NI ELEAZAR ACAMPADO 

Kon Ang Numero sa Papel Lahi sa Gibati sa Lamesa

Adunay usa ka pangutana nga pirme nahong madungog sa ordinaryong panimalay. Dili kini komplikadong pangutana bahin sa ekonomiya. Dili kini bahin sa GDP, GNP, inflation rate, o bisan unsang termino nga sagad nato madungog gikan sa mga ekonomista.

Simple ra kaayo:

“Ngano man nga niingon sila nga niasenso na ang nasod, pero mas naglisod man gihapon mi?”

Mao kini ang pangutana sa inahan nga nagkuwenta sa iyang kuwarta sulod sa merkado. Sa amahan nga naghunahuna kon igo ba ang iyang suweldo hangtod sunod semana. Sa mangingisda nga wala makahibawo kon makapalit ba og gasolina alang sa sunod niyang pagpangisda. Ug sa ordinaryong Bol-anon nga naningkamot matag adlaw aron lang maseguro nga adunay pagkaon sa lamesa.

Karong mga panahona, dako ang balita nga ang Pilipinas misaka na ngadto sa gitawag nga upper-middle income economy base sa klasipikasyon sa World Bank. Alang sa goberno, usa kini ka timaan sa pag-uswag. Ug angay nato dawaton nga adunay nagpahiping buot ipasabot niining maong lakang.  

Apan isip usa ka ordinaryong lumulupyo ug alagad sa barangay dinhi sa Garcia Hernandez, adunay mas mahinungdanon nga pangutana:

Nabatyagan ba kini sa kusina sa ordinaryong pamilya? Kay ang tinuod nga sukod sa kalamboan dili lang makita sa numero nga gisulat sa papel. Makita kini sa sud-an nga naa sa plato. Sa bayronon nga mabayran. Sa tambal nga mapalit. Ug sa pamilya nga dili mahadlok sa kaugmaon.

Ang problema sa mga dagkong numero usahay mao kini:

Dili nila makita ang tibuok estorya sa matag tawo. Sama kini sa usa ka dakong ampaw. Sa gawas, dako. Nindot tan-awon. Makadani. Apan kon imong ablihan, gamay ra diay ang sulod.

Ang pagsaka sa income classification sa usa ka nasod kasagaran gibase sa kinatibuk-ang kita nga bahinon sa gidaghanon sa katawhan. Apan ang average dili kanunay nagpasabot nga parehas ang gibati sa tanan.

Kon adunay usa ka tawo nga dako kaayo og kita ug napulo ka tawo nga naglisod gihapon, mahimong mosaka ang average. Apan wala kana magpasabot nga ang napulo ka tawo niasenso na usab. Mao kini ang rason nganong adunay mga pamilya nga makadungog og balitang milambo ang ekonomiya apan inig-abot sa merkado, lain ang ilang makita.

Mas mahal gihapon ang palalitonon. Mas lisod gihapon ang pag-budget. Mas bug-at gihapon ang adlaw-adlaw nga panginabuhi.

Alang sa ordinaryong tawo, ang tinuod nga ekonomiya dili makita sa graph. Makita kini sa resibo. Sa presyo sa bugas. Sa bayranan sa kuryente. Sa gasolina. Sa matrikula. Sa tambal. Kay bisan unsa pa kataas ang tawag nato sa atong economic status, kon ang suweldo dili makaapas sa gasto, magpabilin gihapon ang pangutana:  “Asa man nato nabatyagan ang pag-uswag?”

Ang usa ka inahan nga nagkupot og usa ka libo ka pesos karon nakahibawo niini. Sa una, puno na ang basket. Karon, pila na lang ka butang ang masulod. Mao kana ang ekonomiya nga masabtan sa ordinaryong katawhan. Dili teyorya. Kondili kasinatian.

Dili sayop nga mangandoy kita nga motaas ang estado sa Pilipinas. Kitang tanan gusto nga molambo ang atong nasod. Kitang tanan gusto nga mahimong lig-on ang ekonomiya. Apan ang tinuod nga kalamboan kinahanglan mobiyahe gikan sa taas paingon sa ubos. Kinahanglan mabati kini sa trabahante. Sa mag-uuma. Sa mangingisda. Sa gagmay nga mga negosyante. Sa pamilya nga naningkamot matag adlaw.

Kay ang sukod sa kalamboan dili lang maihap kon pila ang nadugang sa ekonomiya. Apan kon pila ka kinabuhi ang nausab tungod niini.

Ang ordinaryong Pilipino wala nangayo og nindot nga titulo. Wala nangayo og taas nga ranking. Ang gipangayo niya mas yano ra kaayo:

Presyo nga maabot sa bulsa. Trabaho nga makabuhi. Serbisyo sa goberno nga matagamtam nga walay pihig-pihig. Sistema nga patas. Ug goberno nga maminaw.

Usahay ang labing hilom nga tingog mao ang labing angay paminawon. Ang tingog sa ordinaryong pamilya. Ang tingog sa nag-budget kada adlaw. Ang tingog sa tawo nga wala nagtan-aw sa numero sa ekonomiya, apan nagtan-aw sa sulod sa iyang kaldero.

Hinaot nga ang kalamboan nga atong gisaulog dili lang mahimong titulo nga atong ikapasigarbo. Hinaot mahimong pagkaon sa lamesa. Oportunidad sa kabataan. Ug kaugmaon nga mas hayag alang sa matag pamilyang Bol-anon.