Ni: Jes B. Tirol
Kabay 7, 2026

Hingkod Nga Takdol
(Blue Moon)

Pasiuna

Niadtong niagai nga bulan sa Himabuyan, nahitabo ang usa ka “Hingkod Nga Takdol” o Blue Moon sa Ininglis.

Ang Hingkod nga Takdol (Blue Moon) mao ang ikaduhang takdol o tibuok ang bulan sulod sa usa ka bulan o 30 ka mga adlaw.

Ang kadugayon gikan sa takdol o tibuok ang bulan hangtod sa sunod takdol mahitabo sulod sa 28 ngadto sa 29 ka mga adlaw. Mag-usab-usab ang kadugayon tungod kay ang ás-as (orbit) sa bulan palibot sa kalibutan ug ang ás-as sa kalibutan palibot sa adlaw, alipid (ellipse) man ang hulagway.

Sagad sa kadugayon sa usa ka bulan adunay mga adlaw molungtad sa 30 ngadto sa 31 ka mga adlaw, adunay kahigayonan nga duruha ka takdol ang mahitabo sa usa ka bulan.

Hingkod nga Takdol

Niadtong niagi nga bulan sa Himabuyan (May) ang unang takdol nahitabo sa Himabuyan 1, ug ang ikaduha nga takdol nahitabo sa ika-31 sa Himabuyan. Ang ika-2 nga takdol maoy gitawag og “Hingkod nga Takdol (Blue Moon).” Hilang kaayo mahitabo ang “Hingkod nga Takdol”, mao man ngani nga sa Ininglis ang pulong “Once in a blue moon” gigamit sa sanglitanan sa usa ka tawo nga talagsa ra magpakita.

Mga lugpong sa bulan

Kaniadto sa wala pa ang dagitab ug sugang dagitabnon (electric light), ang bulan mahinungdanon alang sa pagbanwag sa kagabhion ug pagtimaan sa paglabay sa panahon. Tungod niini ang Binisaya nakamugnà og daghang mga pulong nga may kalabotan sa bulan ug pag-usab-usab sa kahimtang niini.

Ang Binisayâ aduna nay mga lugpong (terms) sa hugnà sa subang sa bulan (phases of the moon). Adunay “Bag-ong bulan = New moon”, “Udtong kátin = First quarter moon”, “Kátin = Last quarter moon”. Ang Full moon sa Ininglis, adunay daghang tumbas sa Binisaya nga “Tákdol”, “Dáktol”, “Dail”, “Dáyaw”, “Hingkod”, “Tibuok ang bulan”, ug “Ugsód”. Ang “Dúlom o Dom” mao ang moonless night sa Ininglis.

Ang “Tikang” mao ang “waxing moon” o nag-anam pagdakô ang dagway sa bulan. Ang “Himatatayon” mao ang “waning moon” o nag-anam paggamay sa dagway sa bulan human sa tákdol.

Ang pulong “Alag-ag” nga nagkahulogan og hapit na matibuok ang bulan ug “Malapangi” nga nagkahulogan og paglingay gikan sa tibuok ang bulan, wala hatagi og tumbas nga ngalan sa Ininglis.

Ang pulong “Bitáy” nga nagkahulogan og kataposang tulo (3) ka gabii sa dili pa mawala ang bulan, wala hatagi og tumbas nga ngalan sa Ininglis. Mahihungdanon sa mga mananagat ang bitáy tungod kay masayod sila anus-a ang taas nga gabii nga sila makapanagat.

Ang pulong “Hibanulod”, walâ usab hatagi og tumbas sa Ininglis. Ang hibanulod mao ang higayon nga inigsalop sa bulan, mao usab ang pagsubang sa adlaw sa kabuntagon. Ang mga mananagat sa duol sa baybayon, dili moangay sa “hibanulod” tungod kay ang mga isdà adto ra sa lawod ug dili modugok sa ilang lampara.

Mga Tinuóhan

Tungod kay ang “Hingkod nga Takdol (Blue moon)” talagsa ra man mahitabô, nakaani kini og mga pagtuo sa pagkabinulákon (mysticism) o súndal (occultism). Ang usa niini atong makità sa sinulat ni Nostradamus, usa ka inila nga binulak (mystic). Wala ako mag-ingon nga panagnà kini, igo lang ako nagsulat.

Gatosay X; Tagup-at tudling 76:

“Ang gibantog Senado makakita sa búnyog,
Alang sa tawo nga human hinginli, nabuntog,
Iyang mga dumadapig motunghà sa pagtingog sa tulonggon,
Ang ilang kabtangan gibaligyà, ang mga kaaway gihinginlan.”

Century X; Quatrain 76:

“The great Senate will see the parade,
For one who afterwards will be driven out, vanquished,
His adherents will be there at the sound of the trumpet,
Their possessions for sale, the enemies driven out.”