Bohol Light, nagpahibalo sa Electrical Fire Safety Tips
Sinulat ni Sheryl B. Paga
Ang Bohol Light magpahimatngon ngadto sa mga katawhan mahitungod sa mga Electrical Fire Safety Tips ilabi na karong panahon sa summer.
Nasinate karong panahona ang sobra ka init sa panahon busa magbinantayaon kita alang sa insaktong paggamit sa mga extension cords ug sockets nganha sa mga electrical outlets susama niining musunod:
- Likayi ang pagamit sa depektibong electrical cords ilabi na kung anaay napanit sa wiring niini.
- Pagbantay sa mga guba-on nga saksakanan/sockets. Aron paglikay sa heat build-up (overheating) nga moresulta sa paglanay sa insulation ug posibleng mokayo kini ug makaingon na hinuon sa sunog.
- Likayi ang pagtingob ug saksak sa usa ka socket/outlet kon oktupos koneksyon ilabi na sa mga high-powered appliances, aron dili kini mo-overheat.
- Likayan usab ang pagsumpay-sumpay sa mga extension cords o kon flying nga koneksyon
gikan sa us aka lungar ngadto sa laing lugar o panimalay.
- Sutaa o tan-awa ang wattage sa imong appliances kon kini igo paba sa kapasidad sa imong metro o service wire nga gigamit.
- Ang mga appliances nga dunay deperensya sa cord or internal faults pwedeng moresulta sa short circuits o grabeng pagpanginit (overheating).
- Regular kining e-echeck una gamiton. Mas maayong dili na kini gamiton, kung adunay kitay namatikdan nga mga abnormalities niini.
- Regular nga pagatan-awon ang mga sockets/outlets ug plugs kung dunay nikupot nga mga hugaw ug abog. Mahimo kining fuel nga sayon rang dakpon sa enerhiya ug maoy hinungdan sa mga sparking ug overheating.
Ang tubig dili igsuon sa kuryente, busa matngunan nato nga kinahanglang dili basa ang atong mga kamot kung kita musaksak sa mga appliances ngadto sa mga sockets aron malikayan ang electrocution. Piligro sa short circuit nga mosangpot sa kalit nga pag-spark o pagkayo ang pagamit ug extension cord o socket/outlet nga nabasa o nasudlan ug tubig.
- Batasanon ang pag un-plug sa mga appliances kung wala kini gamita ilabi na sa gabie (overnight) or kung mobiya sa panimalay.
7. MAGPAKITABANG SA EKSPERTO
- Kung makamatikod nga dunay mga Damage sa wiring sa electrical cords or kung magdugang ug sockets/outlets, tawag ug usa ka electrician nga adunay kahibalo sa insaktong pagtaod niini.
- Kung makasinati ug mga insedente sa pag-spark/pagkayo sa plug o socket/outlet, palonga ang power supply diha sa main breaker ug kontak ug accredited electrician aron ma-inspect ug ma-repair kini or tawag sa opisina sa Bohol Light alang sa temporaryong pagpalong niini.
- Ayaw pagsuway ug repair sa mga electrical problems kung dili ikaw suhito ug walay kahibalo.
Ang kuryente dili makita busa atong matngunan and siguridad alang tanan.
Gipaniguro sa Bohol Water nga ang mga pumping stations anaa aa 100% Operating Kondisyon
Sinulat ni Leizel C. Butawan
Makita sa itaas ang PMS sa mga field employees sa Bohol Water
Sa padayon nga pagpadangat ug efeciente nga serbisyo sa panubig ngadto sa mga konsumidor, gipaniguro sa Bohol Water nga ang tanang mga tinubdan o pumping stations anaa sa 100% ang operating condition niini. Ang bul-og sa tubig nga mosulod sa linya ug gi supply ngadto sa mga konsumidor naga depende sa tubig gikan sa mga pumping units. Ug tungod niini, gihatagan sa Bohol Water ug unang pagtagad ang pagmonitor sa kondisyon sa matag usa ka pumping unit aron masiguro nga walay aberya nga magpanghitabo nga mo resulta sa pagkakulang sa tubig nga mosulod sa linya padulong sa mga konsumidor.
Segun sa nahaunang mga balita, gitutukan sa Maintenance group, ubos sa production section sa Operations Department, ang PMS o Preventive Maintenance Services sa tanang mga pumping stations base sa gitakda nga number of operating hours niini ug lakip usab sa PMS ang mga tanke o reservoirs sa Bohol Water. Sa bulan sa Marso, nahuman na ang PMS sa PU 13 sa Cogon, PU 23 sa Dao, ug PU 30 sa Tanday. Dugang pa, gikatakda nga sa bulan sa Abril ning tuiga, ipaubos usab sa PMS ang mosunod nga mga pumping stations: PU No. 19 ug PU 26 sa Barangay Dampas, PU No. 31 ug PU 22 sa lungsod sa Corella, ug PU 7 sa Lindaville.
Ang mga kalihokan sa PMS nagalakip sa mga mosunod: (1) pagsusi sa mga parte o pisa sa submersible pump ug submersible motor base sa operational standard niini; (2) Pag survey sa well mismo ginamit ang borehole camera aron mahibaloan ang condition niini; (3) Pagsusi sa condition sa riser pipes kon wala ba kini parte nga gabok o lungag; (4) Ug pagsusi sa ubang pang parte sa pumping unit nga maka apekto sa pag-andar o performance niini.
Pinaagi sa maong mga kalihokan sa PMS, gipaniguro sa Bohol Water nga anaa sa 100% ang condition sa tanang mga tinubdan niini.
SSS gitun-an ang loan moratorium, pagtangtang sa penalty
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Gitun-an sa Social Security System (SSS) ang posibleng pagpatuman sa loan moratorium ug penalty condonation program aron mapagaan ang pinansyal nga pressure sa mga miyembro ug mga amo taliwala sa nagpadayong mga hagit sa ekonomiya.
Sa usa ka pahayag niadtong Domingo, ang Presidente ug Chief Executive Officer sa SSS nga si Robert Joseph de Claro miingon nga ang gisugyot nga mga lakang nagtumong sa paghatag ug hinanali nga kahupayan ug pagtabang sa pagsiguro sa padayon nga pag-access sa mga benepisyo samtang ang gobyerno naningkamot sa pagsulbad sa ekonomikanhong mga epekto sa pagsaka sa presyo sa gasolina tungod sa panagbangi sa Middle East.
Ubos sa proposal, gikonsiderar sa SSS ang pagtugot sa mga miyembro nga temporaryong i-defer ang pagbayad sa utang, samtang ang mga employer mahimong hatagan ug condonation sa mga silot nga nahigot sa nalangan nga kontribusyon.
Ang pension fund nag-evaluate usab sa extension sa mga deadline sa pagbayad sa kontribusyon alang sa mga employer ug indibidwal nga nagbayad nga mga miyembro aron makahatag ug dugang nga pagka-flexible.
Ang lakang moabot samtang ang gobyerno naglusad ug mas lapad nga mga interbensyon aron makunhoran ang epekto sa pagtaas sa gasto sa gasolina ug mga kawalay kasigurohan sa kalibotan, lakip ang mga subsidyo alang sa mga nag-unang sektor ug mga paningkamot nga mapalig-on ang mga presyo sa mga batakang palaliton.
Ang ahensya nagpadayon sa mga digital nga inisyatibo aron mapahapsay ang mga proseso ug makunhoran ang mga palas-anon sa pagsunod.
Ang SSS nag-ingon nga ang mga update sa gisugyot nga mga programa ipahibalo kung mahuman na.
Ang Social Security System (SSS) nag-ingon nga kini aktibo nga nagtuon sa posibilidad sa pagtanyag sa usa ka moratorium sa pautang alang sa mga miyembro ug usa ka programa sa condonation alang sa mga silot sa kontribusyon alang sa mga tag-iya ingon mga lakang sa pagtabang taliwala sa mga hagit sa ekonomiya. (Hulagway gikan sa SSS/PIA)
PhilHealth nagpalambo sa sistema sa pagbayad gamit ang SPA Generator alang sa mga Self-Paying Members
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Isip kabahin sa digitalization efforts niini aron mapalambo ang service efficiency, ang Philippine Health Insurance Corporation (PhilHealth) naglusad sa Statement of Premium Account (SPA) Generator alang sa self-paying nga mga miyembro sugod Abril 1, 2026.
Ubos niini nga inisyatiba, ang mga miyembro nga nagbayad sa kaugalingon gikinahanglan nga maghimo ug usa ka Statement of Premium Account (SPA) sa wala pa ang pagbayad, pagsiguro nga ang mga kontribusyon husto nga natala ug gikredito sa wala’y paglangan.
Kining digital nga sistema makapamenos sa mga sayop sa pagproseso sa pagbayad ug makatabang sa mga miyembro sa pagmintinar sa tukma, pinakabag-o nga mga rekord sa kontribusyon, nga importante sa pag-angkon sa mga benepisyo sa PhilHealth.
Subay sa PhilHealth Advisory 2026-0016, usa ka polisiya nga “No SPA, No Payment” ang ipatuman alang sa self-paying nga mga miyembro, lakip ang Self-Earning Individuals, Professional Practitioners, ug Overseas Filipinos (walay labot sa sea-based migrant workers).
Ang PhilHealth nag-awhag sa mga miyembro sa pagsugod sa paggamit sa SPA Generator sa dili pa ang hingpit nga pagpatuman aron masiguro ang hapsay nga transisyon.
Ang mga miyembro mahimong makamugna sa ilang SPA pinaagi sa spagen.philhealth.gov.ph o pinaagi sa pag-scan sa QR code nga makita sa opisyal nga website sa PhilHealth.
Ang sistema nagmugna ug QR-coded SPA nga adunay mga importanteng detalye sa pagbayad, nga mahimong ipresentar sa mga miyembro ngadto sa bisan kinsang PhilHealth Local Health Insurance Office (LHIO) cashier o bisan kinsang PhilHealth-Accredited Collecting Agent (ACA) kon mobayad.
Pinaagi sa pag-require ug validated SPA sa dili pa ang pagbayad, tumong sa PhilHealth nga mamenosan ang mga sayop sa pag-post, maseguro ang mas paspas nga pag-post sa mga bayranan, ug mapausbaw ang kinatibuk-ang kaepektibo sa serbisyo.
Gipahinumdoman usab sa PhilHealth ang mga miyembro nga makigtransaksyon lamang sa mga awtorisado nga PhilHealth-accredited collecting agents ug likayan ang pagpaambit sa ilang namugna nga SPA sa dili awtorisado nga mga indibidwal aron maseguro ang seguridad sa ilang personal ug impormasyon sa pagbayad.
Alang sa updated ug kompletong listahan sa PhilHealth-Accredited Collecting Agents (ACAs), ang mga miyembro mahimong mobisita sa opisyal nga website sa PhilHealth.
Para sa mga pangutana bahin sa SPA Generator, ang mga miyembro mahimong mokontak sa labing duol nga PhilHealth Local Health Insurance Office o motawag sa Corporate Action Center sa (02) 866-225-88. Anaa usab ang mobile hotlines: 0998-857-2957 / 0968-865-4670 (Smart) ug 0917-127-5987 / 0917-110-9812 (Globe).
Gi-awhag sa PhilHealth ang mga miyembro niini sa pagsugod sa paggamit sa SPA Generator sa dili pa ang hingpit nga pagpatuman aron masiguro ang hapsay nga transisyon. (Hulagway gikan sa PhilHealth)
Pagkuha sa food packages sa Walang Gutom Program taman ra Abril 1
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Ang Department of Social Welfare and Development (DSWD), pinaagi sa Walang Gutom Program, gilugwayan ang Food Redemption months 1 ug 3 hangtod sa Abril 1, 2026, aron maseguro nga walay mabiyaan nga benepisyaryo.
Kini nagpasabot nga ang mga benepisyaryo sa Central Visayas—partikular sa Sugbo ug Bohol—nga wa maka-claim sa ilang food packages atol sa pinakaulahing schedule sa panahon sa pagtubos, nga midagan gikan sa Marso 6 hangtod Marso 26, 2026, mahimo gihapon nga maangkon ang ilang food packages sa ilang gitudlo nga partner retailer.
Sakop usab sa extension ang mga benepisyaryo nga wala makatubos sa ilang mga pakete sa pagkaon atol sa Food Redemption Month 1, nga orihinal nga gitakda gikan Enero 23 hangtod Pebrero 13, 2026.
Ang ubang mga panimalay wala makatubos sa ilang sustansya nga pagkaon nga mga palaliton tungod sa lain-laing mga rason sama sa mga obligasyon sa trabaho, sakit, o emerhensya nga mga sitwasyon.
Tumong sa paglugway nga mahatagan ug kahigayonan ang mga apektadong benepisyaryo nga makadawat ug tabang nga gituyo alang kanila, tungod kay ang DSWD mipamatuod pag-usab sa ilang pasalig sa inclusive social protection, nagpasiugda nga walay mga benepisyaryo nga mahibilin.
Alang sa Food Redemption Month 1 nga iskedyul, 22,941 ka mga benepisyaryo ang kwalipikado nga makakuha sa ilang sustansyado nga mga palaliton sa duha ka probinsiya. Niini nga gidaghanon, 19,329 ka mga benepisyaryo ang mga residente sa Sugbo, samtang 3,612 ang gikan sa Bohol.
Sa pagkakaron, ang Walang Gutom Program nagsilbi sa mga benepisyaryo sa 89 ka mga local government units (LGUs) sa Central Visayas, nga adunay 53 sa Cebu ug 36 sa Bohol.
Naka-schedule na ang pagkuha sa mga pagkaon ang mosunod nga mga lungsod ug dakbayan sa lalawigan sa Sugbo: Alcantara, Alcoy, Alegria, Aloguinsan, Argao, Asturias, Badian, Balamban, Bantayan, Barili, Boljoon, Borbon, Carmen, Catmon, City of Bogo, Carcar City, Cebu City, Lapu-Lapu City, Mandaue City, City of Naga, Talisay
City, Toledo City, Compostela, Consolacion, Cordova, Daanbantayan, Dalaguete, Danao City, Dumanjug, Ginatilan, Liloan, Madridejos, Malabuyoc, Medellin, Minglanilla, Moalboal, Oslob, Pilar, Pinamungajan, Poro, Ronda, Samboan, San Fernando, San Francisco, San Remigio, Santa Fe, Santander
, Sibonga, Sogod, Tabogon, Tabuelan, Tuburan, ug Tudela.
Alang sa lalawigan sa Bohol, ang mosunod nga mga dakbayan ug lungsod ang gitakda alang sa pagkuha sa mga pagkaon: Albuquerque, Alicia, Baclayon, Batuan, Bien Unido, Bilar, Buenavista, Calape, Candijay, Carmen, Catigbian, City of Tagbilaran, Clarin, Cortes, Danao, Dauis, Duero, Getafe, Guindulman, Inabanga, Jagna, Loay, Loon, Mabini, Maribojoc, Panglao, Pilar, Pres. Carlos P. Garcia, Sagbayan, San Miguel, Sevilla, Talibon, Trinidad, Tubigon, ug Ubay.
Ang mga benepisyaryo gitambagan nga mangutana bahin sa iskedyul ug lugar, ingon man sa listahan sa mga benepisyaryo nga angayan nga matubos, gikan sa ilang tagsa-tagsa ka barangay, LGUs,o Community Engagement Coordinators (CECs) aron makakuha ug saktong impormasyon ug malikayan ang di pagsinabtanay.
Usa ka benepisyaryo sa lungsod sa Daanbantayan, lalawigan sa Sugbo ang malipayong midawat sa iyang nutrient-rich food commodities atol sa Food Redemption Month 3. (Hulagway gikan sa DSWD)
Holiday pay rules sa buwan sa Abril gipagawas sa DOLE
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Gipahinumdoman sa Department of Labor and Employment (DOLE) ang mga employer nga tumanon ang saktong mga lagda sa sweldo alang sa mga empleyado nga mo-report alang sa trabaho sa gideklarar nga holidays ug special non-working days karong Abril subay sa gipagawas nga Labor Advisory No. 5, Series of 2026.
Nahiuyon sa mga direktiba ni Presidente Ferdinand R. Marcos Jr. sa pagpatunhay sa mga katungod ug kaayohan sa mga mamumuo, ang pag-isyu naggarantiya sa mga mamumuo sa ilang hustong suholan alang sa regular holidays sa Abril 2 (Huwebes Santo), Abril 3 (Biyernes Santo), ug Abril 9 (Araw ng Kagitingan), ug alang sa espesyal (non-working) sa Abril 4 (Black Saturday), subay sa Proclamation No. 1006, Series of 2025.
Alang sa regular holidays, ang advisory nag-ingon nga ang mga empleyado nga wala magtrabaho adunay katungod sa 100% sa ilang adlaw-adlaw nga sweldo, kung sila mo-report sa trabaho o naa sa gi-aprobahan nga leave of absence sa adlaw sa trabaho sa wala pa ang regular holiday (Basic wage x 100%).
Kung ang adlaw sa dili pa ang regular holiday mao ang non-working day sa establisemento o ang gikatakda nga rest day sa mga empleyado, sila adunay katungod sa holiday pay kung sila nagtrabaho o naaprobahang leave of absence nga may suweldo sa adlaw nga nag-una dayon sa non-working day o rest day.
Ang mga empleyado nga motrabaho atol sa regular holiday makadawat ug 200% sa ilang inadlaw nga sweldo sa unang walo ka oras (basic wage x 200%).
Kung ang empleyado motrabaho nga lapas sa walo ka oras, sila pagabayran ug dugang nga 30% sa inoras nga bayranan alang nianang adlawa (Oras nga rate sa batakang suhol x 200% x 130% x gidaghanon sa oras nga nagtrabaho).
Kung ang regular holiday mahulog sa adlaw sa pagpahulay sa empleyado ug ang trabaho nahimo, ang empleyado bayran ug dugang nga 30% sa 200% nga batakang sweldo (Basic wage x 200% x 130%). Ang pag-overtime nga trabaho ubos sa samang mga kondisyon pagabayran usab ug dugang 30% sa inoras nga rate sa maong adlaw (Oras nga rate sa batakang sweldo x 200% x 130% x 130% x gidaghanon sa oras nga nagtrabaho).
Alang sa Abril 4 (Black Saturday), gideklarar nga special (non-working) nga adlaw, ang “no work, no pay” nga prinsipyo magamit gawas kon ang usa ka paborableng polisiya, praktis, o collective bargaining agreement (CBA) sa kompaniya mohatag ug bayad sa espesyal nga adlaw.
Kung ang empleyado mo-report alang sa trabaho atol sa espesyal nga adlaw, ang empleyado adunay katungod sa dugang nga 30% sa ilang batakang suholan sa unang walo ka oras (Basic wage x 130%).
Ang overtime nga trabaho bayran ug dugang 30% sa hourly rate sa maong adlaw (Oras nga rate sa basic wage x 130% x 130% x gidaghanon sa oras nga nagtrabaho).
Kung ang empleyado motrabaho sa espesyal nga adlaw nga natunong usab sa adlaw sa pagpahulay sa empleyado, ang amo mobayad ug dugang 50% sa batakang suholan sa unang walo ka oras nga trabaho (Basic wage x 150%). Ang overtime nga trabaho ubos sa samang kondisyon mabayran usab ug dugang 30% sa hourly rate sa maong adlaw (Oras nga rate sa basic wage x 150% x 130% x gidaghanon sa oras nga nagtrabaho).
Alang sa dugang katin-awan, gitambagan ang publiko nga motawag sa DOLE Hotline 1349, o makig-coordinate sa DOLE Regional Office sa ilang mga lugar.
Ang Department of Labor and Employment (DOLE) nipagawas niadtong Miyerkules sa holiday pay guidelines alang sa Semana Santa ug Araw ng Kagitinga pinaagi sa Labor Advisory No. 5, serye sa 2026. (Hulagway gikan sa DOLE/PIA)
Libreng sakay sa syudad sa Tagbilaran gilusad
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Ang kagamhanan sa dakbayan sa Tagbilaran nilusad niadtong Sabado sa ilang “Libreng Sakay” nga programa, nga naghatag ug libreng transportasyon aron mahatagan ug hinabang ang mga residente samtang nagpadayon ang pagsaka sa presyo sa gasolina.
Ang inisyatiba nagpakatap sa mga bus sa syudad aron sa pagserbisyo sa mga residente matag adlaw, ilabina sa mga trabahante ug mga estudyante nga nagsalig pag-ayo sa pampublikong transportasyon.
Ang programa magsugod gikan sa adlaw nga Lunes hangtod sa Sabado, nga adunay tulo ka coaster nga nagbalhinbalhin sa mga pasahero sa peak hours—gikan alas 6:00 sa buntag taman alas 9:00 sa buntag ug alas 4:00 sa hapon taman alas 8:00 sa gabii.
Adunay tulo ka gitakdang rota – gikan sa Barangay Manga, Cabawan ug Bool – paingon sa mga importanteng lugar sa syudad ug balik sa 3 ka barangay nga parehas nga drop-off ug pick-up points sa Plaza Rizal alang sa kasayon sa mga manakayang publiko.
Si Mayor Jane Yap miingon nga ang programa gidisenyo isip hinanaling tubag aron mapagaan ang pinansyal nga palas-anon sa mga sumasakay samtang mapausbaw ang akses sa kasaligang transportasyon.
Gidugang niini nga ang programa kabahin sa konkretong aksyon sa syudad aron matubag ang mga panginahanglanon sa mga konstituwente.
“Dili ni pang promisa lang, kini konkretong aksyon aron matabangan ang atong mga commuters sa panahon sa kalisod,” matud pa ni Yap.
Gibutyag usab sa mayor sa dakbayan ang mga plano nga palig-onon pa ang programa pinaagi sa pakigtambayayong sa mga jeepney ug multicab drivers pinaagi sa subsidy scheme sa higayon nga maaprobahan na ang gikinahanglang ordinansa.
Kini nga lakang nagtumong sa pagpalapad sa coverage samtang nagsuporta sa mga lokal nga transport operator.
Gipasiugda sa lokal nga gobyerno nga ang programa nagpakita sa iyang pasalig sa inklusibo ug nakasentro sa mga tawo nga pagdumala, pagsiguro nga wala’y mabiyaan nga mga pasahero sa pag-akses sa mahinungdanon nga serbisyo sa transportasyon.
Gipahimuslan sa mga commuters ang ‘libreng sakay’ program sa City Government of Tagbilaran. Giklaro sa kagamhanan sa dakbayan nga bukas ang maong programa sa tanang gustong mosakay basta ang ilang destinasyon anaa sa rota. (Hulagway gikan ni Elvira C. Bongosia/PIA7-Bohol)
BALAK
PAGHANDURAW SA ATONG KABATAN-ON
Sinulat ni Engr. Rogelio Podelino
Kon mabalik pa nato mga kamot sa orasan
Kita pa'y mga bata dyla ra ang guiatiman
Wala sa hunahuna ang unsay kaugmaon
Basta tiyan kanunay'ng busog guihapon
Ang kalibutan sa mga bata
Dula ra ang kanunay guihunahuna
Dili igsapayan magka bulingit
Basta sa dula siging lungginit
Human ang mga sugo sa balay
Molaag dayon mananghid sa nanay
Dula sa patintero, shatong, kote, ug tago-anay
Nagkadaiyang dula guipangkapoy nangalipay
Nanguli sa ilang mga balay nagkabulingit
Naglakaw sa kalsada sa kainit nagping-it
Wala igsapayan ang kakapoy sangatanan
Basta nangalipay tanan sa hilabihan
Kon sa pakigdula makakita ug away
Ang duha kutob ra sa sinumbagay
Pagkahuman sa sambunot nangguigakos
Para kapungot sa galamhan mahilos
Kini ang kalibutan sa kita pa'y mga bata
Wala'y guihunahuna kon dili siging dula
Kining atong mga kaagui lami handumun
Karon ang: HANDURAW SA ATONG KABATAN-ON