Adunay posibilidad sa pagsaka sa presyo sa kuryente sa Hunyo
Sinulat ni Sheryl B. Paga
Posibleng mosaka ang presyo sa kuryente sa bulan sa Hunyo 2026 tungod sa padayon nga taas nga demand sa elektrisidad ug sa limitado nga available nga power supply sa Visayas Grid diin kanunay atong makita ug mabasa ang mga Red ug Yellow alerts.
Nasinati sa tibuok Visayas Grid ang taas nga panginahanglan sa kuryente sukad sa bulan sa Mayo 2026 ug nagpadayon kini hangtod karong bulan sa Hunyo.
Tungod niini, kanunay nga gipatuman ang Manual Load Dropping (MLD) sa nagkalain-laing electric distribution utilities subay sa direktiba sa National Grid Corporation of the Philippines (NGCP).
Ang Manual Load Dropping usa ka temporaryong lakang aron mapadayon ang kalig-on sa suplay sa kuryente ug malikayan ang mas dako nga pagkawala sa elektrisidad sa tibuok grid kung limitado ang available nga power supply.
Sa dihang mosaka ang panginahanglan sa kuryente ug mokunhod ang reserve power, adunay higayon nga mogamit og mas mahal nga mga planta sa kuryente aron matubag ang panginahanglan sa mga konsumidor.
Kini maoy usa sa mga hinungdan nga mahimong makaapekto sa generation charge ug sa kinatibuk-ang bayranan sa kuryente.
Busa, giawhag ang tanang konsumidor nga magpadayon sa maampingong paggamit sa elektrisidad pinaagi sa pagsunod sa mga energy-saving tips sama sa pagpalong sa mga suga ug appliances nga wala gigamit, paggamit sa energy-efficient nga kagamitan, ug paglikay sa sobra nga konsumo ilabina panahon sa peak hours , aron makatabang sa pagminus sa pressure sa Visayas Grid ug mapadayon ang kasaligan nga suplay sa kuryente.
Alang sa dugang mga detalye, bisitaha ang opisyal nga facebook page o magpadala ug mensahe sa messenger account sa Bohol Light o tawag gamit ang bag-o nga mga contact numbers at (038) 515-2370 to 2375 or dial at 0917-557-6120 nga magsugod sa Hunyo 8, 2026.
Bohol Water nagpadayon sa proyekto nga “Wash” Caravan
Sinulat ni Victor L. Tambis
“WASH caravan” nga gihimo sulod sa brgy hall sa Brgy. Cabawan uban sa mga tinugyanan sa BWUI ug mga applikante
Sa padayon paghatag ug kasayon sa pagproseso sa aplikasyon alang sa connection sa linya sa tubig, ug aron usab mahatagan ug kagaan sa balayronon niini, ang Bohol Water nagpahibalo nga nagpadayon kini sa pagpahigayon sa “WASH caravan”, nga ang katuyuan niini mao ang pagsiguro nga ang tanang panimalay udunay kaugalingon nga koneksyon sa tubig. Pagkakaron, ang maong programa anaa na sa Barangay Cabawan, ning syudad.
Ang mga tinugyanan mismo sa Bohol Water ang mianha sa maong dapit aron sa pag proseso sa mga aplikasyon sa tubig, nga sa pagkakaron, anaa himoa sulod sa Barangay Hall sa maong barangay. Ubay-ubay ang mi sanong sa maong programa nga gisugsan sa maong dapit niadtong June 1, 2026. Sa sunod semana, ang WASH caravan mobalhin na usab sa Barangay Tiptip ning syudad.
Sanglit nakita sa Bohol Water ang kahinungdanon sa maong programa, giawhag ang mga lomulupyo sa maong nahisgutang mga barangay, ilabi na kadtong wala pay pormal nga koneksyon sa tubig, sa pag sanong sa maong programa, aron makatagamtam sa mga mosunod:
Kasayon sa pagproseso sa aplikasyon sa tubig tungod kay ang mga tinugyanan sa Bohol Water ang mianha sa maong dapit aron pagdawat ug pag proseso sa aplikasyon.
Kagaan sa balayronon tungod kay maaprobahan ang aplikasyon nga walay magasto ang aplikante pinaagi sa “connect-now-pay later” diin ang kagastohan niini himoon sa installment kuyog sa binulan nga water bills.
Kadali sa pag inspection tungod kay apil ang mga inspector, o kuyog sa team, nga moanha sa maong dapit.
Pinasubay sa programa sa United Nations nga mao ang pagdala sa tubig ngadto sa tanang hut-ong sa katilingban, ang WASH caravan, nga gilusad sukad niadtong bulan sa Abril sa Barangay Cogon, gihatagan sa Bohol Water ug dakong pagtagad sa tinguha nga matag panimalay sa konsumidor aduna nay kaugalingon nga account o koneksyon sa tubig.
PhilHealth nipasidaan batok sa mga pekeng SMS blasts nga nagpunting sa datos sa mga miyembro
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Ang Philippine Health Insurance Corp. (PhilHealth) niadtong Huwebes mipahimangno sa publiko batok sa pagpakatap sa mga malimbongong text messages ug dili awtorisado nga website nga gidesinyo sa pagkawat sa personal ug pinansyal nga datos sa mga miyembro.
Ang PhilHealth nagpagawas sa Advisory 2026-0032, nga nagpahibalo sa mga rehiyonal nga opisina niini ug sa publiko nga ang mga kadudahang SMS o text blasts karon nagdirekta sa mga nakadawat sa usa ka imposter nga website nga naghangyo sa mga tiggamit nga i-update ang ilang “health insurance identification information.”
Gi-klaro sa PhilHealth nga kini nga mga mensahe ug ang online platform dili awtorisado ug daw kabahin kini sa malisyosong phishing scam nga gi-orkestra sa mga cybercriminals.
“PhilHealth does NOT send unsolicited SMS messages containing links requiring members to update personal or account information (Ang PhilHealth DILI magpadala ug mga wala gipangayo nga mga mensahe sa SMS nga adunay mga link nga nanginahanglan sa mga miyembro nga mag-update sa personal o kasayuran sa account),” matud pa sa advisory sa PhilHealth.
Gitataw sa ahensya nga ang tanang opisyal nga transaksyon higpit nga gihimo pinaagi lamang sa mga awtorisadong plataporma ug opisina sa PhilHealth.
Subay niini, ang PhilHealth kusganong nag-awhag sa tanan nga mga miyembro ug mga stakeholder nga dili mag-click sa mga kadudahang link, maghatag ug personal nga datos, o magpaambit sa kompidensyal nga kasayuran.
Gitambagan usab niini ang publiko nga kanunay nga susihon ang pagkatinuod sa bisan unsang komunikasyon pinaagi sa mga opisyal nga agianan sa dili pa molihok.
Aron mapugngan ang pagkuyanap sa scam, ang tanang PhilHealth regional offices gimandoan sa pagpakatap sa advisory sulod sa ilang tagsa-tagsa ka dapit sa hurisdiksyon.
Gimanduan usab ang mga rehiyonal nga buhatan sa hugot nga pagmonitor ug pagtaho sa susamang mga insidente ngadto sa hingtungdan nga mga unit ug sa aktibong pagtabang sa pag-edukar sa mga miyembro kon unsaon pag-ila ug paglikay sa phishing scheme.
BFAR milusad sa MMK 2.0, mi-awhag sa LGUs sa pag-apil, pagpakita sa ilang best practices
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Ang Bureau of Fisheries and Aquatic Resources (BFAR) nilusad sa National Search for Outstanding Coastal and Inland Communities ubos sa “Malinis at Masaganang Katubigan” (MMK 2.0) program.
Sa usa ka pahayag niadtong Miyerkules, si BFAR National Director Elizer Salilig miingon nga ang mga local government units (LGUs) ug mga komunidad adunay mahinungdanong papel sa pag-amping sa tubig nga palibot sa nasud.
Matud pa niini nga ang papel sa matag Pilipino importante sa pag-atiman sa atong katubigan, apan ang obligasyon ug mandato sa LGUs mas importante pa isip primary partners sa pag-implementar sa mga programa ug polisiya aron mapanalipdan ang atong natural resources.
Ubos sa gipalapdan nga programa, ang national search karon naglakip sa inland fisheries o pangisda sa yuta ug freshwater resources o mga kahinguhaan sa tab-ang nga tubig.
Ang inisyatiba nagpasiugda sa usa ka integrated, ecosystem-based, ug climate-resilient nga pamaagi sa pagdumala sa kahinguhaan sa tubig. Nagtinguha usab kini sa pagpalig-on sa mga paningkamot batok sa pagbag-o sa klima ug pagkadaot sa kalikopan samtang gitubag ang nagkadako nga panginahanglanon sa mga kahinguhaan sa tubig sa nasud.
Gi-awhag sa BFAR ang mga LGUs sa tibuok nasod sa pag-apil ug pagpakita sa ilang labing maayong gawi.
Ang mga mananaog nga LGUs makadawat ug nasudnong mga plake sa pag-ila ug dakong pinansyal nga mga grants aron suportahan ang mga inisyatibo sa pangisda ug kinaiyahan.
Ang mga nasudnong kampiyon makadawat ug P5 milyones, samtang ang mga espesyal nga awards moila sa talagsaong pasundayag sa piho nga mga dapit sa pangisda ug pagdumala sa kahinguhaan sa tubig.
Ang MMK 2.0 nga programa nagsunod sa tulo ka tuig nga siklo sa pagpatuman nga gitumong sa pagpadayon sa pakiglambigit ug pagpalig-on sa mga kapasidad sa mga LGU.
Ang unang tuig magtutok sa mga kampanya sa impormasyon, edukasyon, ug komunikasyon (IEC) ug mga kalihokan sa pagpauswag sa kapasidad.Ang ikaduhang tuig mag-feature sa pagpangita sa mga outstanding coastal fisheries municipalities and cities, samtang ang ikatulo nga tuig magtutok sa inland fisheries municipalities ug cities.
Gilusad sa BFAR ang National Search for Outstanding Coastal and Inland Communities ubos sa “Malinis at Masaganang Katubigan” (MMK 2.0) program niadtong Miyerkoles diin gi-awhag ang mga LGUs sa tibuok nasod sa pag-apil ug pagpakita sa ilang best practices. Ang mga mananaog nga LGUs makadawat ug nasudnong mga plake sa pag-ila ug dakong pinansyal nga mga grants aron suportahan ang mga inisyatibo sa pangisda ug kinaiyahan. (Hulagway gikan sa BFAR photo)
Bohol magpadala ug search & rescue teams, P5-M nga hinabang pinansyal sa Mindanao
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Ang kagamhanang probinsiyal sa Bohol mopakatap o=ug mga rescue team ug magpadala ug hinabang pinansyal sa Mindanao human sa magnitude 7.8 nga linog nga miigo sa SOCCSKSARGEN region niadtong Hunyo 8.
Ang Provincial Disaster Risk Reduction and Management Council (PDRRMC) nipatawag ug special meeting niadtong Hunyo 8 didto sa Provincial Capitol, nga gipangulohan ni Bise Gobernador Nicanor Besas.
Gitigom niini ang mga representante gikan sa mga opisina sa probinsiya, nasudnong ahensya sa gobyerno, ug mga humanitarian nga organisasyon aron hisgotan ang mga lakang aron matabangan ang mga naapektuhan.
Ang mga diskusyon nakasentro sa giplano nga pagdeploy sa probinsya sa mga personahe ug kahinguhaan aron suportahan ang mga operasyon sa pagtubag sa mga apektadong lugar.
Si Provincial Disaster Risk Reduction and Management Office (PDRRMO) head Dr. Anthony Damalerio miingon nga ang Bohol mopakatap ug duha ka Search, Rescue, and Retrieval (SRR) teams aron motabang sa relief ug response efforts.
Usa ka team nga may lima ka rescue personnel ug usa ka drayber ang idestino sa Sarangani province, samtang laing team nga parehas ug komposisyon ang moadto sa General Santos City. Ang duha ka team gikatakda nga mobiya sa Hunyo 9 sa gabii.
Ang konseho nirekomendar sa pag-aprobar sa financial assistance alang sa mga apektadong local government units pinaagi sa Disaster Risk Reduction and Management Fund sa probinsiya.
Gi-presentar ni Provincial Budget and Management Officer Peter Retutal ang gisugyot nga package: ₱2 milyon alang sa General Santos City, ₱1.5 milyon alang sa Sarangani province ug ₱1.5 milyon alang sa South Cotabato.
Molusad usab ang kagamhanang probinsiyal ug donation drive alang sa mga Bol-anon aron makatabang sa mga apektadong komunidad.
Samtang ang Provincial Health Office (PHO) gitahasan usab sa pag-organisar ug medical team alang sa posibleng deployment sa mga apektadong lugar.
Sa buwag nga pamahayag, si Gobernador Erico Aristotle Aumentado nipadayag ug simpatiya ug pakighiusa sa mga biktima sa linog.
“Makasubo ang nakita nato nga trahedya mahitungod sa pagtay-og sa yuta nga nasinati sa atong mga higala sa Mindanao, ilabi na sa habagatang bahin niini,” matud pa niini.
Si Aumentado, nga naa sa Canada kauban ang ubang mga gobernador alang sa mga kalihokan sa Governance for Climate and Disaster Resilience, miingon nga ang Bohol lig-on nga nagbarog uban sa katawhan sa Mindanao.
“Kita sa Probinsiya sa Bohol, nibarog kuyog sa mga pinalangga natong mga Mindanawon nga karon nag-atubang sa usa ka dakong hagit. Ato silang i-ampo nga makatindog pag-usab, ug kita kanunay’ng andam nga mutabang, mubarog, ug makiglambigit,” matud pa ni Aumentado.
Human sa magnitude 7.8 nga linog nga miigo sa Mindanao, ang Bohol Provincial Disaster Risk Reduction and Management Council (PDRRMC) nipatawag ug espesyal nga tigom niadtong Hunyo 8 sa Gobernador’s Office sa Provincial Capitol nga nagtigom sa mga representante gikan sa mga hingtungdang buhatan sa probinsiya, nasudnong ahensya sa gobyerno, ug mga humanitarian nga organisasyon aron hisgutan ang mga lakang sa pagtabang sa mga apektado sa linog. (Hulagway gikan ni Elvira C. Bongosia/PIA-7 Bohol)
BAI giluagan ang mga lagda sa Al testing alang sa pagpadala og mga manok sa Bohol
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Ang Panggamhanan sa Probinsiya sa Bohol, pinaagi sa Office of the Provincial Veterinarian (OPV), mipahibalo sa usa ka mahinungdanon nga regulatory update nga makabenepisyo sa mga nagbuhi ug manok nunot sa padayon nga negatibong resulta sa Avian Influenza (AI) surveillance sa tibuok Central Visayas.
Ang probinsiya, sa pakig-alayon sa Department of Agriculture—Regional Field Office VII (DA-RFO VII), local government units, ug poultry stakeholders, nagpabilin sa ilang paborableng Avian Influenza status human ang padayong monitoring ug surveillance nga mga kalihokan nga wala nagpakita sa Highly Pathogenic Avian Influenza (HPAI) sa rehiyon.
Tungod sa padayon nga negatibong resulta, ang Bureau of Animal Industry (BAI) ni-isyu ug Memorandum Circular No. 25, Series of 2026, niadtong Mayo 29, 2026, nga temporaryong nag-waive sa Avian Influenza laboratory testing matag kargamento alang sa buhing manok, ubang matang sa langgam, itlog, poultry products, ug by-products (gawas sa buhing itik) nga gikan sa Rehiyon VII.
Ang waiver naglangkob sa lokal nga paglihok sa mga palaliton sa manok ug magpabilin nga epektibo hangtod sa Septiyembre 23, 2026, ubos sa pagsunod sa kasamtangan nga mga sumbanan sa kahimsog sa hayop ug regulasyon.
Ang OPV, nga gipangulohan ni Officer-In-Charge Dr. Meydallyn Paman, nihatag ug gibug-aton nga kini nga kalamboan resulta sa lig-on nga surveillance system ug kolaborasyon sa mga stakeholders.
Ang mga tigbuhi ug manok gilauman nga makabenepisyo gikan sa: pagkunhod sa mga kinahanglanon sa testing nga may kalabotan sa transportasyon, ubos nga gasto sa transaksyon ug mas paspas nga pagproseso sa mga kargamento, ug mas maayo nga pag-access sa merkado ug hapsay nga paglihok sa mga produkto sa manok.
Bisan pa sa temporaryo nga kahupayan, giklaro sa OPV nga ang waiver magamit lamang sa Avian Influenza testing matag kargamento. Wala niini gi-exempt ang mga shippers, traders, ug transporter gikan sa pagsunod sa ubang veterinary quarantine, inspection, shipping, documentary, ug regulatory requirements.
Sa samang paagi, ang kasamtangang provincial entry protocols ug biosecurity measures sa Bohol nagpabiling estrikto nga gipatuman gawas kon usbon pinaagi sa opisyal nga mga isyu.
Gipasiugda sa mga awtoridad nga ang padayon nga pagsunod sa mga lakang sa biosecurity, pagreport sa sakit, ug mga kalihokan sa pagpaniid nagpabilin nga mahinungdanon aron mapadayon ang kahimtang nga walay AI sa rehiyon.
Tungod sa padayon nga negatibong resulta sa Avian Influenza (AI) surveillance sa tibuok Central Visayas, ang Bureau of Animal Industry (BAI) ni-isyu ug Memorandum Circular No. 25, Series of 2026, niadtong Mayo 29, 2026, nga temporaryong nag-waive sa Al testing matag kargamento alang sa buhing manok, ubang matang sa langgam, itlog, poultry products, ug by-products (gawas sa buhing itik) nga gikan sa Rehiyon VII. (Hulagway gikan sa OPV Facebook)
DepEd nagpagawas og mga giya sa pagpadayon sa pagkat-on panahon sa emerhensya
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Sa pagsugod sa school year, ang Department of Education (DepEd) nipagawas ug guidelines sa learning continuity sa mga emerhensya.
Si DepEd Kalihim Sonny Angara ni-isyu sa DepEd Order No. 14, s. 2026, niadtong Hunyo 4 subay sa direktiba ni Presidente Ferdinand R. Marcos Jr.
Matud pa sa DepEd, ang mga giya gitakda alang sa paghatag ug gibug-aton nga magpadayon sa pagkat-on nga naka-angkla sa pagtuo nga ang kaayohan makatabang sa kapasidad sa usa ka indibidwal sa pagkat-on ug pagkunhod.
Giingong kini gitugot aron masiguro nga ang mga estudyante manalipod ug magpadayon sa ilang edukasyon bisan pa sa mga kasamok.
Ubos sa mga giya, ang Education in Emergency (EiE) nga polisiya naghatag ug tin-aw nga giya kon unsaon sa pagpadayon ug pagkat-on sa dili pa, sa panahon, ug human sa emerhensya.
Ang polisiya nagpaila sa usa ka lebel nga nakabase sa Learning Continuity Framework aron sa paggiya sa mga eskwelahan sa pagpili sa angay nga mga tubag sa pagkat-on base sa kaluwasan, kaandam, ug kondisyon sa mga estudyante ug magtutudlo.
Ang upat ka lebel mao ang Hayo o Padayon, Hinay o Ease-in, Hinga o Check-in, ug Hinto o Stop.
Ubos sa Hinto / Stop, kung delikado ang sitwasyon ug nameligro ang kaluwasan o sukaranang mga panginahanglan, temporaryo nga e-suspinde ang pagkat-on sa akademiko. Gihatagan ug prayoridad ang proteksyon, pagtubag sa emerhensya, kahimsog sa pangisip ug suporta sa psychosocial, ug mga batakang panginahanglan.
Sa Hinga / Check-in, kung taas ang tensiyon o nagpadayon ang pagkaayo, ang mga pagsusi sa kaayohan ang giuna. Ang mga panginahanglanon sa akademya gipakunhod ug ang mga giya sa pag-check-in, mga family kit, ug mga kalihokan sa pagkat-on nga ubos ang stake gigamit.
Ubos sa Hinay / Ease-in, kun adunay gamay nga pagkabalda, ang pagkat-on nagpadayon apan mas hinay, mas flexible, ug mas mahunahunaon sa stress alang sa mga estudyante ug mga magtutudlo. Ang gidaghanon sa mga subject kada adlaw mahimong makunhuran ug ang mga kalihokan mub-an.
Samtang sa Hayo / Padayon, ang regular nga personal nga pagkat-on magpadayon kung luwas ang mga estudyante, magtutudlo, ug kawani sa eskuylahan. Ang bug-os nga paghatud sa kurikulum ug regular nga mga kalihokan sa pagkat-on mahimong ipadayon.
Gipasiugda sa DepEd nga ang 4H framework of Education in Emergencies policy nagsiguro nga ang pagtudlo ug pagkat-on magpadayon bisan pa sa mga emerhensya samtang nag-una sa kaluwasan ug kaayohan sa mga estudyante, magtutudlo, ug mga kawani sa eskwelahan.
Ang 4H nga framework sa Education in Emergency (EiE) nga polisiya nagsiguro nga ang pagtudlo ug pagkat-on magpadayon bisan pa sa mga emerhensya samtang nag-una sa kaluwasan ug kaayohan sa mga estudyante, magtutudlo, ug kawani sa eskwelahan. (Hulagway gikan sa PIA-Bohol)
BALAK
ANG GUIHAY SA KAPUTLI
Sinulat ni Engr. Rogelio Podelino
Matag linalang ni Bathala
May guiampingan sa iyang dughan
Nga labing kamahinungdanon kay sa bulawan
Guiampingan kini sukad nahimugso dinhi sa kalibutan
Ang pagka putli sa iyang balati-an
Nahimugso ka guikan sa mga guinikanan nga Kristyano
Guimatuto sa mga bulawanong pagtulun-an nga maayo
Guisilsil sa iyang alimpatakan ang kahadlok sa GINO-O
Nagtubo ka nga labihan kabuotan pag-ayo
Guipanglimbasugan nga maķatuman sa Napulo ka Sugo
Aron sa kinabuhi dili ka mahisagmuyo
Kay ang tawo sa iyang kahuyang dali mapukan
Nagkinahanglan ug Lanngitnon’g gabayan
Sama sa usa ka maanyag nga linalang
Guiampingan ang kaputli sa wala’y paglurang
Guilikayan ang mga dapit nga salawayon
Aron sa dautan’g bisyo dili magumon
Sa pamatasan ma-ila ang kaputli sa balati-an
Sa pagtahud sa tanan’g mga katigulangan
Bansagon sa pamilya guipanalipdan nga dili mabahiran
Nga ANG GUIHAY SA KAPUTLI sa balati-an dili mapanamastamasan