Proseso alang sa pag-aplay ug koneksyon sa kuryente gipahibalo
Sinulat ni Sheryl B. Paga
Tumong sa Bohol Light ang paghatag ug mas kasaligan nga panuga dinhi sa dakbayan sa Tagbilaran diin gipasayon ang mga proseso sa mga informal settlers nga nasakop sa usa ka Urban Poor Association.
Ang Bohol Light “Konek Program”, usa ka inisyatibo nga nagtumong alang sa pagpalapad sa serbisyo publiko ngadto sa mga barangay, aron mas sayon kini ma-access, ug mapauswag pinaagi sa pag-simplify sa mga pamaagi ug requirements nga natala sa ubos.
Lakip sa maong pasalig ang pagbaton sa mas maayo ug episyente nga serbisyo ngadto sa atong mga konsumidor. Gipaningkamutan sa Bohol Light paghatag ug mas kombenyente nga proseso alang sa aplikasyon niadtong gusto magpa-konek ug kaugalingon koneksyon. Ang mga requirements alang sa mga residential nga konsumidor mao lamang kining musunod:
⮚ Certificate of Final Electrical Connection
⮚ Kopya sa Government Identification Card
⮚ Proof of ownership or consent
Alang sa mga Infromal Settlers, pagdala ug sertipikasyon gikan sa presidente sa Urban Poor Affairs ug photocopy sa ID nga gi isyu sa gikan sa opisina sa Tagbilaran Alliance and Urban Poor (TAUPO).
Kung makumpleto ang mga gilista nga mga dokumento sa itaas, isumiter kini ngadto application section sa opisina sa Bohol Light nga nahimutang diha sa R. enerio St., Poblacion III, Tagbilaran City across Land Transportation Office (LTO).
Bohol Water nagpadayon pagladlad sa mga bag-ong linya
Sinulat ni Victor L. Tambis
Mga bag-ong linya subay sa Darunday St. ug Toledo St, Barangay Dao
Sa tinguha pagladlad ug dugang mga linya aron maabot ang mga dapit nga walay linya ang Bohol Water, ang maong kompanya mopahibalo nga sa dili madugay, o sa bulan sa Desyembre ning tuiga, makompleto na ang pag instalar sa linya nga nagasubay sa Darunday St, Barangay Dao, Tagbilaran City.
Ang maong nahisgutang linya nga adunay gilay-on nga 1,087 meters anaa na sa 90% nga makompleto aron makaserbisyo unya kin isa maong dapit nga nagasugod sa Dao Health Center tadlas sa Darunday St. ug hangtod sa eskina Dominic Drive, sakop sa barangay Tiptip ning syudad.
Sa susamang kalambo-an, nagpadayon usab ang pagladlad sa bag-o nga mga linya sa dapit sa Zamora St ug Toledo St, Barangay Dao nga anaa na sa 40% nga makompleto nga adunay gilay-on nga 1,650 meters sa Zamora St. ug 935 meters sa Toledo St. Gibanabana sa Bohol Water nga makompleto ug mahimo na nga maaplayan sa mga konsumidor ang nahisgutang bag-o nga mga linya sayo sa sunod tuig.
Sumpay sa maong programa, ang Bohol Water nagpadayon pagkakaron sa pag proseso sa aplikasyon sa permit aron masugdan ang pagladlad sa bag-o nga mga linya subay sa matag pikas sa kalsada sa CPG North Ave., gikan sa eskina Baguio drive ug hangtod sa eskina Salazar St, Barangay Ubujan. Sa panahon nga mahatagan na kini ug permit sa DPWH, pagasugdan dayon ang pagtrabaho sa maong mga linya nga adunay gilay-on nga 480 meters.
SSS members gipasidan-an batok sa mga scam nga nagpunting sa mga pensyonado
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Nipasidaan ang Social Security System (SSS) sa mga miyembro niini, ilabi na ang mga pensiyonado, nga magpabiling mabinantayon batok sa mga malimbungon nga laraw nga nagpunting kanila.
Si SSS President ug Chief Executive Officer Robert Joseph de Claro miingon nga ang mga scam nga nagpunting sa mga pensyonado nagkadaghan, nagpasiugda sa kamahinungdanon sa kahibalo sa publiko ug pagkamabinantayon sa komunidad aron mahunong kini nga mga kalihokan.
Gi-klaro ni De Claro nga ang SSS dili gyud mokontak sa mga miyembro pinaagi sa tawag sa telepono, text message, o email aron mangayo og personal nga datos sama sa numero sa Social Security, password, o mga detalye sa bangko.
Nanawagan usab ang mga opisyal sa SSS sa publiko—labi na sa mga pamilya ug mga tig-atiman sa mga pensiyonado—nga motabang sa pagpanalipod sa mga tigulang nga miyembro gikan sa online ug phone-based scams.
Si De Claro miingon nga ang SSS nakigtambayayong sa mga tigpatuman sa balaod aron molihok batok sa mga mangingilad ug nagpalig-on sa mga kampanya sa komunikasyon niini aron ma-edukar ang mga miyembro.
Gi-angkon niini nga pipila na sa mga pensiyonado ang nabiktima sa maong mga laraw.
Tungod niini, gipahinumdoman sa SSS ang publiko nga dili gyud mangayo ug personal nga impormasyon o mangayo ug update sa mga record pinaagi sa tawag, text, o email.
Gi-awhag usab ang mga miyembro sa dili pag-klik sa mga link nga daw gikan sa SSS.
Sa pag-report sa gidudahang mga scam, ang mga miyembro mahimong mag-email sa fid@sss.gov.ph o motawag sa (02) 8924-7370.
Bohol LGUs giila sa 2025 Nat’l SubayBAYANI Awards
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Ang mga local government units (LGUs) gikan sa Bohol nakaangkon ug nasudnong dungog tungod sa ilang talagsaong performance sa infrastructure governance atol sa 2025 National SubayBAYANI Awards nga gipahigayon sa The Manila Hotel niadtong Nobyembre 26.
Ang tinuig nga kalihokan nagpasidungog sa mga LGU nga nagpakita sa kamaayo sa pagpatuman ug pagmonitor sa proyekto pinaagi sa SubayBAYAN System—nagpasiugda sa transparency, accountability, efficiency, ug innovation.
Ang Bohol mibarog taliwala sa mga lokal nga kagamhanan sa tibuok nasod, diin 4 ka LGUs ang nakadawat sa prestihiyosong Exemplar Award: ang Provincial Government of Bohol, City Government of Tagbilaran, Municipality of Buenavista ug Loay.
Gawas sa mga exemplar awards, duha ka LGU sa Bohol ang nakakuha usab og puwesto sa mga top national finalists: ang City Government of Tagbilaran alang sa City Category ug ang Provincial Government of Bohol alang sa Provincial Category.
Kini ang ikaduhang sunod-sunod nga tuig nga nabutang ang Bohol sa Top 10 (2024 ug 2025), usa ka milestone nga nagpasiugda sa malungtarong pasundayag ug pagdisiplina sa institusyon sa pagdumala sa imprastraktura.
Ang dakbayan sa Tagbilaran giila sa malampuson nga pagkompleto ug operasyon sa Tagbilaran City College (TCC), usa ka dagkong proyekto sa imprastraktura ug edukasyon nga giila isip usa ka transformative investment sa human capital nga nakapauswag pag-ayo sa access sa tertiary education para sa mga residente sa sulod ug palibot sa syudad.
Giila usab ang Munisipalidad sa Buenavista sa pagpatuman sa Multipurpose Building, gipondohan sa Local Government Support Fund (LGSF), sulod sa Buenavista Central Elementary School nga gihimo pinaagi sa participatory governance, citizen engagement ug evidence-based monitoring sa DILG.
Samtang ang munisipalidad sa Loay giila sa pagkonkreto sa access road paingon sa Evacuation Center ug Public National High School sa Barangay Alegria Sur.
Naka-angkla sa Memorandum Circular 2024-121 sa DILG, ang SubayBAYANI Awards — gikan sa Filipino nga mga pulong nga ‘monitor’ (to monitor) ug ‘bayani’ (bayani) — nagpasiugda sa mahinungdanong tahas sa LGUs sa paghatag gahum sa mga komunidad sa pagdumala sa publikong trabaho ug paghatag og serbisyo.
Transparency portal sa DPWH gilusad aron masubay ang mga proyekto sa imprastraktura sa gobyerno
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Gilusad ni Presidente Ferdinand Marcos Jr. niadtong Lunes ang Department of Public Works and Highways (DPWH) Transparency Portal, usa ka plataporma nga gitumong sa paghatag sa publiko sa hingpit nga access sa impormasyon sa mga proyekto sa imprastraktura sa gobyerno sa tibuok nasud.
Sa unang higayon, ang datos sa tanang proyekto sa DPWH sukad niadtong 2016 bukas alang sa pagmonitor sa publiko, nga makapahimo sa mga lungsoranon sa pagsubay sa pagpatuman ug pagtaho sa mga iregularidad. Ang portal ma-access sa transparency.dpwh.gov.ph.
Sa 2025, ang plataporma naglakip sa 247,172 ka mga proyekto nga nagkantidad og P6.359 trilyon, nga naglangkob sa mga karsada, pagkontrol sa baha, sistema sa irigasyon, lawak-klasehanan, ospital, ug uban pang imprastraktura.
Si Marcos miingon nga ang kakulang sa transparency kaniadto nagtugot sa mga iregularidad nga dili makontrol, nga nagtimaan nga bilyon-bilyon nga giingong mga kickback ang nabutyag atol sa iyang ikaupat nga State of the Nation Address niadtong Hulyo 28.
Gimodelo sunod sa Sumbong sa Pangulo nga website, ang DPWH Transparency Portal nagtugot sa mga tiggamit sa pagpangita sa mga proyekto pinaagi sa ngalan sa kontrata, lokasyon, o kontraktor. Ang pag-klik sa usa ka proyekto nagpakita sa mga detalye sama sa pagpatuman sa opisina, gasto, pag-uswag, tinubdan sa pondo, mga dokumento sa pagpamalit, mga litrato, ug mga satellite images gikan sa Philippine Space Agency.
Ang sistema usab adunay usa ka AI-powered chatbot aron matabangan ang mga tiggamit ug gitugotan ang mga taho nga isumite nga dili mailhan. Mahimong i-flag sa mga lungsuranon ang mga proyekto nga nahuman, depekto, doble, wala pa nahuman, o ghost nga mga proyekto, diin ang DPWH Office of the Secretary ang magrepaso ug molihok.
“Do not hesitate to report any inkling of corruption,” matud pa ni Marcos, nga nag-awhag sa publiko nga aktibong moapil sa pagmonitor sa mga proyekto.
Iyang gipasiugda nga ang mga publikong taho nahimong mahinungdanon sa pagbutyag sa mga anomaliya sa mga proyekto sa pagpugong sa baha pinaagi sa Sumbong sa Pangulo site, nga nakadawat ug kapin sa 20,000 ka mga taho sulod sa tulo ka bulan sa paglusad niini.
Matud pa sa Presidente nga ang Transparency Portal dili lang usa ka website apan usa kini ka saad – usa ka digital wall batok sa korapsyon nga nagpalig-on sa atong pagtuo nga ang gobyerno bukas, matinud-anon, ug maminaw sa katawhan.
Gilusad ni Presidente Ferdinand Marcos Jr. niadtong Lunes ang bag-ong DPWH Transparency Portal. Sa maong portal, makita sa publiko ang mga proyekto sa DPWH apil ang mga kauban nga dokumento, mas mapadali ang pagtubag sa mga pangutana sa tabang sa AI assistance, ug naka-link usab dinhi ang live coverage sa procurement activities sa DPWH. Niini nga lakang, gipakita sa gobyerno ang paghatag ug pagtagad sa katungod sa mga Pilipino sa bukas ug transparent nga impormasyon. (Hulagway gikan sa PCO/PIA)
Mga mag-uuma sa Bohol gipasidunggan atol sa NRAM, Rice Festival Farmers’ Big Day
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Gipasidunggan ang mga mag-uuma, agricultural extension workers (AEW) ug mga Municipal Agriculturists atol sa gipahigayong National Rice Awareness Month (NRAM) uban sa Rice Festival Farmers Big Day sa lungsod Garcia Hernandez niadtong Nobyembre 22, 2025.
Ang kalihokan miila ug mipasidungog sa dakong papel sa mga mag-uuma nga maoy mihatag ug mipakaon sa tibuok nasud ug sa katawhang Pilipino.
Matag tuig sa bulan sa Nobyembre, ipahigayon ang NRAM-Rice Festival cum Farmers Big Day, nga nasugdan niadtong giselebrar ang National Year of Rice, ug nagpadayon hangtod karon.
Ang maong kalihokan gitambongan ni Senator Francisco Pangilinan, nga maoy nagsulat sa Sagip Saka Act isip keynote speaker.
Niadtong buntag sa Nobyembre 22, 2025, sa pagbukas sa kalihokan sa NRAM Rice Festival, gipahigayon ang pag-display ug contest sa mga rice-based kakanin sama sa budbod, puto, biko, nilambid, bibingka ug uban pa, nga gi-apilan sa unom (6) ka grupo sa naasoy nga lungsod, diin gisponsor kini sa mga private nga kompanya.
Gihingusgan usab ang mensahe o key messages sa ABaKaDa, pinaagi sa rationale, nga gihatag ni Liza Quirog, ang Provincial Agriculturist sa Bohol.
Si Gobernador Erico Aristotle Aumentado sa iyang mensahe mipamatuod pag-usab sa suporta sa Kagamhanan sa Probinsiya alang sa mga mag-uuma sa Bohol, nga nag-ila sa ilang mahinungdanong tahas sa pagpatunhay sa mga komunidad ug pagsiguro sa seguridad sa pagkaon.
Si Senator Pangilinan, sa iyang mensahe mi-presentar sa Sagip Saka Act (RA 11321), nga iyang gimugna ug gi-sponsor, aron pagpalig-on sa suporta sa gobyerno alang sa mga mag-uuma ug mangingisda pinaagi sa pagpalambo sa negosyo, pagpalambo sa access sa merkado, financing, teknolohiya, ug uban pang serbisyo sa suporta.
Gikan sa iyang kaugalingong mga kasinatian sa pagpanguma ug sa mga hagit nga dala sa mga natural nga kalamidad, gipasiugda sa Senador ang panginahanglan sa padayon nga suporta sa sektor sa agrikultura.
Gipasidunggan usab ang mga mag-uuma pinaagi sa ilang SUHID awards ug ang lungsod nga nasakop sa gitawag nga Vegetable Corridor nga mao ang Garcia Hernandez, Valencia, Jagna, Sierra Bullones, Duero ug, Guindulman.
Senador Pangilinan mipasiugda sa pagduso sa hingpit nga pagpatuman sa Sagip Saka Act
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Gipasiugda ni Senador Francis “Kiko” Pangilinan ang iyang padayong paningkamot aron maseguro ang hingpit nga implementasyon sa Sagip Saka Act, usa ka 2019 landmark nga balaod nga iyang gi-awtor nga nagtugot sa mga ahensya sa nasyonal nga gobyerno ug local government units (LGUs) nga makapalit og produkto direkta gikan sa mga mag-uuma ug mangingisda nga walay public bidding.
Namulong atol sa National Rice Awareness Month – Rice Festival Farmers Big Day sa Garcia-Hernandez Sports Complex sa lungsod sa Garcia Hernandez niadtong Nobyembre 22, ang senador nihatag og gibug-aton kon sa unsang paagi ang Sagip Saka Act usa ka long-term, structural solution nga naghatag ug gahum sa mga komunidad sa agrikultura dili pinaagi sa pinansyal nga tabang, apan pinaagi sa malungtarong pag-access sa mga merkado, modernong institusyonal nga panag-uban.
“At noong 2022, noong ako ay lumaban bilang bise presidente, noong 2025 noong ako’y tumakbo bilang senador, lagi ko dala dala yung adbokasiya ng agrikultura at mangingisda. Hanggang ngayon, hindi na po ako kumakandidato, dala ko pa rin ang pinakahuling mga dokumento para maipatupad ng maayos ang Sagip Saka Act,” matud pa sa senador.
Si Pangilinan, kinsa nangulo sa Senate Committee on Agriculture, Food, and Agrarian Reform, nagtumong sa Executive Order Nos. 100 ug 101, nga parehong gilagdaan ni Presidente Ferdinand R. Marcos Jr.
Ang EO 100 nagmando sa usa ka minimum nga floor price sa humay sa dihang ang gobyerno mopalit niini gikan sa mga mag-uuma, samtang ang EO 101 nagmando sa mga ahensya sa gobyerno sa hingpit nga pagpatuman sa Sagip Saka Act.
Gipaambit usab sa senador nga ubos sa EO 100, ang transitory provision nag-ingon nga samtang gitino pa ang presyo sa humay nga gitakda sa steering committee, ang kantidad mosunod sa regional floor price computation sa National Food Authority (NFA), nga sa pagkakaron P17 ngadto sa P23 matag kilo sa basa nga humay ug P23 ngadto sa P30 matag kilo sa uga nga humay.
Atol sa open forum human sa iyang pakigpulong, gipasiugda usab niini ang kamahinungdanon sa pagpataas sa tariff rate sa imported nga bugas ug pag-amendar sa Rice Tariffication Law, nga nagpunting sa unsang paagi kining duha ka mga polisiya mitultol sa pagdagsang sa imported nga bugas sa domestic market.
Nahinumdom ang senador nga niabot dayon siya sa Department of Budget and Management (DBM) sa paglingkod niadtong Hulyo aron idemanda ang pag-isyu ug guidelines alang sa tanang instrumentalidad sa gobyerno kon unsaon nila paggamit ang Sagip Saka Act aron mapausbaw ang kinabuhi sa mga mag-uuma ug mangingisda ug aron mahatagan ug gahom ang sektor sa agrikultura.
BALAK
NGANO NGA ULIPON ANG TAWO SA SALA
Sinulat ni Engr. Rogelio Podelino
Kinabuhi sa tawo puno sa mga tanghaga
Dali siya makabeg pagbuhat ug sala
Mas bug-at ang hunghong sa demonyo
Kay sa kabeg sa anghel sa GINO-O
Kadaghanan haguka ug baroganan ang tawo
Dili nimo matugkad kon ngano?
Dali makabeg pagbuhat ug dautan
Kay sa magsubay sa matarong nga dalan
Ang hinungdan gusto makakumkum ug salapi
Sa labing sayon ug dali bisan kon hiwi
Mga lalaki mosulod negosyo sa droga
Kay dali kaayo ang tubo sa kwarta
Mga babaye itanyag ang ilang lawas
Madali makasalapi pinaagui sa pakighilawas
Ang uban’g babaye maala-an nga edukako
Diay mga babaye’ng tawagon lang sa telepono
Kay ang pagpangita ug salapi sa minaayo
Magpatulo ka sa imong singot gamay ra kaayo
Lapoy kaayo ang kalawasan human sa trabaho
Pagdapat sa likod makatulog dayon ug sayo
Ambot ngano tawo mahilig maglunang sa sala
Wala nila palandongi ang ilang ugma
Tungod sa kawad-on magmarka ug bahala na
Dili hunahuna-on ang dangatan unya nila
Balaod ba sa kinaiyahan ang tawo mahuyang?
Dali ra kaayo ang tawo matikwang
Dyotay ra ang mga tawo nga nagbinu-otan
Kay dalan sa matarong malisud agui-an
Ang labing maayo nga buhaton
Mangaliya kanunay sa GINO-O ipadayon
Magmatngon nga dili ka mahidagma
DIOS KO “NGANO NGA ULIPON ANG TAWO SA SALA?”