
Ni: Jes B. Tirol
Panglot nga Dakô 13, 2020
Mga Lugpong sa Alamsulat
(Terms in Literature)
Pasiuna
Ang kasagaran nga mga pulong ug lugpong nga akong gipanudlò nahiuyon lamang sa mga batà. Tungod kini kay ang akong gipakadak-an sa akong pagpanudlò sa Binisayâ nahitumbok lamang sa mga alabay (pupils) gikan sa pulangán (Kindergarted) ug hangtok sa ika-3 nga ang-ang.
Niadtong niagi nga adlaw sa Ligidligid nagtigom ang kapunungan sa LUDABI. Didto pa ako makamatikod nga daghan na diay ang adunay kasibot sa alamsulat (literature) tungod kay daghan ang nangutana unsa ang mga Binisayà nga pulong o lugpong nga sagad sa akong mga kauban sa LUDABI nahibalo lamang sa Ininglis. Mao kini karon ang atong tukibon
Lugpong sa Alamsulat:
1. adage (saying) – sanglitánan, panultihón
2. aphorism (brief statement of a truth) – sanglitánan, riprán, panig-íngnan, panultihón
3. drama (stage play, written composition) – dúwà, dúlà, dúlà sa bantawán, dráma (Sp.)
4. epic poem – bayaníhong bálak, kandó epikó (Sp.). Syn. kompóso, kurido
3. essay (short written composition) – gumaláysay
6. essayist (writer) – liggumaláysay
7. fable (children’s stories) – sudumantánon, pabulá (Sp.). Syn. púsong, sugiráan
8. fairy tale (fable)-sudumantánon
9. folklore (traditional stories) – kasugíran, hinalábat. Syn. biliran, sulámbong
10. hyperbole (exaggeration) – kahingapin
11 legend¹ (made-up story)-kasugiran, leyénda (Sp). Syn. bilirán
12. legend² (traditional story) – hinalábat
13. legendary (famous; celebrated) – tanilón
14. limerick (kind of humurous verse) – lándo
15. literary exercise – gabigóm
16. literary¹ (devoted to literature and letters) – matitíkon, tinítik, maalamsuláton
17. literary² (pertaining to literature) – alamsulatón
18. literature (written works collectively) – alamsulát, literatúra (Sp.)
19. maxim (saying, adage) – sambíngay
20. metaphor (a figure of speech) – bág-aw
21. myth (story focusing on deeds of gods and heroes) – bilirán: sulambong. Syn. kasugiran
22. novel (a story with many actors) – sugilámbong, nobéla (Sp.)
23. novellete (short novel) – sugilámbing
24. opera (a musical drama) – opera (Sp.), báktan
25. operetta (light opera) – sarsuwela (Sp.). Syn. linámbay
26. poem interpretative (someone recites and another will translate) – sábi
27. poem¹ (composition in verses) – bálak
28. poem² (elegy, dige) – hubát, masulób-ong bálak
29. poem³ (enigmatic poem) – dúplò
30. poem⁴ (epic poem) – kándo, bayanihong bálak
31. poem⁵ (long narrative poem) – kurído (Sp.), sugiláwat. Syn. kompóso
32. poem⁶ (ode) – bayók, óda (Sp.)
33. poem⁷ (of five lines) – lima-lima
34. poem⁸ (religious poem praising the saints) -gúso
35. poem⁹ (with hidden meaning aside from the manifested meaning of the words) – gáray
36. poet (one who writes poems) – magbabalák
37. poetic (pertaining to poetry)- baláknon
38. poetic incantation (usually in simile) – haríto
39. poetic joust (dialogue using poetic language) – balagtásan. Syn. dinakóng-táwo
40. poetry – bálak, mga bálak, kabalákan
41. poetry contest – balaktásan, bánggà sa bálak. Syn. balágtasan
42. prose (writing without metrical structure) – sugidpúlong.
43. recital (solo musical performance) – talíndaw
44. riddle (puzzle) – tígmò
45. saying (adage) – panultihón. Syn. sanglitánan
46. short story (story usually under 10,00 words) – sugilágming
47. story line (rough plot of a story or drama) – dugókan sa sugilánon
48. story writing (writing of stories) – panugilánon
49. story’ (funny story, humorous story) – sugitáwa
50. story (narrative) – sugilanon. Syn. súgid
57. story’ report) – tahô. Syn. bátbat
52. storybook (book of stories) – líbro sa mga sugilánon
53. storyteller (narrator) – manunúgid, tigsugilánon
54. traditional story (folklore; legend) – kasugíran. Syn. hinalábat
55. whopper story (humorous story where the main character tells a tricky falsehood)-
pusong