halloween or
during All Saints Day. (Kp: plasíbo).
9. gulángguláng – A small table or pile of stones where dressed or plucked pig
is placed for sacrificial offering; altar. (Kp: gúwang).
10. hálad Offer; offering. (Kp: dúlot; dálit).
11. haláy – Red chicken used as offering to spirits. (Kp: hálad).
12. ipahinungód – (b.p. tungód). Dedicated to; intended for; an act done as an
offering for. (Kp: tányag).
13. kabisí – (b.p. kabis). Corban; an offering to God, as a fulfillment of a vow, as
done in ancient Judaism.
14. lantangán – (b.p. lántang). 1. Mortuary; a place for the temporary reception of
the dead before burial. It connotes that food and other offerings are set before
the dead body. (Kp: hayaánan). 2. Funeral parlor.
15. nanágkot – Lighted up candles in church as offering to the dead.
16. padúgòi – A shamanistic rite of offering blood, usually from animals, to
appease the spirits. (Kp: dángkoy).
17. pamísa – (b.p. misa). 1. To request that a Holy Mass be celebrated. 2. A Holy
Mass offering for the dead.
18. tabuwálo – Oblation; offering; solemn offering; gift. (Kp: hálad; gasa;
pahinungód).
19. táhaw – 1. To make an offering or sacrifice, especially to something that is not
recognized by the accepted religion. (Kp: hálad). 2. Burnt offering.
20. tákgà – In the practice of witchcraft, it refers to the time when the evil effect
will occur.
21. tawag -táwag – An animistic rite calling on the spirits to partake of the food
offering. (Kp: búhat; dángkoy).
