Ni: Jes B. Tirol

Panglot Nga Dakô 28, 2025

Ang Mga Pagtulón-an Sa Tagáylo

(The Lessons of Exchanging Gift)

Pasiuna

Panahon na usab karon sa Surapô (Yuletide season; Christmas). Sagad atong mahibalag ang mga pagsaulog alang sa pag-imato (commemoration) sa pagkatawo sa atong manunubos. Usa sa pamaagi sa pagpakità sa atong pagpakabanâ sa atong isigkatawo mao ang paghinatagay og mga gasa pinaagi sa tagaylo (exchanging gift). Mao kini karon ang atong tukibon.

Tagaylo

Ang pulong tagaylo, usa ka karaan nga pulong nga Sinugboanon, apan nataligam-an na

kini karong panahona. Apan ang diwa (spirit) sa tagaylo ug ang sulsog (old custom; tradition) niini atò pang gitahod. Matod pa sa kapulongnan “Diccionario Bisaya-Español” nga sinulat ni Padre Juan Felix de la Encarnacion sa 1852, ang kahulogan sa tagaylo mao:

TAGAYLO – Trocar, cambiar cosas por otras, palay por borona, borona por maiz, el caballo por vaca, la camisa por el calzon. ** Cambiar alguna cosa sin pretenderlo, por equivocarse, como cuando se coge un pañuelo, etc., ageno, por coger el propio. Hubad: Pagpakigbaylo, pagpakigbugti sa mga butang sama sa, humay bugti sa dawa (millet), dawa bugti sa yanóng (Sp: maiz, Eng: corn), ang kabayo bugti sa baka, ang kamisin bugti sa saluwal (pants). ** Pagpakigbugti sa mga butang nga walay pagpasangil nga dinhay sayop sa pagkabililhon sa mga butang, ubp., ang taghunà (concept) mao nga matarong ang pagbinayloáy bisan og dili tumbas ang bili or nahot (value) sa mga butang.

Usahay adunay kasilô

Ang taghunâ (concept) sa tagaylo mao ang paghinatagay og gasa (gift). Ang bili o nahot sa gasa mag-agad sa kabubot-on sa naghatag. Sagad ang mga gasa nga gipanghatag dili tumbas ang bili. Adunay tawo nga masilô (dismayed) tungod kay ang iyang nadawat kubos og bili kay sa iyang gihatag sa lain nga tawo. Sukwahî kini sa diwa sa Surapô o Pasko nga untâ magmalipayon kita kay natawo ang atong manunúbos. Busâ aron walay masilô, magbuhat ang hugpong og latid (rule) nga ang gasa dili molapas sa gitakda nga bili.

Katangdian

Aniay katangdian (analogy) sa tagaylo: — Dinhay usa ka dapit nga ang mga mulúpyò lunlon walay siko. Dili sila makapilô sa ilang kamot ug bukton. Sa pag-adto sa dumuduong sa usa ka hilun-an (location) sa mga tawo, iyang namatikdan nga niwang, luya, ug nagmasakiton ang mga tawo. Kini tungod kay kulang sila sa pagkaon kay dili man mapilô ang ilang kamot ug bukton aron sa paghungit sa ilang bâbâ.

Sa lain nga hilun-an sa maong dapit, namatikdan sa dumuduong (visitor) nga ang mga mulupyò mga himsog, abtik, ug malipayon bisan pa nga dili mapilô ang ilang kamot ug bukton nga walay siko.

Didto diay sa maong dapit, ang mga tawo adunay kagawian sa tagaylo. Panahon sa tingkaon, mag-atubang ang duha ka tawo sa usa ka talad. Ang unang tawo mokandos sa pagkaon sa iyang atbang ug iyang ihungit sa iyang atbang. Ang didto usab sa atbang, iyang kandoson ang pagkaon sa unang tawo ug iyang kining ihungit sa iyang atbang. Ang sangpotanan, silang duha lunlon makakaon, tungod kay naghungitanay man silang duha. Wala sila mag-agap kon unsay pagkaon nga anaa sa atbang. Ang ila lang isipon nga ilang hungitan ang ilang higala kay lunlon sila dili makapilô sa ilang kamot ug bukton.

Busà mao usab kini ang atong hunàhunàon sa gasa nga atong ihatag ug madawat sa surapô o pasko. Dili mahinungdanon ang kabililhon sa gasa kondili ang diwâ sa paghatag ang atong hatagan og bili. Ang atong giimato nga gasa sa pagpakatawo sa atong manunubos wala magtagad kon kinsa ang kabos o adunahan.