BOHOL LIGHT nagpahinumdum sa Energy Saving Tips
Sinulat ni Sheryl B. Paga
Ang buhatan sa Bohol Light ubos sa pagdumala sa Primelectric Holdings Inc. nagpahinumdum sa mga konsumidor nga tungod sa kainit sa panahon nga atong nasinati karon, atong matngunan ang mga Energy Saving Tips aron mabantayan ang husto nga paggamit sa mga appliances nga makaapekto sa balayranan sa kuryente matag bulan.
Mao kini ang pipila ka mga energy saving tips gikan sa Bohol Light:
Ang Bohol Light regular nga naghatag ug mga pahinumdum pinaagi sa social media, pamantalaan, ug sa mga radio stations.
Buot usab nga ipahinudum sa Bohol Light nga karong panahon sa summer, likayan ang pagpalupad ug mga tabanog nga duol o ubos sa linya sa kuryente tungod kay kini usa sa mga hinungdan nga adunay line trippings o kalit nga pagkapalong sa sugang dagitab kung kini musabod sa linya sa kuryente.
Alang sa ubang mga pangutana ug kasayuran, mahimo kitang motan-aw sa Bohol Light FB Page, website sa www.boholpower.ph, o tawag sa service hotline: ☎ (038) 427-2372 / 0920-960-2372.
Bohol Water nakakuha ug 93% satisfaction rating sa Bohol Poll 2026
Sinulat ni Victor L. Tambis
Tipik o kabahin sa survey report sa Bohol Poll 2026 diin gipakita ang detalye sa net satisfaction rating nga nakuha sa Bohol Water
Sumala sa gipagawas nga resulta sa survey nga gihimo sa Bohol Poll 2026, ang Bohol Water Utilities, Inc. nakakuha ug 93% nga katagbawan sa serbisyo gikan sa mga konsumidor niini nga adunay +91 “satisfaction rating”.
Ang maong mga datos gipagawas atol sa presentasyon ngadto sa publiko sa Bohol Poll 2026 nga gihimo niadtong Abril 24, 2026 sa HNU Center for Research and Publications presentasyon ngadto sa publiko nga gihimo sa HNU Educational Media Center nga usa sa mga pangutana o “questionaires” niini mao ang “Performance Rating of the Water Providers in Tagbilaran City”, diin sa maong pangutana sa survey, ang Bohol Water nakakuha sa hataas nga satisfaction rating.
Ang resulta sa maong survey nagpamatuod nga nasinati ug natagamtaman gayud sa mga konsumidor ang mga kalamboan nga padayon nga gihimo sa Bohol Water, sama sa mga mosunod:
(1) Pag-ugmad ug dugang mga tinubdan;
(2) Regular nga maintenance servicing o PMS sa mga pumping stations aron walay bugto ang operasyon niini;
(3) Pagpuli ug pagpadako sa daang mga linya ug pagladlad ug bag-o aron maabot ang mga hilit nga dapit sulod sa service area;
(4) District metering ug kampanya pagpa-ubos sa system’s loss;
(5) ug uban pang mga programa nga ang katuyuan mao ang dugang supply sa tubig ngadto sa mga konsumidor.
Sa miaging pyesta sa syudad sa Tagbilaran, nasinati sa mga konsumidor sa Bohol Water ang supesyente o igong supply sa tubig. Ang mandato sa Bohol Water ngadto sa mga konsumidor mao ang makanunayon nga pagpadangat sa tubig dili lamang sa panahon sa kapistahan, kon dili sa matag adlaw nga panginahanglan niini, gawas lamang kon adunay magpanghitabo nga unscheduled nga pagkawala sa koryente nga maka apekto sa mga pumping stations nga gidumala sa maong Kompanya.
Ang Bohol Water padayon nga naningkamot alang sa kauswagan sa systema sa panubig nga gidalit sa Bohol Water ug aron pagtagbo sa panginahanglan sa mga konsumidor, dili lamang tungod sa survey kon dili sa actual nga matagamtaman sa mga konsumidor ang mga kalamboan alang sa maong katuyuan.
DOE mi-awhag sa mga konsumidor sa kuryente sa pag-apil sa matag semana nga kalihokan sa pagdaginot sa kuryente
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Ang mga konsumidor sa kuryente mahimong makatabang sa pagdaginot sa kuryente aron matubag ang mga isyu sa suplay sa lana tungod sa panagbangi sa Middle East.
Kini pinaagi sa pag-apil sa usa ka oras nga Oras Natin sa Efficiency (ONE) gikan sa alas 8 hangtod sa alas 9 sa gabii nga nagsugod niadtong Sabado, Abril 25, 2026.
Kini nga sinemana nga kalihokan usa sa mga programa sa Department of Energy (DOE) nga gitumong sa pagpakunhod sa paggamit sa kuryente human sa pagkutlo sa mga ganansya gikan sa tinuig nga Earth Hour.
Si DOE Energy Utilization Management Bureau Director Patrick Aquino sa iyang pahayag nagkanayon nga sa kasamtangang kahimtang sa nasudnong emerhensya, ang ONE gitumong sa pagdasig sa katawhan nga mahimong kabahin sa solusyon.
Gidugang niini nga mga 145 ka megawatts ang nadaginot atol sa Earth Hour niadtong Marso 28, igo na nga mopaandar sa gibana-bana nga usa ka milyon ka mga panimalay.
Matud pa nga ang pagpalong ug pag-unplug sa mga appliances nga wala magamit dako nga tabang aron matubag ang wala kinahanglana nga paggamit.
Si Aquino nagpahayag ug paglaum nga mas daghang konsumidor ang mosalmot sa sinemana nga kalihokan aron makatabang sa pagpakunhod sa konsumo.
Ang panginahanglan sa elektrisidad kasagarang motaas sa panahon sa ting-init, lakip na niining tuiga.
Ang mga konsumidor sa kuryente mahimong makatabang sa pagdaginot sa kuryente aron matubag ang mga isyu sa suplay sa lana tungod sa panagbangi sa Middle East pinaagi sa pag-apil sa usa ka oras nga Oras Natin sa Efficiency (ONE) gikan sa alas 8 hangtod alas 9 sa gabii matag Sabado. (Hulagway gikan sa PIA)
Nameligrong berde nga pawikan nangitlog sa Panglao, DENR nag-awhag sa publiko nga panalipdan
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Usa ka talagsaon ug makapadasig ang nadiskobrehan sa baybayon sa isla sa Panglao human gikumpirma sa Department of Environment and Natural Resources (DENR) Region 7–Bohol nga nangitlog ang usa ka endangered green sea turtle (Chelonia mydas) niadtong Sabado, Abril 25, 2026.
Nakit-an ang salaganan sa daplin sa baybayon atbang sa Henann Resort sa Barangay Tawala, usa ka lugar nga naila sa balikbalik nga kalihokan sa pawikan paingon sa Amorita Resort ug sa baybayon nga baryo sa Libaong.
Ang taho una nga gipaabot pinaagi sa local coordination channels ug sa ulahi gi-verify sa mga personahe gikan sa Panglao Island Protected Seascape (PIPS), Panglao Island Restoration and Rehabilitation Program (PIRRP), ug Philippine Coast Guard.
Ang mga awtoridad nag-ingon nga ang lokasyon nahimutang sulod sa usa ka giila nga nesting corridor, nga nagpasiugda sa ekolohikal nga importansya sa lungsod sa Panglao isip usa ka kritikal nga puy-anan sa marine wildlife.
Human sa kumpirmasyon, gisiguro dayon sa mga responder sa DENR ang lugar pinaagi sa pagbutang ug temporaryo nga mga paagi sa pagpanalipod aron malikayan ang kasamok. Ang usa ka mas lig-on nga enclosure giandam aron masiguro ang kaluwasan sa salag.
Gitambagan usab ang nagdumala sa duol nga resort nga pakunhoran ang artipisyal nga suga, nga mahimong dili maayo nga magsalag sa mga pawikan ug mga pusa.
Ang DENR ug mga kaubang ahensya niini mopahigayon ug regular nga pagmonitor, diin ang mga itlog gipaabot nga mapusa sulod sa 45 ngadto sa 70 ka adlaw. Ang gipataas nga proteksyon magpabilin sa lugar niining panahona aron masiguro ang luwas nga pagtungha sa mga pusa.
Sumala pa sa mga opisyal nga ang pagpangitlog usa ka positibong timailhan sa kahimsog sa coastal ecosystem sa Bohol ug gipasiugda ang panginahanglan sa kooperasyon sa publiko sa pagpanalipod sa lugar hangtod nga ang mga napusa makaabot sa dagat.
Ang mga green sea turtles giklasipikar nga nameligro sa International Union for Conservation of Nature, nag-atubang sa mga hulga gikan sa pagkawala sa puy-anan, pag-uswag sa kabaybayonan, polusyon, ilegal nga patigayon sa wildlife, ug pagbag-o sa klima.
Nikabat sa 227 ka mga itlog sa pawikan nga nakit-an sa Hennan Premier Coast sa Alona, Panglao niadtong Sabado, Abril 25, 2026, ang mabinantayon nga gibalhin sa usa ka lugar duol sa lugar nga gisalag-anan tungod sa mga hulga sa pagtaas sa lebel sa dagat ug kusog nga mga balud. Gi-awhag sa DENR ang mga residente, turista, ug stakeholders nga likayan ang pagsamok sa nesting area, likayan ang paggamit sa flash photography o hayag nga suga, hustong paglabay sa basura, ug pagtaho sa mga otoridad sa bisan unsang makita nga wildlife. (Hulagway gika sa DENR)
MARINA naglugway ug 3 ka bulan sa mga dokumento
sa seafarer nga apektado sa krisis sa Middle East
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Ang Maritime Industry Authority (MARINA) nihatag ug tulo (3) ka bulan nga extension sa expired o mo-expire nga Seafarer’s Record Books (SRBs), Seafarer’s Identification and Record Books (SIRBs), ug Seafarer’s Identity Documents (SIDs) alang sa mga Filipino seafarers nga nagpabilin sa barko nga naapektuhan sa nagkagrabe nga sitwasyon sa Middle East.
Ang extension naglangkob sa mga dokumento nga ma-expire sa o sa dili pa ang 30 Hunyo 2026 ug awtomatikong magamit nga wala kinahanglana ang indibidwal nga mga aplikasyon.
Naglihok ang MARINA aron mapagaan ang palas-onon sa mga seafarer nga nagpadayon sa pagserbisyo sa dagat sa ilawom sa lisud ug dili sigurado nga mga kahimtang, pagsiguro nga ang mga kinahanglanon nga dokumentaryo dili makadugang sa kaguol sa mga nalangan na sa pagsakay tungod sa mga kahimtang nga dili nila kontrolado.
Ang mga shipping company, shipowners, ug Licensed Manning Agencies (LMAs) kinahanglang i-report ang tanang covered cases ngadto sa MARINA pinaagi sa mds@marina.gov.ph.
Samtang, ang mga awtorisado nga mga representante sa kompanya o mga agalon sa barko kinahanglan nga mopirma sa tanan nga mga gisumite ug sundon ang gilatid nga pormat ubos sa Annex 1 sa MARINA Advisory No. 2026-21.
Gipasiugda ni MARINA Administrator Sonia Malaluan ang pagkadinalian ug pagtutok sa tawo sa tubag sa ahensya.
Matud pa niini nga may mga seafarer nga natanggong sa usa ka sitwasyon nga wala nila gipili, layo sa ilang mga pamilya ug dili sigurado kung kanus-a sila makapauli. Tungod niini, nilihok ang MARINA dili lamang isip usa ka regulator, apan isip usa ka gobyerno nga nagbarug uban nila sa ilang labing lisud nga mga higayon. Kini nga extension naghatag kanila ug luna sa pagginhawa ug nagpasalig kanila nga ang ahensya kauban nila sa matag lakang sa dalan.
Gipamatud-an pag-usab sa MARINA ang ilang pasalig sa pagpanalipod sa mga Filipino seafarer nga gipakatap sa tibuok kalibotan ug sa paspas nga pagtubag sa mga krisis nga makaapekto sa ilang kaluwasan, kaayohan, ug dignidad sa kadagatan.
Ang Maritime Industry Authority (MARINA) nihatag niadtong Sabado, Abril 25, ug tulo ka bulan nga extension sa mga importanteng dokumento isip tabang sa mga Filipino seafarer nga na-stranded sa mga barko tungod sa nagkagrabeng sitwasyon sa seguridad sa Middle East. (Hulagway gikan sa MARINA/PIA)
Kapolisan sa Bohol nakadawat ug P95-M nga kantidad sa mga ekipo
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Gitugyan sa Bohol Police Provincial Office (BPPO) ang kapin sa P95 milyones nga kantidad sa mobility ug information technology assets sa pagpanguna ni Police Regional Office 7 Acting Regional Director Arnold E. Abad atol sa iyang inaugural command visit sa probinsiya niadtong Lunes, Abril 27, 2026.
Ang pagbisita ug pagtugyan sa mga ekipo gidungan sa Traditional Monday flag-raising ug awarding ceremony nga gipangunahan ni Abad kauban si Bohol Gob. Erico Aristotle Aumentado ug Provincial Director Patricio C. Degay Jr.
Gitambungan usab kini sa mga local chief executives ug police commanders gikan sa nagkalain-laing mga lungsod.
Nakadawat ang BPPO ug ICT equipment nga nagkantidad ug P51.14 milyones, lakip na ang scanners, printers, biometric fingerprint devices, webcams nga adunay tripods, ug USB storage units nga gituyo aron mapausbaw ang administrative ug investigative operations.
Gawas niini, nakadawat usab ang BPPO ug mobility assets nga nagkantidad ug P44.69 milyones, nga naglangkob sa Toyota Hilux 4×4 patrol jeeps, Mitsubishi Triton carrier trucks, Toyota Innova, ug Honda dirt bikes.
Kini nga mga sakyanan gipang-apod-apod sa mga police stations sa tibuok probinsya, apil ang Baclayon, Panglao, Tubigon, Jagna, Loboc, Loon, ug uban pang lungsod, ingon man sa Tagbilaran City Police Station ug Bohol Tourist Police Unit.
Ang mga bag-ong kahimanan pormal nga gibendisyonan atol sa seremonyas ni Rev. Fr. Bernadine Jade Dionne Balite.
Sa iyang mensahe, si Abad nagkanayon nga ang inisyatiba nagpakita dili lamang sa pagpauswag sa kapabilidad kondili sa lig-on nga suporta sa institusyon gikan sa pamunoan sa PNP, pagsiguro nga ang mga personahe sa yuta nasangkapan aron matubag ang nag-uswag nga mga panginahanglanon sa seguridad.
Gi-awhag niya ang mga kawani sa pulisya nga magpabilin sa pasalig sa mga katungdanan sa pagpatuman sa balaod ug propesyonal nga integridad.
Ang mga opisyal nag-ingon nga ang pag-abot sa bag-ong mga ekipo gilauman nga makapauswag sa paglihok sa pulisya, kapabilidad sa pagtubag, ug kahusayan sa imbestigasyon sa probinsya.
Si Tagbilaran City Mayor Jane Yap nagpasalamat sa ‘perfect timing’ nga pagdawat sa 2 ka patrol cars ug nagpasalamat usab sa lig-on nga partnership sa PNP.
“Makatabang gyud kini dako sa mas lig-on ug mas paspas nga pagpatuman sa atong mga programa para sa peace, order, ug safety dinhi sa Tagbilaran,” matud pa ni Yap.
IRR sa Marine Wildlife Inter-action: Magkuha una ug CoC, sa dili pa magmarine wildlife inter-action
Sinulat ni Rey Anthony Chiu
Walay makapasugod sa usa ka kalihukan sa turismo nga maglambigit sa kadagatan ug mga mananap niini kon walay huptan nga Certificate of Compliance gikan sa Buhatan sa gobernador.
Kini usa sa mga punto nga nalatid sa Implementing Rules and Regulations (IRR) sa Provincial Ordinance No. 2026-004 o ang sa Enhanced Sustainable Marine Wildlife Interaction Ordinance sa Bohol
Nahasukip sa Executve Order No 18 nga giluwatan ni Gobernadpor Erico Aristotle Aumentado, ang COC, kinahanglan usab nga pagmatud-an sa Bohol Provincial Environment Management Office human ang aplikante napamatud-an nga nagtamud sa Enhanced Sustainable Marine Wildlife Interaction Ordinance sa Bohol, ug sa iyang implementing rules and regulations.
Makuha lang usab ang COC human ang aplikante irekomendar sa Sustainable Wildlife Tourism Advisory Board pinaagi sa resolusyon human mahimo nila ang pagtuki kon nasubay bas a mga lagda, pagmonitor sa mga taho ug napamatud-an ang mga kasayuran nga gi-padayag.
Alang sa usa ka lungsod nga magpabukas sa Marine Wildlife Tourism Interaction Sites, gikinahanglan nga makamugna na usab ug update nga Comprehensive Land Use Plan nga nag-apil sa Coastal Resource Management Plan, Coastal Zoning Ordinance ug Eco-tourism Management Plan samtang magpaseguro nga kini nga kalihukan ug mga plano, nahasubay sa Local Tourism development Plan.
Gawas pa niana, gikinahanglang ang marine wildlife interaction operators nga makakuhag Mayors o Business Permit human usab makapakita nga nahisakop sila sa pagsubay ug pagdumala sa Maritime Industry Authority (MARINA), Department of Tourism (DOT) ug uban nga mga ahensya nga nagtutok niini.
Ang lunsgod usab nga magpabukas ug magtugot sa Marine Wildlife Interaction kinahanglang may nabansay nga enforcement team nga maka-abag sa Department of Environment and Natural Resources, Philippine Coast Guard, PNP Maritime Group, BPEMO ug Bureau of Fisheries ang Aquatic Resources ug sa komunidad alang sa regular nga hiniusang operations.
Gikinahanglan usab sa operator nga may nahuptan nga sertipiko sa Marine Wildlife Interaction Guidelines, Basic Life Support, Water safety and Rescue (WASAR), Safety at Sea, DENR, BFAR, MARINA.
Importante usab nga ang operator makakuha ug Environmental Compliance Certificate gikan sa DENR MGB, gawas pa sa rehistradong mga bangka, safety equipment, GPS, plano sa pagdumala sa mga turista ug insurance alang sa aksidente sa mga turista, tripulante ug mga tour guides.
DILI ABUSOHAN ANG GIPANGINABUHIAN. Tumong sa Ordinansa ug sa IRR niini nga kon may marine wildlife inter-action man nga mahitabo, kinahanglang protektado ug segurado nga walay grabeng epekto sa mga ihalas nga mananap, walay kadaut sa kalikopan ug nakasubay ang operators sa tanang mga lagda aron motunhay ang panginabuhian sa tanan. (Hulagway gikan sa PIABohol/TRIPS)
BALAK
UNSA KA KAMASINUGTANON
Sinulat ni Engr. Rogelio Podelino
Ang pagsunod sa NAPULO KA SUGO
Nagpaila nga gitahud ang nagmando
Sa higayon nga ang mga sugo imong supakon
May katumbas nga silot imong maangkon
Sa kasaysayan sa tawo ning kalibutan
Imong nakat-onan kon diin ang tawo gikan
Gimandoan ang una tang ginikanan sa GINOO
Sa dilinpagkaon sa bunga taliwala sa paraiso
Apan napakyas sila sa unang sugo pagsunod
Sa tentasyon sa yawa sila gi-anod
Dihadiha nakamatngon sila ug buot
Gipahamtangan dayon sa mabug-at nga silot
Giigihan sila sa GINOO sa paraiso
Gisilutan nga mamatay na ang tawo
Ulahi na ang tanang pagbasul
Sa tibuok kinabuhi ang paghinulsol
Ang pagsunod sa mga sugo sa GINOO
Labihan kalisud tumanon sa tawo
Kinahanglan hilwas ka sa mga kasal-anan
Aron masubay ang higpit nga dalan
Likayan ang mga kalibutanong kalipay
Dili igsapayan nga magsakripisyo kanunay
Kay lumalabay ang kinabuhing kalibutanon
Diha masuta UNSA KA KAMASINUGTANON