Lineman’s training gipapadak-an sa Bohol Light
Sinulat ni Sherly B. Paga
Sa matag kahayag nga anaa sa atong panimalay, adunay mga tawo nga matinud-anon nga nag-alagad bisan sa labing lisod nga kahimtang. Kini ang mga linemen nga nailhang “The Warriors of Light”. Tungod kanila, padayon ang serbisyo publiko sa Bohol Light ngadto sa tibuok franchise area dinhi sa syudad sa Tagbilaran.
Aron makahatag ug dungang kahibalo ug expertise, nagpahigayon ang Bohol Light inubanan sa mga igsuong buhatan gikan sa More Power or Negros Power ug Linemens Training diin gihimo kini didto sa Iloilo City diin gipahigayon sulod sa napulo ka adlaw. Dili lalaim ang kinabuhing lineman. Tunog niini, gihatagan usab ug pasidungog ug pagdayeg ang tibuok “Workforce” isip pag recognize sa ilang matinud-anong pagpanarbaho alang sa serbisyo publiko.
Sugod sa Oktobre 19, 2026 hangtod karon, gipahigayon ang mga nagkalain-laing mga batches sa Linemen’s Trainings aron mas mapalig-on ang ilang kahibalo, kahapsay sa trabaho, teknikal nga kahanas, ug kahimtang sa kaluwasan. Kining mga pagbansay nagpakita sa padayon nga paningkamot sa kompanya nga suportahan ug lig-onon ang mga “Frontline Heroes” nga nag-atubang sa tanan nga klase sa hulga sa kuryente matag kinabuhi.
Sayod kita, nga ang mga linemen mao ang unang moresponde inig abot sa kalamidad, sama sa nasinating bagyo nga miigo sa probinsya sa Bohol. Samtang kadaghanan kanato nagapangita ug kasigurohan sa sulod sa balay. Apan sila nakigbatok sa ulan, init, kusog nga hangin, peligro sa kuryente, ug dilikado nga mga dalan aron lamang mabalik ang suga sa matag panimalay. Sila ang unang mo-antos, unang motrabaho, ug unang motabang aron mapadayon ang kasaligan nga serbisyo sa kuryente dinhi dakbayan sa Tagbilaran nga sakop sa Bohol Light.
Ang ilang trabaho dili lamang kahanas, dili lamang kusog, kundili kinabuhi ang ilang ipusta matag higayon nga sila mosaka sa poste, mobira sa kable, ug moatubang sa peligro aron lamang masiguro nga aduna kitay kahayag.
Linemen sa Bohol Light, tungod kaninyo, padayon ang panuga alang tanan nga makalipay sa katawhan. Kamo ang mga hero, padayon sa serbisyo.
Kawat sa water meter nagpanghitabo na usab
Sinulat ni Victor L. Tambis
Makita sa itaas ang mga metro sa tubig nga anaa nahimutang sa mga stub-outs sa Bohol Water
Pipila ka mga konsumidor na biktima na usab sa pagpangawat sa water meter. Sigun sa report nga miabot sa Bohol Water, sulod ning bulan sa Nobyembre, 2026, aduna na’y eighteen (18) ka konsumidor ang gikawatan ug water meter, kadaghanan niini anaa nahimutang sa Barangay Dampas ning syudad.
Kining maong panghitabo gi report na sa nahintungdan ngadto sa kapolisan ug gihimoan na kini ug imbistigasyon, gani segun sa pagpakigtambayayong sa Bohol Water, gipatawag na sa kapolisan ang mga scrap iron buyers isip parte sa gihimo nga imbestigasyon ug matud pa sa kapolisan, aduna na kini’y mga person of interest.
Hinoon gihatagan na kini sa Bohol Water ug pagtagad pinaagi sa pag puli ug paginstalar ug bag-o nga metro aron makatubig pagbalik ang nabiktima nga konsumidor, apan ang kantidad niini pagabayran sa maong hingtungdan nga konsumidor.
Atong mahinumduman nga sa miaging mga katuigan, nagpanghitabo usab kining maong pagpangawat sa water meters diin daghan ang mga konsumidor ang nabiktima, apan tungod sa hiniusa nga pagpakabana sa mga konsumidor ug masubsub nga kampanya sa mga opisyales sa matag barangay sa syudad, napakgang ug nahunong ang maong panghitabo.
Ubos sa “P.D. No. 1612 o Anti Fencing Law of 1979”, Ang pagpangawat sa usa ka butang nga gipanag-iya sa lain nga tawo ug ang mopalit o mopahimulos sa maong kinawat nga butang, pahamtangan ug silot nga nagalakip sa pagkapriso kon kini mamatud-an.
Aron malikayan kining maong panghitabo nga nagdala usab ug kahasol sa ma biktima, ang Bohol Water naga-awhag sa mga konsumidor nga mag mabinantayon sa ilang water connections lakip ang metro niini nga anaa sa mga stub-outs ug paghimo usab ug mga lakang aron sa pag secure sa maong metro, ilabi kadtong anaa nahimutang sa mga hilit nga lugar, aron malikayan ang maong pagpangawat.
Ang Bohol Water padayon nga nakig-alayon sa mga opisyales sa matag barangay aron maapil sa roving sa mga barangay tanod ang mga dapit nga anaa ang mga stub-outs. Nakig-alayon usab ang Bohol Water sa kapolisan sa pag inspection sa mga junk shops kon aduna bay mga metro nga gibaligya ug kinsa ang nagbaligya niini.
DSWD 7 mag-validate sa 6,360 ka potensyal nga Walang Gutom nga benepisyaryo sa Cebu, Bohol
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Isip kabahin sa pagpalapad sa implementasyon sa Walang Gutom Program, ang Department of Social Welfare and Development (DSWD) Field Office 7–Central Visayas magpahigayon ug validation sa mga posibleng benepisyaryo sa Cebu ug Bohol karong Nobyembre 2026.
Adunay kinatibuk-an nga 6,360 ka posibleng benepisyaryo—nga nailhan pinaagi sa Community-Based Monitoring System (CBMS) database—ang gilaumang moagi sa onboarding process sa rehiyon; 3,235 niini gikan sa Cebu ug 3,125 gikan sa Bohol.
Ang listahan sa mga posibleng benepisyaryo, uban ang iskedyul ug lugar sa kalihokan, ipaabot ngadto sa mga hingtungdan nga local government units (LGUs), Community Engagement Coordinators (CECs), Field Staff, ug mga validator aron mapahapsay ang koordinasyon ug masiguro ang hapsay nga pagpahigayon sa mga kalihokan sa validation.
Isip kabahin sa rekisitos alang sa onboarding sa mga benepisyaryo, ang matag posibleng benepisyaryo kinahanglang mopakita sa ilang Philippine National ID (PhilSys ID) isip nag-unang pruweba sa pagkatawo. Hinuon, kadtong wala pa makakuha sa ilang National ID, mahimong mopakita ug bisan usa (1) ka balido nga dokumento sa pagkatawo nga gi-isyu sa gobyerno alang sa verification, ug mahimo gihapon silang dawaton sa onboarding process.
Alang sa onboarding process, ang miyembro sa panimalay nga nag-unang responsable sa pagplano ug pagtino sa inadlaw nga mga pagkaon sa panimalay kinahanglan—kutob sa mahimo—nga moagi sa eligibility interview ug magparehistro isip naghupot sa Electronic Benefit Transfer (EBT) card.
Ang mga panimalay diin ang nahabilin nga mga miyembro pulos mga menor de edad—tungod sa mga sitwasyon nga nakapugong sa ilang mga ginikanan o uban pang responsable nga hamtong nga miyembro sa pag-apil (sama sa kamatayon, katigulangon, o kawalay kapasidad)—mahimo gihapong dawaton, subay sa mga angay nga rekisitos. Naglakip kini sa pagtudlo ug guardian, pag-isyu ug certificate of guardianship, pagsumite ug pag-beripika sa mga suportang dokumento, ingon man ang pagpahigayon ug interbyu ug pagrekord sa gikinahanglan nga impormasyon.
Ang pagkaapil sa listahan sa mga posibleng benepisyaryo ug ang pag-apil sa mga kalihokan sa verification ug pagparehistro wala nagpasabot nga awtomatiko na silang kwalipikado alang sa Walang Gutom Program. Ang pagka-kwalipikado matino lamang human makompleto ang gikinahanglang mga proseso sa beripikasyon ug pagsusi, subay sa mga polisiya ug giya nga magamit alang sa programa.
Usa ka pahinumdom alang sa mga benepisyaryo, ilabi na kadtong bag-o lang nadugang sa listahan sa Cebu ug Bohol, nga ang mga kalihokan sa pagkuha sa pagkaon (Food Redemption) gipahigayon sumala sa gitakdang mga panahon ug dili matag bulan.
Sa dili pa mobiya sa lugar diin gikuha ang mga butang, ang mga benepisyaryo gihangyo usab nga susihon ang kalidad ug gidaghanon sa mga pagkaon nga ilang nadawat, ug itandi kini sa mga detalye nga nakabutang sa ilang mga resibo. Alang sa bisan unsang mga pangutana o kabalaka mahitungod sa ilang mga butang, mahimo silang moduol sa ilang tagsa-tagsa ka mga CEC o field staff aron mangayo ug tabang.
Gi-awhag sa DSWD ang tanang benepisyaryo nga mosunod sa gitakdang mga giya ug makig-alayon sa mga kawani sa programa aron masiguro ang episyente nga paghatag sa serbisyo. Nahiuyon kini sa inisyatibo nga Harmonized Actions and Processes for Swift, Accountable Yield (HAPSAY), nga nagpasiugda sa usa ka serbisyo publiko nga matinubagon ug paspas motubag sa panginahanglan.
Ang Walang Gutom Program kasamtangang gipatuman sa 90 ka LGUs sa tibuok Central Visayas—naglangkob sa 53 ka LGU sa Cebu ug 37 sa Bohol.
Niadtong Oktubre 29, 2026, ang Walang Gutom Program adunay kinatibuk-ang 29,133 ka mga benepisyaryo sa 90 ka mga lungsod ug syudad sa Central Visayas—diin 23,539 ang anaa sa Cebu ug 5,594 ang anaa sa Bohol.
Ang DSWD Field Office 7 nagpadayon sa pagpatuman sa Walang Gutom Program sa tibuok Central Visayas, uban ang tumong nga sulbaron ang problema sa kagutom pinaagi sa pagpauswag sa akses sa masustansyang pagkaon, pagpalig-on sa seguridad sa pagkaon sa mga bulnerableng panimalay, ug pagpasiugda sa ilang kinatibuk-ang kaayohan.
Nagpahigayon ang usa ka kawani sa DSWD-7 ug validation sa posibleng benepisyaryo sa Walang Gutom Program isip kabahin sa pagpalapad sa implementasyon sa programa. (Hulagway gikan sa DSWD-7 photo)
Deklarasyon sa state of calamity sa Bohol gilaumang makapadali sa paghatag ug tabang
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Ang probinsya sa Bohol opisyal nga gibutang ubos sa ‘state of calamity,’ human kini giuyonan sa tanang miyembro sa Sangguniang Panlalawigan (SP) atol sa ilang regular nga sesyon niadtong Nobyembre 17, subay sa rekomendasyon gikan sa Provincial Disaster Risk Reduction and Management Council (PDRRMC).
Sa iyang privilege speech, gipasiugda ni Board Member Lucille Y. Lagunay, ang chairman sa Committee on Agriculture, ang panginahanglan nga ideklarar ang tibuok probinsya ubos sa state of calamity aron mapadali ang paghatag ug tabang ngadto sa mga mag-uuma nga grabeng naapektuhan sa hulaw.
Matud pa niini nga ang deklarasyon makapadali sa pagpagawas sa tabang alang sa mga mag-uuma nga nawad-an sa ilang mga tanom, ug maghatag ug suporta aron makapadayon sila pag-usab sa ilang mga kalihokan sa agrikultura.
Ang deklarasyon gibase sa PDRRMC Resolution No. 13, Series of 2026—nga gisagop niadtong Nobyembre 16, 2026—isip tubag sa dakong kadaot sa agrikultura nga dala sa El Niño phenomenon.
Gisulong ni Lagunay ang paghatag ug mga water pump—lakip na ang mga unit nga gipadagan sa enerhiya gikan sa adlaw (solar-powered)—ug mga liso nga makasugakod sa dugay nga huaaw, aron masiguro nga magpadayon ang produksyon sa agrikultura bisan pa man kung limitado ang suplay sa tubig.
Girekomendar usab niya ang pagpagawas ug sinemana nga mga pahibalo sa pinulongang Bisaya aron giyahan ang mga mag-uuma mahitungod sa labing maayong panahon sa pagtanom ug sa kahimtang sa suplay sa tubig alang sa irigasyon.
Dugang pa, mihangyo usab si Lagunay nga hatagan ug prayoridad ang mga komunidad sa mga isla nga nakasinati ug kakulang sa tubig nga mainom, pinaagi sa pagbutang ug mga pasilidad sa “desalination” (paghimo sa tubig-dagat nga mahimong mainom) ug paghatod ug dugang nga suplay sa tubig.
Base sa pagsusi sa PDRRMC, anaa sa 18,384 ka mga mag-uuma ang naapektuhan, ug kapin sa 7,400 ka ektarya sa mga humayan ang naapektuhan sa 36 gikan sa 48 ka mga local government units sa Bohol.
Ang mga humayan ang nakasinati sa pinakabug-at nga epekto, diin ang kadaot niabot sa ₱345 ka milyon; gisundan kini sa mga high-value crops nga nakatala ug ₱17.6 ka milyon ug ang mga maisan, nga nakasinati ug ₱8.4 ka milyon nga kadaot.
Hinuon, ang gidak-on sa kadaot mahimo pang modako, tungod kay aduna pay 12 ka mga LGU nga wala pa nakasumite sa ilang tagsa-tagsa ka taho mahitungod sa kadaot.Ang probinsyal nga kagamhanan sa Bohol mipasalig nga ipadayon ang ilang mga programa ug interbensyon nga gitumong aron maminusan ang epekto sa Super El Niño ngadto sa mga mag-uuma ug uban pang mga bulnerable nga komunidad.
Ang kasamtangang kahimtang sa kaumahan nga gidumala sa Sal San Calumsan Spring Irrigation Association sa Barangay Sal-ing, Balilihan. Tungod kay gipaubos na ang Bohol sa state of calamity, gilauman nga mapadali ang paghatag ug tabang ug uban pang mga interbensyon alang sa mga mag-uuma ug mga panimalay nga apektado sa nagpadayon nga hulaw nga dala sa El Niño. (Hulagway gikan sa SAL SAN Calumsan Spring Irrigators Association Inc)
LGU San Isidro mitugyan sa 12 ka mga sub-proyekto sa kadalanan nga gipatuman ubos sa KALAHI-CIDSS
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Ang munisipalidad sa San Isidro mitugyan sa 12 ka mga sub-proyekto sa kadalanan—nga gipondohan sa lokal nga panggamhanan niadtong Nobyembre 9, 2026. Tumong niini ang pagpalambo sa akses sa mga residente ngadto sa mga batakang serbisyo, pagpadali sa pagdala sa mga importanteng palaliton, ug pagpalig-on sa paglihok-lihok o koneksyon tali sa mga barangay niini.
Kini nga pagtugyan nagrepresentar sa ikatulong hugna sa mga sub-proyekto ubos sa KALAHI-CIDSS nga gipatuman sa lokal nga lebel ug gipondohan sa munisipalidad. Nagpakita kini sa ilang paningkamot nga ipadayon ang pamaagi sa Community-Driven Development (CDD) sa Department of Social Welfare and Development (DSWD), bisan pa man human sa direktang pagpatuman sa maong programa.
Ang San Isidro, usa ka munisipalidad nga anaa sa ikalima nga klasipikasyon, usa sa mga nakadawat sa 2026 National Bayani Ka! Awards ubos sa kategorya nga Improved Local Governance. Giila niini ang ilang mga paningkamot sa pag-institutionalize o pag-apil sa mga prinsipyo sa CDD ngadto sa lokal nga pagdumala.
Pinaagi sa KALAHI-CIDSS, ang mga komunidad moapil sa pag-ila, pagplano, ug pagpatuman sa mga proyekto base sa ilang mga panginahanglan ug prayoridad.
Gisagop sa lokal nga panggamhanan kini nga mga prinsipyo pinaagi sa paggahin ug lokal nga pondo alang sa mga proyektong imprastraktura nga giila mismo sa komunidad.
Sa iyang mensahe, gidasig ni DSWD Field Office 7 Director Shalaine Marie S. Lucero ang lokal nga panggamhanan nga padayon nga gamiton ang pamaaging CDD ug dasigon usab ang ubang mga lungsod nga buhaton ang susamang lakang.
“Hinaot kamo mahimong inspirasyon sa inyong mga silingan nga munisipyo. Nga mahagit sila aron sila maghimo usab ug LGU-led implementation sa KALAHI; nga unta duna’y mga LGUs nga mo-benchmark sa proseso sa San Isidro,” matud pa ni Lucero.
“Kung mahimo sa usa ka 5th class nga municipality, nganong dili man mahimo sa mas duna untay ika-sarang?,” dugang pa ni Lucero.
Ang 12 ka road-related subprojects adunay kinatibuk-ang gasto nga P4.9 milyones, nga gitumong sa pagpalambo sa accessibility ug mobility sa mga barangay niini.
Ang mga proyekto naglangkob sa 11 ka barangay road improvement projects ug usa ka access road opening nga proyekto sa Cabanugan. Kini nahimutang sa Baryong Daan, Candungao, Cansague Norte, Causwagan Sur, Masonoy, Cansague Sur, Baunos, Cambansag, Poblacion, Abehilan, Caimbang, ug Cabanugan.
Ang mga proyekto gipundohan pinaagi sa kombinasyon sa municipal grants nga mokabat sa P2.4 milyones ug barangay local counterpart nga kontribusyon nga mikabat sa P2.5 milyones.
Ubos sa funding arrangement, ang matag subproject nakadawat ug Barangay Grant Allocation (BGA) nga P200,000 gikan sa kagamhanang munisipyo, samtang ang barangay counterpart nga kontribusyon gikan sa P200,000 ngadto sa P300,000 matag proyekto.
Si DSWD Field Office 7 Director Shalaine Marie S. Lucero ug si San Isidro Mayor Diosdado Gementiza Jr., uban sa ubang mga opisyal sa lokal nga kagamhanan, nag-inspeksyon sa mga sub-proyekto sa kadalanan nga gipatuman ubos sa KALAHI-CIDSS, ingon man kadtong gipondohan sa ulahi sa lokal nga kagamhanan gamit ang susamang pamaagi sa Community-Driven Development (CDD), niadtong Nobyembre 9, 2026. (Hulagway gikan sa DSWD-7 photo)
PBBM nagmugna ug nasudnong konseho aron magdumala sa pagpalambo, pagdumala sa AI
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Gilagdaan ni Presidente Ferdinand R. Marcos Jr. ang usa ka executive order nga nagsagop sa usa ka nasudnong gambalay alang sa pagdumala sa artificial intelligence (AI) ug nagmugna og usa ka inter-agency council aron magdumala sa pagpatuman niini.
Gilagdaan ni Marcos ang Executive Order No. 131 niadtong Nobyembre 12.
Ang maong mando nagsagop sa AI Governance Framework isip giya alang sa paghimo ug mga polisiya, koordinasyon sa mga regulasyon, pagpalambo sa mga institusyon, ug pagpalig-on sa mga kapasidad.
Nagmugna usab kini sa National Artificial Intelligence Council (NAIC), nga maoy mag-coordinate, magpadali, ug mag-monitor sa pagpatuman sa maong gambalay taliwala sa mga ahensya sa gobyerno ug uban pang mga hingtungdan.
Ang NAIC usa ka inter-agency body nga pangulohan sa Executive Secretary, uban ang mga representante gikan sa ubang ahensya sa gobyerno, lakip na ang Department of Economy, Planning and Development ug ang Commission on Higher Education.
Tumong niini nga mando ang pagtakda ug hiniusang direksyon alang sa pagpalambo sa AI ug pagsiguro nga ang paggamit niini mahimong responsable, luwas, ug etikal, uban ang mga mekanismo aron mapanalipdan ang pagsalig sa publiko.
Pinaagi niining executive order, giila sa presidente ang kamahinungdanon sa AI sa pagpalambo sa kinabuhi sa mga Pilipino, dili lang sa pag-uswag sa teknolohiya.
Tumong niini nga masiguro nga ang AI ipatuman sa responsable, luwas, ug etikal nga paagi, uban ang igong mga panalipod aron mapadayon ang pagsalig sa publiko.
Bohol, Tagbilaran, 47 lungsod agresibong nakatuman sa FDP
Sinulat ni Rey Anthnoy Chiu
Sulod sa usa ka tuig, malampuson nga namintinar sa Bohol, Tagbilaran City ug tanang kalungsuran sa probinsya ang kinatibuk-ang compliance sa gilagda nga Full Disclosure Policy (FDP) alang sa dayag nga paggamit sa pundo sa kagamhanan.
Ang FDP sa Department of the Interior and Local Government (DILG) usa ka sinabutan nga polisiya sa goberno nga sagopon alang sa pagpakita sa dayag, ug pagpanubag, nga magpugos sa mga local nga kagamhanan sa pagpa-ambit pinaagi sa pagpatik, o pagmantala sa mga mahinungdanon nga mga transaksyones sa munisipyo nga naglambigit sa panalapi, mga kasayran kabahin sa pagpahat sa mga galasyohan (budgetary information), mga gipangpalit ug gipangbayaran sa lungsod u gang kinatibuk-an nga paggamit sa p undo sa katawhan.
Kini aron ang mga katawhan masayud usab kon giunsa sa kagamhanan pagkolekta sa pundo, giunsa usab kini pagbahinbahin, paggasto ug pagsubay kon tinuod ba nga napalit ug nga walay pundo nga na-usik.
Kini maoy gipadayag sa DILG human nila masuta nga sa upat ka sunod-sunod nga mga kwarter, ang lalawigan sa Bohol, ang syudad sa Tagbilaran ug ang 47 ka mga kalungsuran sa Bohol, nakapadayag sa ilang kasibut sa pagtuman sa sihag ug dayag nga pangalagad sa katawhan, ilabi na gyuyd sa paggamit sa kwarta sa katawhan.
Matud sa DILG, ang pagsustinir nga kuptan ang 100% compliance rate sa upat ka sunod sunod nga rating periods nagpakita lamang sa walay paglubad nga panaad sa mga Bol-anon nga local government units sa nga mosubay sa prinsipyo sa dayag ug tataw nga paggamit sa pundo, pag-angkon kon aduna man ugaling kakuwangan ug makatarunganon nga pagdumala sa pundo nga kahinguhaan.
Pinaagi sa napanahon, kompleto ug gihimong sagad nga kinaiya ang pagpamantala ug pagpadayag sa gikininahanglang ikapadayag nga mga dokumentos sa paggamit sa pundo, napakita sa mga LGU sa Bohol ang dedikasyon sa pagpasulong sa pagkadayag sa pagdumala sa local nga mga kagamhanan ug pagseguro nga ang tanang katawhan, makasusi ug makal-ukay sa tanan nga gikinahanglang masayrang financial information aron maka-ambit sa inambitan mga responsibilidad isip maayong mulupyo, dugang sa DILG.
BALAK
PAGHANDURAW SA ATONG KABATAN-ON
Sinulat ni Engr. Rogelio Podelino
Kon mabalik pa nato mga kamot sa orasan
Kita pa’y mga bata dyla ra ang guiatiman
Wala sa hunahuna ang unsay kaugmaon
Basta tiyan kanunay’ng busog guihapon
Ang kalibutan sa mga bata
Dula ra ang kanunay guihunahuna
Dili igsapayan magka bulingit
Basta sa dula siging lungginit
Human ang mga sugo sa balay
Molaag dayon mananghid sa nanay
Dula sa patintero, shatong, kote, ug tago-anay
Nagkadaiyang dula guipangkapoy nangalipay
Nanguli sa ilang mga balay nagkabulingit
Naglakaw sa kalsada sa kainit nagping-it
Wala igsapayan ang kakapoy sangatanan
Basta nangalipay tanan sa hilabihan
Kon sa pakigdula makakita ug away
Ang duha kutob ra sa sinumbagay
Pagkahuman sa sambunot nangguigakos
Para kapungot sa galamhan mahilos
Kini ang kalibutan sa kita pa’y mga bata
Wala’y guihunahuna kon dili siging dula
Kining atong mga kaagui lami handumun
Karon ang: HANDURAW SA ATONG KABATAN-ON