Clearing operation gihimo sa Bohol Light
Sinulat ni Sheryl B. Paga
Obligasyon sa usa ka distribution utility ang kanunay nga pag-atiman sa mga pasilidad sa linya sa kuryente aron masiguro ang kaluwasan batok sa kadaot ug mapadayon ang pag-apod-apod sa kuryente sa tanang lugar nga sakop sa ilang franchise area ilabi na kon adunay mga hulga sa bagyo ug uban pang kalamidad.
Pinaagi niini, mas mapalig-on ang sistema sa kuryente ug mas mapanalipdan ang kaayohan sa mga konsumidor.
Tungod niini, padayon ang Bohol Light sa pagpatuman sa mga clearing operations ug preventive maintenance activities dinhi sa Dakbayan sa Tagbilaran, isip kabahin sa paningkamot nga mapadayon ang paghatag og lig-on ug dekalidad nga serbisyo sa kuryente sa mga konsumidor.
Lakip sa mga kalihokan ang pag-modify sa mga oversagging secondary lines, pagpuli sa mga kahoy nga poste ngadto sa concrete poles, stringing ug pag-upgrade sa mga primary distribution lines, splitting sa load sa mga common distribution transformers, ug pagkorek sa mga nabantayang hotspots aron malikayan ang low voltage ug power fluctuations.
Apil usab ang pagpamutol sa mga sanga ug punoan sa kahoy nga hapit na motakdo o makadaut sa mga distribution lines, ilabi na sa panahon sa kusog nga hangin ug bagyo.
Ang Bohol Light mapasalamaton kaayo sa tanang myembro sa Quick Response Team, nga gipangulohan ni Chief Operating Officer, Engr. Raul Galano, alang sa hapsay nga pagpangandam ug pag-alerto batok sa Bagyong Basyang.
Ang maong kalihokan dako ug tabang aron maminusan ang wala planoha nga mga pagkabalda sa kuryente ug mapauswag ang power efficiency ug reliability dinhi sa dakbayan sa Tagbilaran.
Gi-awhag sa Bohol Light ang kooperasyon sa mga konsumidor nga, sa higayon nga adunay mga service lineman nga mangayo og pagtugot alang sa pagputol sa mga sanga o punoan sa kahoy nga delikado ug hapit na motakdo sa mga linya sa kuryente, ang maong pagtugot ihatag dayon.
Ang maong awhag pinasikad sa mandato sa Department of Energy subay sa Republic Act No. 11361, o ang Anti-Obstruction of Power Lines Act, nga naglatid sa kahinungdanon sa paglikay sa bisan unsang babag nga mahimong hinungdan sa peligro ug pagkabalda sa suplay sa kuryente.
Mga konsumidor giawhag pagtamud sa binulan nga balayranan sa tubig
Sinulat ni Victor Tambis
Aron malikayan ang kahasol ug dugang balayronon, ilabi na kung ang konsumidor maputlan sa connection sa tubig, ang Bohol Water mi awhag sa pagtamud ug pagbayad sa binulan nga water bill.
Gihingusgan sa Bohol Water pagkakaron ang kampanya sa pagpamutol sa koneksyon sa tubig sa mga konsumidor nga wala motamud sa ilang balayronon nga anaa nahipatik sa water bill sigun sa gikatakda nga siya pagaputlan.
Base sa polisiya sa maong Kompanya, ug nahipatik usab kini sa “water service contract” tali sa Bohol Water ug sa konsumidor, kon ang usa ka konsumidor mapakyas sa pagbayad sa iyang konsumo sa tubig lapas sa duha ka bulan, ang water bill sa maong ikaduhang bulan aduna nay naka tatak nga “notice of disconnection” isip pahibalo kini nga kon dili mabayaran lapas sa due date sa maong bulan, apil na siya sa listahan sa mga putlanan sa linya sa tubig.
Gihimo kini sa Bohol Water isip pahinumdum ngadto sa mga konsumidor pagtuman sa ilang obligasyon ug aron usab malikayan nga modako ang balayronon tungod kay mopatong na usab ang kantidad sa ikaduhang bulan apil na niini ang surcharge o patong tungod sa wala pagbayad sa niaging bulan.
Aron mahatagan ug kasayon, gawas sa pagbayad sa opisina sa Bohol Water nga abli gikan sa alas 8:00am–5:00pm (walay noon break) lunes hangtod sa Byernes, mahimo usab ang pagbayad pinaagi sa mga “payment partners” nga mao ang mga banko sa FCB, LandBank, Bank of Commerce ug Security Bank. Mahimo usab ang pagbayad pinaagi sa G-Cash, FCB Pay, Palawan Express, M. Lhuiller ug PayMaya accredited outlets. Alang sa dugang kasayuran o pangutana, ilabi na sa balayronon sa tubig ug uban nga concerns, mahimong motawag sa Bohol Water pinaagi sa mga Telepono: 411-0210 ug 412-3154 o customer service hotlines: 0917-720-8672 ug 0917-730-6331 o dili ba pinaagi sa Facebook page sa Bohol Water.
DILG nimando sa LGUs sa pag-activate sa ilang local clusters isip pagpangandam sa umaabot nga panahon sa bagyo
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Ang Department of the Interior and Local Government (DILG) nimando sa tanang local government units (LGUs) sa pag-establisar ug pag-operasyon sa mga local clusters alang sa management of dead and missing persons (MDM) isip kabahin sa mas taas nga pagpangandam alang sa umaabot nga panahon sa bagyo.
Kini nga direktiba nagsuporta sa panawagan ni Presidente Ferdinand Marcos Jr. nga palig-onon pa ang kaandam sa local disaster ug pagsiguro sa paspas, organisado, ug tawhanon nga pagtubag panahon sa mga emerhensya.
Isip nanguna nga ahensya sa National ug Regional MDM Cluster, gipasiugda sa DILG ang panginahanglan alang sa klaro nga koordinasyon sa mga LGU, nasudnong ahensya, ug mga kauban sa pagtubag aron masiguro ang hapsay nga proseso, tukma nga dokumentasyon, ug halangdon nga pagdumala sa mga kaswalti sa kalamidad.
Ubos sa Memorandum Circular No. 2026-003, ang mga LGU ug partner agencies gimandoan sa pag-organisar ug pagpa-aktibo sa mga lokal nga MDM clusters sulod sa ilang mga hurisdiksyon aron masiguro ang sistematiko ug maayong pagkahan-ay nga mga operasyon sa wala pa, sa panahon, ug pagkahuman sa mga kalamidad.
Ang lokal nga mga cluster sa MDM gimandoan sa pagpalig-on sa mga mekanismo sa koordinasyon, pag-align sa mga plano sa pagpangandam, ug pagsuporta sa pagtubag ug mga paningkamot sa pagbawi sa suod nga koordinasyon sa Incident Command Posts (ICPs).
Ang mga pre-positioned MDM teams kinahanglang ipakatap kon gikinahanglan, i-report sa ICP sa ground, ug molihok subay sa giaprobahan nga plano sa aksyon sa MDM.
Ang DILG dugang nga nagmando sa mga lokal nga MDM teams nga makigtambayayong pag-ayo sa Search, Rescue, and Retrieval (SRR) Cluster aron suportahan ang search operations ug masiguro ang saktong recording ug validation sa tanang MDM-related data, lakip na ang mga kaso nga naglambigit sa mga langyaw nga naapektuhan sa mga kalamidad sa nasud.
Ang mga team sa MDM kinahanglan nga ma-deactivate lamang human ang tanang gitaho nga mga kaso maberipika, validated ug tukma nga makita sa opisyal nga mga taho sa sitwasyon.
Pinaagi sa pagpalig-on sa mga cluster sa management of dead and missing persons (MDM) sa tanang ang-ang, tumong sa DILG nga masiguro nga ang pagtubag sa kalamidad magpabilin nga organisado, maloloy-on, ug responsive sa mga panginahanglan sa mga apektadong komunidad ug pamilya. (Hulagway gikan sa DILG/PIA)
World Wetlands Day gihandom sa Bohol pinaagi sa pagpananom ug bakhaw
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Ang panggamhanan sa lalawigan sa Bohol, pinaagi sa Bohol Provincial Environment Management Office (BPEMO), nihandom sa World Wetlands Day pinaagi sa pagpananom ug bakhaw nga gipahigayon sa Puerto San Pedro, lungsod sa Bien Unido niadtong Lunes, Pebrero 2.
Ang World Wetlands Day, nga gi-obserbar matag Pebrero 2, nagpataas sa kahibalo sa mga basa nga yuta isip importante nga ekosistema nga nagmintinar sa balanse sa ekolohiya, nanalipod sa mga komunidad sa kabaybayonan gikan sa pagbaha ug mga pagdagsang sa bagyo, ug pagsuporta sa kaayohan sa tawo.
Ang selebrasyon karong tuiga nagpasiugda sa tema, “Wetlands and Traditional Knowledge: Celebrating Cultural Heritage,” nga naghatag ug gibug-aton sa kritikal nga papel sa mga wetlands sa pagpatunhay sa biodiversity, pagsuporta sa mga panginabuhian, ug pagpreserbar sa kultural nga mga buhat nga gipasa sa mga henerasyon.
Ang tema karong tuiga dugang nagpasiugda sa kamahinungdanon sa lokal ug tradisyonal nga kahibalo sa pagdumala niining mahinungdanong ekosistema nga malungtaron.
Sa lalawigan sa Bohol, ang mga mangrove forest ug uban pang mga basakan nga dapit naghatag ug breeding ug nursery grounds alang sa mga isda, alimango, ug uban pang mga kahinguhaan sa dagat, nga nakabenepisyo sa mga mangingisda ug mga komunidad sa baybayon.
Gipalig-on usab sa mga bakhaw ang kalig-on sa klima pinaagi sa pagkunhod sa epekto sa grabeng panahon ug pagpalig-on sa mga baybayon.
Labaw sa ilang ekolohikal nga tahas, ang mga kalamakan adunay kultural ug historikal nga kahulogan, nga nagpakita sa lawom nga koneksyon sa mga Boholano sa ilang palibot.
Nikabat sa 250 ka bungalon mangrove seedlings ang gitanom sa mga empleyado sa BPEMO, Coast Guard Bohol, ug mga empleyado sa local government unit pinaagi sa Bien Unido Municipal Employees Association (BUMEA), aron ma-rehabilitate ang mga degraded coastal areas.
Gipasiugda ni BPEMO head Leonilo Lafuente nga ang mga bungalon nga bakhaw nagsilbi nga frontline defenders batok sa mga bagyo, storm surge, ug high-energy waves.
Matud pa niini nga pinaagi sa mga inisyatibo nga sama niini, ang kagamhanang probinsiyal dili lamang nagpasig-uli sa ekosistema kondili nagpalig-on usab sa pagdumala sa kinaiyahan ug sa inter-agency nga koordinasyon.
Pinaagi sa paghandum sa World Wetlands Day pinaagi sa aksyon, ang kagamhanang probinsiyal sa Bohol nag-awhag sa mga komunidad sa pagpanalipod ug sa malungtarong pagdumala sa mga kalamakan, pagsiguro nga kining mga ekosistema magpadayon sa pagsuporta sa kalikupan ug kultural nga kabilin sa umaabot nga henerasyon.
Isip pagsaulog sa World Wetlands Day, ang mga personahe gikan sa BPEMO, Coast Guard Bohol ug local government unit pinaagi sa Bien Unido Municipal Employees Association (BUMEA), nananom ug 250 ka bungalon nga bakhaw nga seedlings sa Puerto San Pedro, lungsod sa Bien Unido niadtong Pebrero 2, 2026. (Hulagway gikan sa BPEMO)
PhilHealth nipasidaan sa publiko batok sa mga peke nga website nga nagpaila nga opisyal online portal
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Gipahimangnoan sa Philippine Health Insurance Corporation (PhilHealth) ang ilang mga miyembro nga magpabiling mabinantayon batok sa mga peke ug dili awtorisado nga mga website nga nagpaila nga opisyal nga online portal sa state health insurer.
Sa usa ka pahayag nga gipagawas sa Presidente ug Chief Executive Officer sa PhilHealth nga si Edwin Mercado, giingong daghang mga website ang nagsundog sa opisyal nga plataporma sa PhilHealth aron malimbongan ang mga tiggamit sa paghatag ug sensitibo nga personal nga impormasyon.
Gi-awhag ni Mercado ang tanan nga magpabiling mabinantayon ug mosunod sa mga giya aron mailhan ang mga lehitimong plataporma.
Gipahinumdoman sa PhilHealth ang publiko nga ang bugtong opisyal nga website niini mao ang www.philhealth.gov.ph, diin ang mga lehitimong website sa gobyerno sa Pilipinas kasagarang matapos sa “.gov.ph.”
Gipasidan-an ang mga miyembro batok sa mga website gamit ang mga extension sama sa “.com” o “.net.”
Nipasidaan usab ang state health insurer batok sa dili awtorisado o ubos nga kalidad nga mga bersyon sa logo sa PhilHealth, nga sagad gigamit sa mga scammer.
Gitambagan ang publiko nga i-verify ang branding pinaagi sa pagtandi niini sa mga opisyal nga buhatan sa PhilHealth ug verified social media pages.
Gipasiugda sa PhilHealth nga wala kini nangayo ug direktang bayad, bank transfer, donasyon, o personal login credentials gawas sa opisyal nga PhilHealth Member Portal.
Gi-awhag ang mga miyembro nga dili i-click ang mga kadudahang link ug i-report ang mga malimbong nga website pinaagi sa opisyal nga Facebook page sa PhilHealth, pinaagi sa email sa actioncenter@philhealth.gov.ph, o pinaagi sa website niini.
Mahimo usab nga i-file ang mga report sa PhilHealth regional offices, sa Corporate Action Center sa (02) 8662-2588, o mobile hotlines 0998-8572957 / 0968-8654670 (Smart) ug 0917-1275987 / 0917-211 (Globe).
Ang PhilHealth nagpagawas ug dinaliang pahimangno sa tanan nga mga miyembro niini ug sa publiko bahin sa pagdagsang sa mga peke ug dili awtorisado nga mga website nga nag-angkon nga opisyal nga portal alang sa pagparehistro ug serbisyo sa miyembro. (Hulagway gikan sa PhilHealth/PIA)
Mga importanteng petsa alang sa Barangay ug SK elections 2026 gitakda sa COMELEC
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Gipagawas sa Commission on Elections (COMELEC) ang opisyal nga kalendaryo sa mga kalihokan alang sa Nobyembre 2, 2026, Barangay ug Sangguniang Kabataan Elections (BSKE), nga naglatid sa kritikal nga mga deadline alang sa mga botante ug mga kandidato.
Matud pa sa COMELEC, ang pag-file sa Certificates of Candidacy (COC) gitakda gikan sa Setyembre 28 hangtod Oktubre 5, 2026, samtang ang opisyal nga campaign period magsugod sa Oktubre 22 hangtod Oktubre 31, 2026.
Nagpabiling gidili ang pagpangampanya niining mga panahona, lakip na sa panahon sa filing period ug sa adlaw sa piniliay.
Ang rehistrasyon sa mga botante sa tibuok nasod, gawas sa BARMM, gitakda gikan sa Oktubre 20, 2025, hangtod sa Mayo 18, 2026, samtang ang pagparehistro sa BARMM mahitabo gikan sa Mayo 1 hangtod 18, 2026.
Ang election period, nga naglakip sa pagpatuman sa gun ban, magsugod sa Oktubre 3 hangtod Nobyembre 9, 2026.
Ang adlaw sa eleksyon gitakda sa Nobyembre 2, 2026, nga adunay mga oras sa pagbotar gikan sa alas 7:00 sa buntag hangtod sa alas 3:00 sa hapon, diin higpit nga ipatuman ang liquor ban ug pagdili sa pagpangampanya.
Gipahinumdoman usab ang mga kandidato nga ang deadline sa pag-file sa ilang Statement of Contributions and Expenditures (SOCE) gitakda sa Disyembre 2, 2026.
Ang kalendaryo gisakop ubos sa COMELEC Resolution Nos. 11177 ug 11191.
Ang mga importanteng petsa alang sa 2026 Barangay ug Sangguniang Kabataan Elections. (Hulagway gikan sa COMELEC/PIA)
Bohol Medical Society nipahimangno sa publiko batok sa mga klinika nga gidumala sa dili mga mananambal
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Ang Bohol Medical Society (BMS) nagpatunghag seryoso nga mga kabalaka sa pagdagsang sa mga klinika nga gidumala sa dili mga mananambal, nagpasidaan nga kining mga establisemento naghatag ug dakong risgo sa panglawas sa publiko.
Sumala pa sa BMS, daghang mga klinika—gikan sa mga sentro sa aesthetics, chiropractic ug bone-setting services, ngadto sa mental health clinics—aktibong nag-anunsyo sa ilang mga serbisyo sa conventional ug social media platforms nga walay hustong regulasyon.
Matud pa nga kini nga mga klinika gikataho nga nag-diagnose sa mga pasyente, nagreseta sa mga tambal, ug naghimo ug mga medikal nga pamaagi, mga aksyon nga klaro nga paglapas sa balaod sa Pilipinas.
“Health is a basic human right that must always be upheld. The illegal practice of medicine must be curbed to protect the general public (Ang kahimsog usa ka batakang katungod sa tawo nga kinahanglan kanunay nga ipadayon. Ang iligal nga praktis sa medisina kinahanglan nga mapugngan aron mapanalipdan ang kinatibuk-ang publiko),” matud pa sa gipagawas nga pahayag sa BMS niadtong Pebrero 3, 2026.
Gidugang pa niini nga sa bisan unsang dili regulated nga praktis, walay tulubagon sa mga kasaypanan o komplikasyon, nga mahimong grabeng makaapekto sa kalidad sa kinabuhi sa mga pasyente.
Ang BMS nag-awhag sa publiko sa pag-verify sa mga kredensyal sa mga healthcare providers ug sa pagpangayo kanunay ug balido nga Physician PRC nga lisensya sa dili pa moagi sa bisan unsang pagtambal.
Gihatagan ug gibug-aton sa BMS nga kining maong pamahayag kabahin sa padayon nga responsibilidad niini sa pag-edukar sa komunidad ug pag-amping sa kahimsog ug kaayohan sa katawhan sa Bohol.
Sila nag-awhag nga kanunay siguradohon nga ang atong kahimsog anaa sa mga kamot sa mga lisensyado nga mga propesyonal.
Ang Bohol Medical Society nipagawas ug pahayag niadtong Pebrero 3, 2026, tungod sa kabalaka sa pagdagsang sa mga klinika nga gidumala sa dili mga mananambal ug nipasidaan nga kining mga establisemento naghatag ug dakong risgo sa panglawas sa publiko. (Hulagway gikan sa BMS/PIA)
BALAK
TUKBILA ANG IYANG KASINGKASING
Sinulat ni Engr. Rogelio Podelino
Ang gumonhap sa ggugma
Dili matugkad ni bisan kinsa
Kon ngano nga ang tawo mobati ug gugma
Bisan sa binuhat nga wala ka naka-ila
Sama sa usa ka lusok nga binhi
Ipugas sa tabunok nga yuta aron mabuhi
Bisbisan sa tubig ug amomahan
Aron moturok molipang mamonga ug daghan
Ang binhi usab sa gugma
Nagkinahanglan usab kini ug pag-amoma
Moturok kini sa kasingkasing nga malumo
Sulodd sa dughan paghigugma nga puno
Kon moabot na ang higayon
Nga mosibol na ang liso sa gugma dayon
Ang balati-an sa hingtungdan daw gigil-asan
Hangtud ang binuhat iyang makit-an
Salikwa-ot sa iyang gipaabot
Ang gihigugma’ng linalang wala mahimuot
Daw gitakuban siya sa mabug-at nga suliran
Kon unsay buhaton aron siya kahimut-an
Nangayo ug pakitambag sa mga katigulangan
Unsay maayong buhaton aron kahimut-an
Buhata ang pakigsuod sa dakung kaligdong
Ipakita sa dalaga magino-o kang makigharong
Dugangi ang imong pailob ug pag-antos
Pangaliyupo sa ti-unay aron masantos
Ayaw pagpakita nga haguka ka ug baroganan
Buntoga ang gi-atubang nga suliran
Ayaw pagtaka sa pagpangaliyupo sa dalaga
Sa kanunay ibuklad ang imong baraha
Pakita-a ang dalaga sa imong kabuotan
Aron imong tuyo motuhop sa iyang dughan
Bisan kon nagmagahi ang imong gihalaran
Ayaw paglunga sa imong baroganan
Pangaliyupo sa dalaga sa dakung pagpahi-ubos
TUKBILA ANG IYANG KASINGKASING sa malumo’ng
paghangyo sa dakung katakos