Nidako ang Padala. Nidako Ba ang Nahibilin?


SA usa ka panimalay sa Bohol nga naghulat og padala gikan sa gawas sa nasod, dali rang makadani ang balita nga milapas na sa ₱64 ang kantidad sa usa ka dolyar. Mas daghang piso ang madawat sa parehas nga padala. Apan human mapalit ang bugas, mabayran ang plete ug kuryente, pila pa kaha ang mahibilin?

Niadtong Martes, Oktubre 27, milapas sa ₱64 ang dolyar ug misira ang pamatigayon sa ₱64.17. Pagka-Miyerkoles, ₱64.025 ang pagsira. Nibalik sa ₱63.85 pagka-Huwebes ug misira sa ₱63.74 niadtong Biyernes, Oktubre 30. Busa tinuod nga nalapas ang ₱64, apan dili na tinuod nga didto gihapon nagpabilin ang exchange rate sa pagtapos sa semana.

Unsay kalainan niini sa padala? Pananglitan, kon US$1,000 ang ipailis sa kantidad nga ₱64.17, moabot kini sa ₱64,170. Sa kantidad nga ₱63.74 niadtong Biyernes, ₱63,740 na lang—₱430 ang kalainan sulod sa pipila ka adlaw. Kon itandi sa ₱62.775 nga pagsira niadtong Oktubre 1, mas dako gihapon og ₱965 ang makuha sa kantidad sa Biyernes. Mga sumada kini base sa rate sa pamatigayon diin mahimong lahi ang aktuwal nga madawat human sa bayad sa pagpadala ug sa rate nga gamiton sa bangko o remittance center.

Apan lahi ang estorya kon ang maong kuwarta maabot na sa kamot sa pamilya. Hunahunaa, pananglitan, ang usa ka inahan sa Bohol nga naghulat sa padala sa iyang bana nga nagtrabaho sa gawas sa nasod.

Pag-abot sa kuwarta, iya dayong gilista ang mga kinahanglan bayran: bugas ug sud-an, kuryente, balon sa mga anak, tambal sa tigulang, ug utang sa tindahan. Nalipay siya kay mas daghang piso ang iyang nadawat tungod sa pagsaka sa dolyar.

Apan sa dihang nahuman na niya og kuwentada ang tanang gastohan, gamay ra gihapon ang nahibilin.

Mao gihapon ang iyang gikabalak-an: molungtad ba kining nahibilin hangtod sa sunod nga padala?

Mao kini ang dili dayon makita sa balita nga milapas na sa ₱64 ang dolyar. Mas dako ang numerong makita sa resibo sa pag-ilis, apan dili kini pasabot nga mas hayahay na ang panginabuhi.

Ug dili lamang kini mahitungod sa kantidad sa padala. Ang mas dako pang problema mao ang pagsaka sa presyo sa mga palaliton ug serbisyo nga gikinahanglan sa matag panimalay.

Sa Bohol, sumala sa Philippine Statistics Authority (PSA), misaka og 8.4 porsento ang kinatibuk-ang presyo sa mga palaliton ug serbisyo niadtong Septiyembre kon itandi sa Septiyembre sa miaging tuig. Ang pagsaka sa presyo sa pagkaon miabot sa 9.6 porsento, samtang 19.9 porsento ang sa transportasyon. Sa mga panimalay nga sakop sa labing ubos nga 30 porsento sa kita, 21.1 porsento ang pagsaka sa presyo sa bugas sa samang pagtan-aw sa usa ka tuig.

Dili kini ebidensiya nga ang paglapas sa ₱64 niadtong Oktubre maoy hinungdan sa pagsaka sa mga presyo niadtong Septiyembre. Nauna ang maong datos sa presyo. Apan gipakita niini ang kahimtang sa bulsa sa daghang Bol-anon sa dihang nigawas ang balita bahin sa dolyar: taas na daan ang ilang gastohan.

Ngano mang nangaluya ang piso? Kon daghang negosyong nagkinahanglan og dolyar aron mobayad sa mga palaliton gikan sa gawas, mosaka ang panginahanglan sa dolyar. Makaapekto usab ang presyo sa lana, lihok sa kuwarta sa mga mamumuhunan, ug mga panghitabo sa gawas sa nasod.

Sumala sa bag-ong datos sa PSA nga gipagawas niadtong Biyernes, miabot sa US$15.03 bilyon ang mga inangkat nga produkto niadtong Septiyembre, labaw sa US$9.87 bilyon nga atong naeksport. Lakip sa giangkat ang US$1.97 bilyon nga mineral fuels ug mga produkto nga may kalabotan niini. Ang maong mga numero dili maoy bugtong hinungdan sa rate sa usa ka adlaw, apan nagpakita kini nganong dako ang panginahanglan sa dolyar sa atong ekonomiya.

Niadtong Miyerkoles, human sa pagkunhod sa bili sa piso, giawhag ni Presidente Ferdinand Marcos Jr. ang publiko nga dili matarantar. Miingon siya nga adunay paagi ang gobyerno sa pagpanalipod sa piso. Ang pagpakalma sa katawhan makatabang, apan ang mas masukod nga tubag mao kon mapugngan ba ang dugang nga kabug-at sa presyo sa pagkaon, lana ug ubang panginahanglan.

Sa Biyernes, miingon ang ekonomista nga si Michael Ricafort nga ang paglig-on pag-usab sa piso mahimong nalangkit sa pahayag sa Presidente ug sa posibleng pag-ilis ngadto sa piso sa mga padala sa mga OFW alang sa bakasyon sa Undas. Pagsusi kana sa posible nga hinungdan sa lihok sa merkado, dili pasalig nga magpadayon nang molig-on ang piso sa sunod semana.

Apan adunay duha ka nawong ang huyang nga piso, sumala sa ekonomista nga si Ruben Carlo Asuncion. Mas daghang piso ang katumbang sa kita sa mga OFW, eksportador ug ubang nakadawat og dolyar, apan mahimong mosaka ang gasto sa mga giangkat nga lana, pagkaon ug materyales.

Nagpahimangno usab ang ekonomista nga si John Paolo Rivera nga kon magpadayon ang pagkaluya sa piso, mahimong mapiot ang badyet sa panimalay tungod sa pagsaka sa mga presyo.

Duna usab kiniy epekto bisan sa Bol-anong walay paryente sa gawas sa nasod. Kon mahal ang giangkat nga lana, posibleng modugang ang gasto sa pagdala sa mga produkto. Kon mahal ang giangkat nga abono o ubang materyales, mahimong mosaka usab ang gasto sa pagprodyus. Dili awtomatikong mosaka ang matag presyo sa matag lihok sa dolyar, ug daghan pang hinungdan ang presyo sa merkado. Apan adunay agianan ang epekto sa exchange rate hangtod sa atong adlaw-adlaw nga pagpamalit.

Busa ang pamilyang nakadawat og dolyar mahimong makaginhawa og luag-luag tungod sa dugang nga piso sa ilang padala. Apan aduna usab silay rason nga mabalaka kon nagkamahal ang ilang paliton. Ang duha mahimong tinuod sa samang higayon.

Sa sunod nga makakita kita og balita nga milapas na usab sa usa ka numero ang dolyar, tan-awon nato ang petsa ug kon presyo ba kadto samtang nagpadayon ang pamatigayon o ang kantidad sa pagsira. Unya tan-awon ang resibo sa padala ug ang resibo sa merkado.

Kay alang sa panimalay, ang labing mahinungdanong sukod sa piso dili lang pila ang ibaylo sa usa ka dolyar. Kondili human sa tanang kinahanglan bayran, pila pa ang nahibilin?