Unsay hinungdan sa Power Interruption?
Sinulat ni Sheryl B. Paga
Daghang mga hinungdan ang mahimong mosangpot sa power interruption o temporaryong pagkawala sa supply kuryente. Ang Bohol Light buot magpahinudum ngadto sa mga konsumidor kung nganong mahitabo kini.
Ang Pagkabalda sa suplay sa kuryente, adunay ngakalain-laing mga hinungdan. Mahitabo kini kung adunay problema o maintenance activites sa (Generation Plant), High Voltage nga mga linya o (Transmission Line nga gidumala sa National Grid Corporation of the Philippines (NGCP), Distribution Utilities sama sa Bohol Light hangtud nga kini muabot na ngadto sa tagsa-tagsa ka mga panimalay.
Dako kaayong importante ang “Maintenance” sa Power System kay kini nagagarantiya nga ang sistema sa kuryente magpadayon nga lig-on, eficiente, ug luwas nga nagasilbi sa mga konsumedor ug malikayan ang mas dakong kadaot kon kini mapasagdan.
Ang dautang panahon nga dala ang kusog nga hangin, usa sa mga hagit nganong ipaimplementar ang emergency power interruption aron masiguro nga luwas ang mga pasilidad. Samtang kung adunay mahitabo nga mga aksidente sa kadalan diin naapektuhan ang linya sa kuryente, makaingon usab kin isa pagkapalong.
Ang Bohol Light nagtinguha nga masiguro ang tukma nga pag-function sa mga ekipo aron mamenosan ang mga reklamo bahin sa ubos nga boltahe (low voltage).
Dugang pa, ang mga sanga o kahoy nga duol sa mga linya sa kuryente kinahanglan nga pagaputlon o puongan aron malikayan ang wala planohang power interruption kon mabali o matumba ang mga kahoy ngadto sa mga kable.
Awhag sa Bohol Light, nga dili magmakuli sa pagpapu-ong sa mga sanga sa kahoy nga anaa naduol sa atong panimalay ug natungod sa linya sa kuryente.
Para sa dugang impormasyon ug updates, bisitaha ang Facebook Page sa Bohol Light aron mahibaloan ug makapangandam kitang tanan.
Bohol Water mosaulog sa ika 25 ka tuig nga anniversaryo
Sinulat ni Victor L. Tambis
Ang Bohol Water Utilities, Inc. (BWUI) mosaulog sa ika 25 ka tuig nga anniversaryo karong Agosto 28, 2025. Ang maong Kompanya mosaulog sa ika 25 ka tuig sa makanunayon ug matinud-anon nga pagserbisyo sa panubig ngadto sa mga konsumidor. Atong mahinumduman nga ang maong Kompanya nahimugso pinaagi sa Joint Venture Agreement (JVA) nga gipirmahan niadtong Agosto 28, 2000 tali sa Provincial Government of Bohol ug ang Salcon Consurtium diin maoy nagmugna sa BWUI. Apan ang pagduma sa panubig gi turn-over gikan sa kanhi Provincial Waterworks System (PWS) ngadto sa BWUI niadtong December 28, 2000.
Usa sa mga konditiones sa maong JVA mao ang pagpalambo sa panubig pinaagi sa pagdugang sa mga tinubdan, pag upgrade ug pagladlad ug dugang linya, pagpalapad o pag-expand sa service area ug uban pang kalihokan pag-ugmad sa mga pasilidad niini.
Gitutukan sa BWUI pagkakaron ang pag-ugmad ug dugang tinubdan, upgrading ug pagladlad sa dugang linya, kalihukan sa dugang pag-paubos sa system’s loss nga pagkakarong anaa sa 19% ug uban pang kalihokan nga mapalambo ang serbisyo sa panubig.
Ang pagsaulog sa annivarsaryo himoon sa BWUI pinaagi sa santos nga misa nga pagahimoon sa alas 8:00 sa buntag sa adlawng Huebes, Aug. 28 ug adunay give-aways ngadto sa unang 100 ka konsumidor nga mo transact sa BWUI diin magasugod kini sa adlawng Martes, August 26, 2025. Walay abli ang opisina sa BWUI Sa adlawng Byiernes, August 29, 2025 tungod kay ang BWUI mohimo sa out of the office activities nga pagsaulog sa anniversary.
Job fair ug uban pa sa WCO, Agosto 27, BCC
Sinulat ni Rey Anthony Chiu
Dili lamang jobs fair ang mahitabo sa Miyerkules, Agosto 27, 2025 didto sa Bohol Cultural Center (BCC), kon dili lakip na niini ang pagpatapok sa usa ka lugar sa kinatibuk-an nga ecosystem sa pagpanarbaho.
Kini maoy gibutyag ni Technical Education and Skills Development Authority (TESDA) Provincial Director Carlito Quintana, kinsa kauban ni Razell Pagaran, nangaghat sa mga Bol-anon nga wala pay trabaho ug kadtong may trabaho na apan mibati nga dili haum ang ilang trabaho sa ilang kapasidad, sa pag-apil.
Kiki, agi ug paghandum sa ika 31 nga katukoran sa TESDA sa matag Agosto 25, kay natunong sa holiday, usa ka kalihukan alang sa mga nangitag trabaho ang ipahigayon, saysay ni Quintana.
Ang World Café of Opportunities (WCO) usa ka kalihukan aron kahatagan ug kahigayunan ang mga katawhan nga makabaton ug kahigayonan nga makapangitag trabaho, masumpay ang kapasidad ug panginahanglan sa mga domestic ug overseas companies, ug magtanyag usab sa sa parallel nga mga serbisyo sa mga ahensya sa goberno sama sa Department of Labor and Employment (DOLE), TESDA, ug mga training establisments nga technical vocational institutions (TVI).
Tanyag kauban usab sa Bohol Employment Placement Office (BEPO) ug sa Public Employment Placement Office sa kalungsuran.
Kalihukan nga gitagana usab alang sa mga alumni sa mga technical vocational institutions nga wala pa swerteha ug makatrabaho, ang WCO magpatagbo sa mga employer nga domestic ug overseas, ug niini gibuksan usab ang posibilidad sa mga gradwado sa formal nga sistema nga nangita pa ug trabaho.
Ug kay dagway ug job fair, ang panagsugat sa potensyal nga employer ug sa mga mangita ug trabaho, makapadayag usab sa mga gikinahanglan pang katakus, nga mahimong hulipan sa mga Training Institutions nga miapil sa WCO, pasabut bi Quintano.
Gawas pa, didto usab sa WCO, maghatag ang TESDA sa kahigayunan nga kadtong mga walay pormal nga training sa trabaho apan may mga katakus na nga nakuha gikan sa pagbansay sa kasinati-an, mahimo usab sila nga makakuha’g assessment ug certification sa TESDA.
Alang sa mga interesado nga moapil sa WCO, giaghat sa TESDA nga mohimo ug una sa pre-registration aron dili na malangan pa sa adlaw sa WCO.
Ang pre-registration link: https://bit.ly/pgbh-tesdajobfair2025.
JOBS FAIR UG UBAN PA. Gipadayag sa TESDA pinaagi ni PD Carlito Quintana ug Razell Pagaran ang buksan nga oportunidad sa mga nangitag trabaho nga ikahibalay ang ilang mga amo pohon sa WCO didto sa Bohol Cultural Center, Agosto 27 alas 8-4 sa hapon. (Hulagway gikan sa PIA-Bohol)
3 lungsod benepisaryo sa DTI sari-sari’ng Programa
Sinulat ni Rey Anthony Chiu
Tulo ka mga lungsod sa Bohol ang milagda tali sa Department of Trade and Industry (DTI) alang sa Micro Business Sustainability Advancement Program (MBSAP) aron may ikatubag alang sa mga panginahanglan sa mga yano nga negosyante nga may dili yano nga pangandoy.
Matud sa DTI pinaagi ni Provincial Director Vierna Teresa Ligan, ang lungsod sa Clarin, Loay ug Getafe maoy nanguna sa mga kalungsuran sa Bohol kang kinsang mga gagmay nga mamumuhunan mahatagan sa teknikal nga bansaybansay sa pagpadagan sa negosyo.
Gipasabut usab ni DTI Trade and Industry Development Specialist (TIDS) Carlo Escobilla, nga ang programa nga ilang gihulma, igo nga magtubag sa mga kasagarang suliran sa mga sarisari stores, mao nag mas gipaila kini nga Sari-saring Programa para sa Sarisaring Problema ng mga Sarisari stores.
Niini, kauban ang abag sa ilang mga LGUS, ang mga gagmay nga mamumuhunan mopailawom sa senemana nga bansay sulod sa tulo ka buwan, dayun duh aka buwan usab nga ilang gamiton ang nakat-onan sa bansay, pinaagi sa tulo ka buwan nga module ug laing 2 ka buwan nga pagtesting sa mga nakat-onan, dugang ni Escobilla
Ang bansay, nga mao na ang gipasayon ngs module sa kinatibuk-ang katakus nga angay makuha sa mamumuhunan aron may ikapalahutay sa iyang negosyo, naglangkob sa bansay ug paghatag dugang kapasidad sa pagdumala, pamaligya, marketing, accounting ug human resource, maglangkob usab sa mga assignments ug tests aron ilhon kon seryoso ba ang gibansay.
Pinaagi sa pagenrol sa programa, ang mga LGUS nga natungdan, maghatag ug dugang puhunan sa kinasugdanan, agi ug pahalipay, samtang ang DTI nga koneksyon mangtanyag ug dugang market access and linkages, business registration assistance, product development sessions ug akses sa financing.
Sa dugay na nga panahon nga ang goberno, naghimo ug mga proyekto ug programa pagtabang sa mga gagmay nga mamumuhunan, apan daghan ang dili molahutay, hinungdan nga namugna sa DTI ang MBSAP, pasabut usab ni Escobilla, didto sa Kapihan sa PIA.
Tumong nga tabangan ang mga tag-iyahan ug mga retail stores isip maoy naghago aron mahidangat sa katawhan ang nagkadaiyang nag-unang panginahanglan, kini maoy agi’s pasalamat sa DTI kauban sa mga local nga kagamhanan ug sa mga Local Investments Promotions Officers.
GIPASAYON NGA MENTORING. Gitanyag na usab sa DTI bohol ang pioneering program nga Sarisaring Programa para sa mga sari-saring problema ng Sarisari stores sa tulo ka mga LGUS: Loay, Clarin ug Getafe, agi ug abag sa mga MSMES nga makalahutay sa ilang pamuhunan, matud ni Carlo Escobilla, DTI TIDSS. (Hulagway gikan sa PIA-Bohol)
HDPE tilapia fish cages itugyan sa mga may dagko’ng tubigan
Sinulat ni Rey Anthony Chiu
Aron makatabang sa pagpadaghan sa seguridad sa pagkaon, itugyan ngadto sa pito ka mga mag-uuma nga nahugpong ug migamit sa patubig sa National Irrigation Administration (NIA) ang mga High Density Polyethelene (HDPE) Fish Cages ug ang pagsabod ug mga piso sa tilapia didto sa Bayongan Dam, Agosto 20, 2025.
Mismo si Gobernador Erico Aristotle Aumentado, kauban ni NIA Acting Regional Director Engr. Eusebio Villamanto ug Bureau of Fisheries and Aquatic Resources (BFAR) Regional Director Mario Ruinata ang motimbang sa gobernador, kinsa, kauban sa Provincial Agriculturist Liza Quirog, una nga misugyot nga gamiton ang katubigan nga napundo sa mga dams sa NIA aron pamuhi-an ug tilapia.
Human nakakuhag pagtugot sa Sangguniang Panlalawigan, sa abag usab sa pundo ug dugang kahinguhaan sa mga local nga kagamhanan, nahulma ang laraw pinaagi sa pagpamuhi sa mga mag-uuma sa tilapia, agi ug dugang kasaligan nga tinubdan sa panginabuhian.
Mismo si Gob Aumentado ang mingpalubad nga kinahanglan na nga mangita ug lain pang tinubdan sa supply sa isda, sa nagkanihit nga kuha sa isda sa dagat, ug sa nagkalayo na sa mga panagatan nga halos dili na maabut ug bugsay sa mga kabus nga mangingisda.
Matud ni BFAR Bohol Candido Samijon, ang HDPE maoy labing bag-o nga desinyo nga napamataud-an na nga mas lig-on kon itandi sa daan nga mga desinyo sa fish cage nga migamit sa mga kawayan.
Sa ceremonial nga pagtugyan, modawat sa mga fish cage package nga gitanyag sa BFAR ang mga mag-uuma nga sakop sa San Miguel Tilapia Growers Association sa Bayongan, Ilaya Tilapia Glowers Association sa Ilaya Dam sa Ubay, Awhan Zamora Farmers Association sa Zamora Talibon, Guinob-an Tilapia Growers Association sa Sevilla, Barangay Farmers’ Technicians Association sa Pilar, Valladolid Farmers’ Palayamanan Association sa ug Loay Farmers Association.
Sa kasayuran gikan sa BFAR, ang matag HDPE fish cage, nga kabahin sa aquaculture development program sa ahensya, nagkantidad ug P650 K ngadto na sa P1 M, kay usahay mahilakip na niini ang paghimo sa cage, pokot, ikapalit sa commercial feeds, tilapia fingerlings, mga baroto, ug ang bayad sa kahago sa mga sakop, kinsa mag-atiman niining fish cages sulod sa usa ka cropping.
Niini usab, gilauman nga maka-harvest ang mga mag-uuma ug katumbas sa P1.5M nga ikadugang sa ilang kita.
TILAPIAHAN. Iyawat ikadugang sa suplay sa isda samtang nagnihit kini, gitabangan sa Kapitolyo, BFAR ug NIA ang pagpagamit sa mga katubigan aron buhian ug tilapia, agi ug dugang sa kita usab sa mga mag-uuma. (Hulagway gikan sa PIA-Bohol/BFAR)
CHILDREN’S SAFETY ON MOTORCYCLES Bata nga makagakus, maka-abut sa tumbanan sa motor, di’ dakpon
Sinulat ni Rey Anthony Chiu
Agi ug pagpadayag sa pagpanalipod sa kagamhanan sa mga kabataan samtang anaa sa kadalanan, patutokan sag a tinugyanan ang pagpasakay sa mga motorsiklo sa mga kabataan.
Kini maoy gipasabut ni Land Transportation Office Regional Operations Chief Aden Belza, didto sa Press Conference nga gipatawag sa LTO ug gitambayayongan sa Kapitolyo pinaagi ni Gob Erico Aristotle Aumentado.
Subay sa Republic Act 10666 o ang Children’s Safety on Motorcycles Act of 2015, dakpon kay illegal ang gibuhat sa us aka driver nga magmaneho ug motorsiklo sa mga pangpublikong dalan nga nagkarga ug bata nga ubos pa sa 18 ang edad.
Hinuon, mahimo kon ang bata nga sakay, nagkinahanglan sa dinali-an nga medical nga pagtagad ug kinahanglang mapadala dayon sa labing duol nga pasilidad nga makaatiman niini.
Ikaduha, mahimo usab basta ang bata nga sakay, maka-abut na ang iyang tiil sa standard nga tumbanan (foot-peg) sa motorsiklo, ug mag-abut na ang kamot sa bata kon mogakos sa hawak sa nagmaneho sa motorsiklo.
Ikatulo, kinahanglan gihapon nga ang bata, nagsul-ob sa standard nga protective helmet.
Sa mga madakpan nga nakalapas niini, P3 mil, P5 mil ug P10 mil apil na ang pagsuspenso sa lisensya sa driver ang mahitabo sa ika tulo nga higayon nga kini madakpan.
Dugang pa, kon sa pagpasakay sa bata, nahitabo nga kini naa-ngol o nakabsan sa kinabuhi samtang nakasupak ang driver sa RA 10666, usa ka tuig nga pagkapriso ang ipatuman sa driver o operator sa motorsiklo, lahi pa sa silot nga dala sa balaud.
Ang hugot nga pagpatuman niini, magsugod sa Septembre, human nahangyo ni Gob Aumentado ang LTO nga hatagan ang mga Bol-anon sa higayon nga ikapakatag ang kasayuran ug ikapaayo sa mga suliran sa ilang mga sakyanan.
PBBM misaad nga palig-onon ang pag-atiman sa kahimsog sa katawhan, usa ka doktor matag LGU
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Gipamatud-an pag-usab ang pasalig sa iyang administrasyon sa paghimo sa pag-atiman sa panglawas nga mas sayon, si Presidente Ferdinand R. Marcos Jr. nagpasiugda nga ang mga reporma kinahanglang magsugod sa grassroots level aron maseguro nga ang mga Pilipino dili mag-antos sa hilom o paglangan sa pagtambal tungod sa gasto ug distansya.
Namulong sa Ormoc City Plaza atol sa turnover sa Philippine Charity Sweepstakes Office (PCSO) patient transport vehicles para sa Eastern Visayas, si Presidente Marcos nipasiugda nga ang matag lungsuranon angayan nga makakuha sa tukma sa panahon ug barato nga healthcare.
Giila sa Pangulo ang mga kalisdanan nga nasugatan sa daghang mga Pilipino sa pag-access sa mga serbisyo sa kahimsog.
“Kasi, takot pumunta dahil magbabayad ng gamot, walang pambayad ng gamot, very inconvenient na pumunta sa ospital. So, by the time they go to the hospital, kung minsan too late na,” matud pa ni Presidente Marcos.
Matud pa niini nga daghang mga isyu sa panglawas nga nakaapekto sa mga Pilipino mahimong madumala sa epektibong paagi sa lokal nga lebel kung ang mga pasilidad sa barangay hingpit nga nasangkapan.
Gipasiugda ni Presidente Marcos ang usa ka makasaysayanon nga milestone sa ilawom sa iyang administrasyon, nga nag-ingon, “For the first time in the Philippines, every single municipality and every single city has a doctor now (Sa unang higayon sa Pilipinas, matag usa ka lungsod ug matag lungsod adunay usa ka doktor karon).”
Ang programa, matud pa sa Presidente, nagpakita sa determinasyon sa gobyerno sa pagsiguro nga walay lokalidad nga mahibilin nga walay frontline medical officer.
Ang Pangulo mipasalig sa publiko nga ang gobyerno magpadayon sa pagpalapad sa grassroots health initiatives, nga naglakip sa pagpaayo sa barangay health facilities, pagtukod og specialty centers sa nagkalain-laing rehiyon, ug pagmintinar sa one-doctor-per-local government unit policy.
Atol sa pag- turnover sa Philippine Charity Sweepstakes Office (PCSO) patient transport vehicles alang sa Eastern Visayas, si Presidente Ferdinand R. Marcos nipasiugda nga ang matag lungsuranon angayan nga makakuha sa tukma sa panahon ug barato nga healthcare. (Hulagway gikan sa PCO/PIA)
BALAK
ANG UTANG KABUBUT-ON
Sinulat ni Engr. Rogelio Podelino
Gina-ingon ang utang dapat pagabayaran
Kay inyo kanang gikasabutan
Aron dili maduhigan ang imong kadungganan
Atubangan sa katilingban
Ang kinabuhi sa tawo utang sa GINOO
Peru gi-abusohan sa tawo
Pinaagi sa iyang pagka masupilon
Hinono-a gisilutan ang tawo sa kamatayon
Sa kalisud sa panginabuhi
Ang tawo wala nay mapili
Mangutang aron makapadayon nga mabuhi
Aron masulbad mga suliran sa kinabuhi
Kon ang utang mabayran sa takda’ng panahon
Imong kadungganan sa katilingban dayegon
Adunay tawo kon mangutang maayo mohangyo
Panahon sa pagbayad dili na pakita magpalayo
Dunay mga higayon nga dili kalikayan
Kon ikaw biktima sa kahigayonan
Sa panahon sa kalamidad kusog ang ulan
Ug mibuhagay ang baha gikan sa kabukiran
Ang maagi-an sa baha gibanlas tanan
Usa ka sa gipang-anod nga walay gi-abayan
Gapungapunga taliwala sa makusog nga sulog
Nangindahay nga dunay tabang ikahulog
Gidungog sa langit ang imong pangaliya
Adunay mitabang kanimo ug naluwas ka
Daku nimo’ng pasalamat sa niluwas kanimo
Gibati nimo ANG UTANG KABUBUT-ON nga
dili kabayran ug salapi sa tawo