Ni: Jes B. Tirol
Himabuyan 31, 2026
Bayók Nga Balak Nga Tagutlo Ka Tudling
(Lyric Poem with Three Lines)
Pasiuna
Samtang nagbasa ako sa kintáhay (thesis) ni Ginang Maria Caseñas Pajo alang sa iyang bansay (degree) sa Pagkabatid sa Ininglis (Master of Arts in English) didto sa Kinatumhaan sa San Carlos, Cebu (University of San Carlos, Cebu) sa tuig 1954, dakô ang akong katingala tungod kay aduna siyay gipatik nga balak nga sahî ug dili sagad nga makaplagan sa mga papán (magazine) nga Binisayâ.
Ang maong balak gisugisaysay (describe) nga usa ka balak nga “bayók nga balak (lyric poem)” nga sinulat sa usa ka magbabalak nga nagdala sa dagangalan (pen name) nga “Punay (Phil. Green Dove)“.
Ang nakadapit sa akong pagtagad mao nga ang balak aduna lamang tagutlo ka tudling nga gitawag sa Ininglis og “Tercet”. Talagsaon kini kaayo tungod kay ang mga balak sa Binisaya aduna man gayod ug tag-upat ka tudling (four lines) nga gitawag sa Ininglis nga “quatrain”.
Ang Balak
Ania ang bayók nga balak:
Asa Ka Paingon, Hinoyohoy?
(Whither Goest Thou, Cold Breeze?)
Ni: Punay ‘1954’
Mabugnaw hinoyohoy sa kabuntagon,
Nga nagdala sa kahumot sa mga bulak,
Asa ka hinoyohoy, asa ka paingon?
Dad-a iubán ang akong balak,
Balak sa kasingkasing masolub-on,
Aron mahaipon sa baho sa mga bulak.
Dad-a dad-a kining balak nga masolub-on,
Aron ihatag mo sa akong hinigugma,
Sa hinigugma kong nagmamingawon.
Nagmamingáwon ang akong hinigugma,
Kay nahalayô, nahalayô ako kaniya,
Nga dili ako makita sa iyang mga mata.
Sa kanunay magdamgo ako kaniya,
Sa akong pagkatulog sa higda-ánan,
Ug sa gihapon siya ang akong halaran.
Ingna, ako kaniya nag kinahanglan,
Kay siya hinigugma ko sa gihapon,
Ug sa gihapon siya akong halaran.
Sa adlaw nga kaming duha mag katipon,
Mapala na ang tanang kahidlaw,
Ug sa gihapon kami magmalipayon.
Bayok nga Balak
Tungod kay ang sinulat alang man sa kintahay (thesis) sa pagkabatid sa Ininglis (master of arts in English), atong mapaabot nga ang mga latid ug lagdà nga gigamit sa balak mao ang alang sa Ininglis bisan tuod ang mga pulong nga gigamit mao ang Binisaya.
Matod pa sa Ininglis, ang bayok nga balak mao ang hamubô, limbatianon (emotional) ug mapahayagon nga mga garay nga magpadayag sa gibati sa magbabalak, o dili ba hinuon ang kahimtang sa iyang panghunâhunâ. Sa nasandan nga pagkasulat, ang bayok kanunay anaa sa unang panawo (first person).
Ang paggamit sa tulo ka tudling sa matag lák-ab (stanza), dili sagad sa Binisayâ, tungod kay sa Binisaya adunay latid nga ang kataposan nga litpong (syllable) sa unang tudling kinahanglan mobágay sa kataposang litpong sa ika-tuló nga tudling. Ug ang kataposan sa ikaduha nga tudling mobagay sa ika-upát nga tudling.
Wala kini matuman niining maong balak tungod kay tulo ra man ka tudling ang matag lák-ab. Ang kadaghanon sa litpong (syllable) sa matag tudling, niining maong balak nga anaa sa napulò ngadto sa napulò ug duha, day mohaóm sa Binisaya.
Ang nakadapit sa akong pagtagad mao nga ang nagtuón sa Ininglis sa 1954, adunay pagkahilig sa pagtuo nga ang mga latid ug lagdà sa Ininglis susama usa sa Binisayà. Malisod kini isúhay (coordinate) tungod kay ang Ininglis pinulongan nga malinubaylubayon (inflectional) samtang Binisaya, pinulongan nga madinugtungdugtongon (agglutinative).