NI ELEAZAR ACAMPADO

Ang Aso nga Nagtabon sa Mas Dagkong Pangutana

Sa matag buntag nga moinom kitag kape, kasagaran ang atong estoryahan sa silingan mao ang presyo sa bugas, bayranan sa kuryente, panginabuhi, ug kaugmaon sa atong mga anak. Apan karong mga adlawa, adunay bag-ong hilisgotan nga nakakahig sa atensiyon sa kadaghanan ilabi na sa mga Bol-anon. Kini ang impeachment trial batok kang Bise Presidente Sara Duterte.

Sa telebisyon, sa social media, ug bisan sa ordinaryong panag-estorya sa mga tawo, kini ang nahimong sentro sa diskusyon. Adunay mga abogado nga nagbangga sa ilang argumento. Adunay mga politiko nga naghatag og panahom. Adunay mga suporter ug kritiko nga nag-ilog sa ilang tagsa-tagsa ka baroganan.

Morag usa ka taas nga salida nga kada adlaw adunay bag-ong esena. Apan samtang nagtan-aw kita niini isip mga Bol-anon, angay usab kitang mangutana:

Unsa pa man kaha ang mga estorya nga wala nato makita tungod kay ang atong mata nakatutok lamang sa usa ka direksyon? Kay usahay, sa kakusog sa kasaba sa usa ka panghitabo, ang ubang mahinungdanong tingog hinay-hinay nga malubong.

Kon tan-awon nato ang dagan sa impeachment, dili malikayan nga adunay mga tawo nga motan-aw niini sama sa usa ka kompetisyon. Adunay nagtuo nga nakapuntos na ang usa ka kampo. Aduna say nagtuo nga sayo pa kaayo aron mohimo og konklusyon.

Morag sama sa basketball. Kon naa pa kita sa unang quarter, dili pa nato mahibaw-an kinsa ang modaog sa kataposan. Ang usa ka maayong sinugdanan wala magpasabot nga mahuman na ang duwa. Ang tinuod nga sukdanan mao gyod kon unsa ang mapamatud-an hangtod sa kataposang minuto.

Mao usab kini sa proseso sa impeachment. Ang emosyon sa publiko kusog kaayo. Ang opinyon dali kaayo maporma pinaagi sa mga video clips, headlines, ug komentaryo sa social media. Apan isip Pilipino, angay natong hinumdoman nga lahi ang impresyon ug lahi ang ebidensiya. Lahi ang madunggan nato sa gawas. Ug lahi ang kinahanglan timbangon sulod sa hustong proseso.

Usa sa labing lisod nga bahin sa panahon karon mao ang kadali sa pagdawat sa impormasyon. Usa ka video. Usa ka headline. Usa ka caption. Usa ka viral post. Sulod sa pipila ka segundo, adunay na dayon kitay opinyon.

Apan ang pangutana. Nakita ba nato ang tibuok hulagway?

Kay usahay ang usa ka bahin sa estorya dili pa mao ang tibuok kamatuoran. Sama sa usa ka libro, dili nato masabtan ang mensahe kon usa ra ka pahina ang atong basahon. Kinahanglan nato tan-awon ang sinugdanan, ang tunga, ug ang kataposan.

Bisan unsa pa ang atong politikanhong baroganan, usa ra ang angay nato panalipdan. Ang patas nga pagpangita sa kamatuoran.

Apan samtang nagdagan kining dakong panghitabo sa nasod, adunay usa ka butang nga dili nato angay kalimtan.

Ang atong adlaw-adlaw nga panginabuhi. Kay human nato motan-aw sa balita… human nato makiglalis sa social media… human nato mopili kon kinsa ang atong gituohan… Mobalik gihapon kita sa parehas nga pangutana. Pila na ang presyo sa bugas? Pila ang bayranan sa kuryente? Aduna bay igo nga oportunidad alang sa ordinaryong pamilya? Unsa ang mahitabo sa atong buhis?

Kini ang mga pangutana nga direktang makaapekto sa lamesa sa matag pamilyang Bol-anon.

Usa sa mga responsibilidad nato isip lungsoranon mao ang pagbantay kon asa padulong ang kuwarta sa katawhan. Ang mga isyu sama sa paggamit sa pondo, mga proyekto sa gobyerno, ug national budget kinahanglan dili mawala sa atong pagtan-aw. Kay ang matag piso nga gigamit sa gobyerno gikan usab sa singot sa ordinaryong Pilipino. Sa mag-uuma. Sa mananagat. Sa empleyado. Sa gagmay nga negosyante. Sa OFW nga naningkamot sa layo.

Busa bisan adunay dagkong politikanhong panghitabo nga nakatagad sa atong atensiyon, kinahanglan magpabilin gihapon kitang mangutana. Asa padulong ang pondo? Kinsa ang nakabenepisyo? Nakatabang ba kini sa ordinaryong tawo?

Usahay ang labing kusog nga tingog sa politika dili mao ang labing mahinungdanon nga estorya. Kay sa luyo sa kasaba sa Senado ug social media, naa gihapon ang ordinaryong Pilipino nga naningkamot kada adlaw. Ang amahan nga nangita og panginabuhi. Ang inahan nga nag-budget sa gamay nga kita. Ang estudyante nga nangandoy og maayong kaugmaon. Ang pamilya nga nag-ampo nga mahimong mas hayahay ang kinabuhi. Sila ang dili nato angay kalimtan. Kay sa kataposan, ang politika dili lang mahitungod sa gahom. Kini mahitungod sa kinabuhi sa tawo.

Ang impeachment usa ka bahin sa atong demokratikong proseso. Importante nga sundon kini. Importante nga paminawon ang duha ka bahin. Importante nga mangita sa kamatuoran. Apan dili nato tugotan nga ang usa ka isyu maoy mopugong nato sa pagtan-aw sa uban pang importante nga butang.

Magpabilin kitang mabinantayon, Sano. Maminaw ta. Mangutana ta. Maghunahuna ta.

Kay ang usa ka maalamong lungsoranon dili basta madala sa kasaba. Mangita siya sa katin-awan taliwala sa nagpuot nga aso.

Ang tinuod nga sukdanan sa atong nasod dili lamang makita sa dagkong debate sa taas nga katungdanan. Makita usab kini sa adlaw-adlaw nga kinabuhi sa ordinaryong katawhan. Sa pagkaon sa lamesa. Sa kaugmaon sa atong anak. Ug sa pagseguro nga ang kamatuoran dili mawala bisan unsa pa kakusog ang kasikas sa palibot.