Ni: Jes B. Tirol

Hidapdapón 5, 2026

Tagbilaran: Unang Pagsulay Aron Mahimong Dakbayan (1952)

Pasiuna

Sa Kabay (June) 18, 1966, si Pamuno Nasod Ferdinand Marcos, Sr. nilágdà sa Nasodnong Balaod Isip 4660. Kining maong balaod nga nagulohan og “Panugat Sa Dakbayan Sa Tagbilaran (City Charter of Tagbilaran)” nagamándò nga ang Lungsod Sa Tagbilaran mamahimo na nga usa ka dakbayan inig dangat sa adlawán (date) nga Hidapdapón 1, 1966.

Niadtong niagi nga Hidapdapón 1, 2026 mao ang ika-60 nga pag-imato sa katukoran sa Dakbayan sa Tagbilaran. Karong tuiga ang gitawag og “Diyamante nga Pangilin (Diamond Jubilee)” alang sa pag-imáto sa katukóran.

Apan walâ masayri sa kadaghanan nga dinhà nay nahiuna nga pagsulay pagtangkà nga mamahimong dakbayan ang lungsod sa Tagbilaran. Kini nahitabo sa Hidapdapon 16, 1952.

Unang Pagsulay

Sa Hidapdapon 16, 1952, atol sa na sandan nga tingób (regular session) sa Sagdóng sa Lungsod (Municipal Council) sa Tagbilaran, ang mga sakop nga Sumasambag (Councilors) nagpakanȧog (passed) og Gimbút-an (Resolution) nga ang Lungsod sa Tagbilaran buot motáklì (convert) ngadto sa pagka Dakbayán.

Ang maong Gimbút-an gipangamahanan ni Sumasambag Hilarion Zamora ug gidasonan ni Sumasambag Juan Cacho.

Ang mga hulad (copies) sa maong Gimbut-an sa Sagdóng sa Tagbilaran gidusô ngadto sa Pamúnò sa Taás nga Dalam (Senate President; President of he Upper House), Alímpay sa Ubós nga Dálam (Speaker of the Lower House), ngadto kang Senador Carlos P. Garcia, ug kang Hawas Luis T. Clarin nga tinugyanan sa Unang Purok (First District) sa Bohol.

Kahimtang Lugaynon

Ang kahimtang lugaynon (political situation) sa 1952, lahî kay sa karon. Kaniadto dinhà lamay duruha ka Lugáynon nga Apin (Political Party), ang Apin sa mga Liberal (Liberal Party) ug Apin sa mga Nasyonalísta (Nacionalista Party). Hilabihan ka lunod-pátay (diehard) ang mga sakop sa matag Apin.

Ang mga kadagkoan sa Lungsod sa Tagbilaran pinangulohan ni Pamuno Lungsod (Mayor) Pedro Belderol ug ang iyang Sagdong (Council) mga sakop sa Apin sa mga Liberal. Si Hawás (Representative) Luis T. Clarin, sakop usab sa Apin sa mga Liberal.

Si Pamunò Lalawigan (Provincial Governor) Juan C. Pajo ug ang iyang Sagdong sa Lalawigan (Provincial Board) nga si Bokál Timoteo R. Butalid ug Bokal Diosdado R. Delima lunlon mga sakop sa Apin sa Nasyonalista.

Tungod lamang sa lugaynon nga kahimtang ang mga pamunoan sa lalawigan nakahukom gayod nga ilang babagan ang katuyoan sa mga punoan sa Lungsod sa Tagbilaran. Bisan pa og taga-Tagbilaran si Bokal Timoteo Butalid (Amahan ni Gobernador Rolando Butalid), tungod sa lugay (politics) ni supak siya nga mahimong dakbayan ang Tagbilaran.

Gimbut-an sa Pagsupak

Ania ang teksto sa gimbut-an sa pagsupak sa Sagdong Lalawigan niadtong Daghang Bulan (March) 18, 1953. Atò kining gihubad sa Binisayà gikan sa Ininglis:

GIMBUT-AN ISIP-127

SANGLIT, ang balaodnon isip-3351 (H.B. No. 3351) napadayag na sa Ubos nga Dalam nga maghatag og panugat (charter) sa Lungsod sa Tagbilaran;

SANGLIT, kining Sagdong sa Lalawigan nakamatikod nga adunay makusganon nga panahom (opinion) sa katawhan batok sa pagtakli (convert) sa Tagbilaran ngadto sa pagka dakbayan;

Sa hanyag ni Pamunò Lalawigan Pajo;

PAGABUT-AN: Nga hangyoon ang Dalam sa Pilipinas (Phil. Congress) sa pag-usway (defer) sa pagtukî sa maong balaodnon hangtod ang katawhan sa Tagbilaran mahatagan og higayon nga mapaminaw ang ilang panahom.

UG DUGANG PAGABUT-AN: Pagsangkap sa Ubos nga Dalam, pinaagi sa iyang Alimpay, ug the Taas nga Dalam pinaagi sa iyang Pangulo, sa gipamatud-an nga hulad niining gimbut-an aron sa ilang kasayoran og pagtimbang-timbang.

Tungod sa makusganong pagbátok sa Sagdong sa Lalawigan sa Bohol, ang balaodnon isip-3351 walâ mahimong balaod.

Mabungahon nga Panahon

Sa tuig 1965, ang kalihokan aron paghimo og Dakabayan sa Tagbilaran, gibanhaw. Niadtong panahona si Pamuno Nasod Ferdinand Marcos, Sr., uda-udá (majority) sa mga sakop sa Nasodnong Dalam, apil ang tulo (3) ka mga Hawas sa Bohol, ang Sagdong sa Lalawigan ug Sagdong sa Tagbilaran, lunlon mga sakop sa Apin sa Nasyonalista.

Sa ato pa, walay lugayna (politician) nga mosupak. Nagpasaka ang Sagdong sa Tagbilaran og Gimbut-an nga motakli sila sa pagka dakbayan.

Tungod sa kakugi ni Puli Pamuno (Vice Mayor) Luciano Pamaong sa pagsunod-sunod sa mga papeles didto sa Manila, nakalabang ra gayod ang balaodnon.

Ug sa ika-18 sa bulan sa Kabay 1966, gilagdaan ni Pamuno Marcos ang balaodnon ug nahimong balaod isip-4660 nga nagmandò nga sa ika-1 sa bulan sa Hidpdapon 1966, mahimo nang Dakbayan ang Tagbilaran.

Tungod sa maayong katalian sa mga luganayna niadtong panahona, ang Dakbayan sa Tagbilaran nagpahimong tipik nga bahin sa Lalawigan sa Bohol. (Component City)