NI:ELEAZAR ACAMPADO

Ang Paghaguros sa Presyo sa Lana ug ang Hagit sa Pagdaginot

GUMIKAN sa pagbuto sa giyera sa Tunga-tungang sidlakan tali sa Iran batok sa Israel ug Amerika, mihaguros karon ang presyo sa lana dinhi sa atong nasod. Sugod niadtong Martes, Marso 17, 2026, ang Bohol nakasinati og usa ka oil shock nga wala damha. Ang presyo sa diesel misulbong ang patong ngadto sa 23.90 pesos matag litro samtang ang gasolina misaka hangtod sa 16.60 pesos.

Hunahunaa lang nga kon ang diesel kaniadto mapalit ra sa 70 ngadto sa 90 pesos, karon matala na sa 114.90 pesos matag litro. Dili lang kini basta usa ka numero. Usa kini ka dakong haguros nga makabuslot og samot sa bulsa sa matag Bol-anon. Gikan sa mga mag-uuma, mananagat, tricycle drivers sa Garcia-Hernandez ngadto na sa mga resort owner sa Panglao, parehong maapektohan niini.

Ang kalit nga pagsaka sa presyo sa lana nahitabo gumikan sa krisis sa Middle East, ilabi na ang hulga sa Strait of Hormuz, diin moagi ang 20 porsento sa suplay sa lana sa tibuok kalibotan. Tungod niini, nidoble ang gasto sa insurance ug transportasyon sa krudo.

Bisan pa og moingon ang mga kompaniya sa lana nga giinanay nila ang pagsaka sulod sa tulo ka adlaw aron dili kaayo makurat ang mga Pilipino, apan sakit gihapon ang kamatuoran. Kay mahimo naman nga labaw pa sa bulawan ang presyo.

Taliwala niining mga kalisod, aduna kitay nadungog nga tingog sa atong mga magbabalaod nga nanawagan nga isuspenso ang terminal fees sa mga pantalan ug tugpahanan sa nasod. Usa kini ka maayo ug praktikal nga lakang. Kon matangtang ang terminal fees, mamenosan ang palas-onon sa mga biyahedor ug mga negosyante nga magdala og produkto padulong ug gawas sa Bohol.

Apan ang dakong pangutana kon igo na ba ang fee holiday? Diri lang sa Garcia-Hernandez o sa silingang mga lungsod sa Jagna og Valencia, ang presyo sa lana direktang makaapekto sa presyo sa isda sa merkado. Ang pletehan sa mga traysikol ug baobao seguradong mosaka usab, nga makadugang sa kalisod sa mga trabahante ug mga batan-on nga nagtungha.

May sugyot si Senadora Loren Legarda nga magpalabang og Fuel Price Relief Act (SBN 1942). Kini nagtinguha sa pagsuspenso sa excise tax ug sa 12% nga VAT sa lana kon moabot na sa crisis level ang presyo. Kini unta ang tinuod nga ipatuman aron makaginhawag luag ang katawhan karon.

Kon ang kagamhanan molihok sa iyang papel, ang katawhan naa usay dakong papel nga dad-on aron makasugakod kita ning maong krisis. Nagpahinumdom kanato ang Department of Energy kun DOE nga magdaginot sa enerhiya. Kay ang matag litro nga atong madaginot karon, dakong tabang na sa atong seguridad sa suplay hangtod sa Mayo.

Magtinabangay kita ug magbinantayon batok sa mga hoader ug gustong mokitag dako sa pagpahimulos sa nahitabong krisis karon. Mahimo natong gamiton ang eGovPH mobile app sa pag-report kon dunay mamatikdan nga dili makataronganon nga pagsaka sa presyo sa mga tindahan ug gasolinahan.

Kining krisis sa lana karon usa kini ka pagpahinumdom nga kitang tanan nagakonektar. Dili man nato mabati ang buto sa mga missile ug suicide drone nga nahitabo karon sa Tunga-tungang Sidlakan, apan mabatyagan nato ang gubat diha sa atong mga pletehan, sa presyo sa mga palitonon, ug sa matag ibayang nato diha sa atong talad kan-anan.

Mag-ampo kita nga mahupay na ang tensiyon ug mohunong na ang mga buto-buto sa makamatay nilang mga hinagiban sa giyera. Apan samtang wala pa matapos ang gubat, maghiusa kita sa pagdaginot ug magpabiling lig-on nga moatubang sa mga krisis sa kinabuhi.