Tangkong, Tangkong Lang Apan Kapanguwartahan
Ni ELEAZAR TUTOR ACAMPADO
Walay Bol-anon nga wala makaila sa tangkong. Sayon ra kaayo kining patuboon ug bisan dili kaayo atimanon kusog kaayong motubo. Niadto pa lang usa na kini ka komun nga utanon nga isud-an sa pamilya. Ug gani, ang uban nakaideya man sa pagpananom og dinaghan aron dunay ikabaligya.
Apan ingon sa mihupas na ang kasikat sa tangkong nga atong nailhan nga gipatubo sa kabasakan, kasapaan ug bakanteng luna nga natubigan. Mipuli karon ang upland kangkong, nailhan usab nga Chinese kangkong, nga imbes amumahon sa tubig, gipatubo na sa garden plots.
Ang kausaban nahitabo tungod sa daghang maayong rason. Ang tangkong nga gipatubo sa tanaman nga walay tubig maprodyus ubos sa hinlo nga kondisyon. Kini ang hinungdan nganong daghang pumapalit ang mopili og upland kangkong. Ang tangkong nailhan nga mosuhop sa polyusyon mao nga kon gipatubo sa hugaw nga lugar o nagpundo nga tubig, dili kini luwas sa mga gumagamit.
Ang nakaayo sa pagtanom og upland kangkong kay ang binhi niini mahimong mapalit sa mga agricultural supply store dinhi sa nasod. Gani duna may usa ka construction worker nga nananom og tangkong isip sideline. Nananom siyag tangkong nga iyang gibanos-banos pagtanom sa upat ka plot nga may sukod nga 6 ka metro kuwadrado. Sa 50 kilos nga iyang naani matag semana, mikita siyag P1,000 sa tag-P20 kada kilo.
Ang tangkong nauyonan sa mga manananom kaysa ubang mga utanon gumikan sa daghang maayong rason. Ang tangkong mahimong maani sa 18 ka adlaw gikan sa pagtanom sa semilya. Hinuon, kasagaran anihon ang ilang mga tinanom 25 ka adlaw gikan sa pagtanom sa semilya. Ang tangkong usab wala magkinahanglan og mahal nga farm inputs. Ang plastic mulch nga gamitonon alang sa kamatis, talong ug ubang high-value crops wala na kinahanglana sa pagpatubo ug tangkong. Wala nay palapa kun trellis. Wala na usab magkinahanglan og greenhouse kay ang tangkong ayon mang matandangan sa Adlaw.
Laing maayong rason niini kay wala magkinahanglan og dakong kapital sa pagpananom og upland kangkong. Ang gasto gilangkob lang sa semilya nga itanom, tai sa hayop aron matabunok ang luna og gamayng urea nga ibutang matag pipila ka adlaw sa pagpamisbis.
Ang binhi sa tangkong tag-P250 ra ang kada kilo. Ug sa usa ka kilo, ang manananom makaprodyus og 300 ka kilo nga maani ug mabaligya sa tag-P20 ang kilo. Ug kini mokitag P6,000 gikan sa P250 nga liso sa upland kangkong. Busa, dili katingad-an nga ang mga home gardener nakauyon sa pagpananom og upland kangkong. Karon, nahimo kining industriya sa ginagmayng panginabuhi nga nakabenepisyo sa daghang pamilya sa Bohol.
Kon nahimo kini sa mga manananom og utanon sa kabukiran sa Bohol, seguradong mahimo usab kini nimo diha sa imong bakanteng luna sa palibot sa panimalay.
Ikaw, Sano, unsay imong paboritong potahe sa tangkong? Ako, fried kangkong!
(Si Eleazar Tutor Acampado, kanhi staff writer sa Bisaya Magazine. Nakadaog na sa Don Carlos Palanca Memorial Awards for Literature in Cebuano Short Stories. Ug kasamtangang nagserbisyo isip ikaduhang Sangguniang Barangay member sa West Poblacion, Garcia-Hernandez, Bohol.)