Ni: Jes B. Tirol
Hidapdapón 12, 2026

SÚMAT SA KABANAY QUIÑONES – FERRAREN
(Family Reunion of the Quiñones – Ferraren Clan)

Pasiuna Sa Hidapdapon (July) 10-12, 2026 gipahigayon ang ika-65 nga súmat (family reunion) sa kabanay Quiñones-Ferraren dinhi sa Tagbilaran ug sa Panglao. Ang súmat ubos sa pagdumalà ni Ginang Lumin Tirol – Pamaran nga maoy pamuno karon sa kabanay. Sagad ang kabanay nga ania dinhi sa Bohol mga sakop sa sanga sa kabanay sa “Kaliwat ni Ciriaco Quiñones”.

Kasugiran (Traditional Story) Didto sa Ginatilan, Sugbo dinhay usa ka katsilà nga gihinganlan og Kapitan Bernabe Visitacion og naila sa tahod nga “Tan Abê”. Datò siya nga katsilà ug tag-iyahan siya og daghang kayotaan sa Ginatilan. Daghan usab ang iyang ginsakopan sama sa mga sulugóon ug binatonán. Ang katsilà nga Tan Abê hinók nga nakighilawas sa usa niya ka binatonan nga naghingalan og Juana Habagat. Sa dihâ nga nagsugod na og dako ang tiyan ni Juana, gimandoan ni Tan Abê ang iyang sulugoon nga si Antonio Quiñones nga iyang pakaslan si Juana aron matabonan ang kaúlaw. Natawo ang batà ug gihinganlan og Juan Quiñones tungod kay si Antonio Quiñones na man ang kinasal nga bana ni Juana Habagat nga libóg (half-bred) usab nga Insik.

Kasaysayan Aron gayod pagsutà sa kasugiran, ako (Jes B. Tirol) niadto sa Simbahang Katoliko sa Ginatilan (San Gregorio Magno) ug akong gitukisuli (research) ang kasulatan sa Libros de Casamientos (Book of Weddings) ug Libros de Bautismos (Baptismal Book). Didto akong nakaplagan ang mga talaan sa kasal ug bunyag. Sa Daghang Kahoy (Feb.) 1, 1858 mao ang adlaw sa kasal ni Juan Quiñones ug Antera Ferraren. Ang magtiayon Juan Quiñones, nga libóg (mixed bred) nga Katsilà, Insik, ug Pilipino ug ang iyang asawa nga lumad Pilipino, nanganak sila og napulò ka buok. Ang panganay mao si Agaton nga gipanganak didto sa Ginatilan sa ika-6 sa Panglot Nga Dakô (Dec.) 1858. Ang ika-2 si Roberto nga gipanganak didto sa Ginatilan sa ika-6 sa Kabay (June) 1860. Ang ika-3 si Rosauro sa ika-19 sa Lubadlúbad (August) 1861. Ang ika-4 si Santiago nga natawo sa Himabuyan (May) 19, 1863 didto sa Ginatilan. Ang uban sama ni Pastor, Cornelia, Ciriaco, Marcela, Tecla, ug Catalino didto na ipanganak sa lungsod sa Badian, Cebu.

Mihalín sa Badian, Cebu Sa tuig 1864 dinhay baúwang (census) nga gihimo ang mga Katsilà. Ilang namatikdan nga didto sa Badian, Cebu walay mga Katsilà og libóg (Mestizo) nga mga Katsilà. Gidapit ang libog o mestizo nga si Juan Quiñones ug the iyang banay nga mobalhin gikan sa Ginatilan ngadto sa lungsod sa Badian ug sila ang himuon nga Barangay Numero Uno (Number One Family grouping). Busà mihalin ang banay ni Juan Quiñones ug Antera Ferraren uban ang ilang upat (4) ka mga anak. Gihatagan sila og lunâ sa yutâ didto sa balangay sa Banhigan, Badian, Cebu nga mao usab ang nalun-an sa Barangay Numero Uno. Ug misanay na ang kaliwatan ni Juan Quiñones.

Nakabig Pagka Protestante Sa tuig 1907 dinhay mga hut-ong sa Amerikano nga magwawali (preacher) nga Protestante nga midangat sa Badian. Apil sa maong hut-ong si Dr. James Graham, nga maoy nagtukod sa Mission Hospital sa Tagbilaran ug gipasidunggan sa dalan nga Graham Avenue. Nakabig si Juan Quiños sa pagka-Protestante ug nalisô usab ang tibuoik sakop sa Barangay Numero Uno. Duol na sa mga Amerikano ang banay Quiñones – Ferraren apan nahilayo na sila sa ubang molupyo sa Badian tungod kay ang Protestante nga banay gihinginlan sa simbahang Katoliko (excommunicated). Busà ang banay Quiñones – Ferraren naglisod na sa pag-uswag sa ilang kahimtang. Nahitabô nga si Pamuno Manuel Quezon nag-awhag sa katawhan sa Kabisay-an ug Luzon nga mohalin didto sa Mindanao ug hatagan sila og ubay-ubay nga lunâ sa yutà ug mga kahimanan. Lima (5) ka anak ni Juan ug Antera nga sila si Roberto, Pastor, Cornelia, Marcela, ug Tecla uban ang ilang mga banay mihalín didto sa Midsayap, Cotabato. Lima usab ka igsuon ang nagpabilin sa Badian, Cebu. Apan daghan nga anak nila nga nangaminyo na o dagkò na, mikuyog usab ngadto sa lalawigan sa Cotabato.

Kinahanglan ang Súmat Human sa ikaduhang gubat sa kalibutan (WWII) nanagkò na usab ang mga apô ug apô sa sungay ni Juan ug Antera Quiñones. Usa ka adlaw didto sa Pikít, Cotabato, dinhay nidangat nga maanyag nga dalaga. Naikag ang mga ulitawo nga kaliwat sa Quiñones ug miibid-ibid sila. Sa adlaw sa Ligidligid o Domingo (Sunday), dakong kahikurat sa mga ulitawo sa mga Quiñones, tungod kay ang maanyag nga dalaga ni simba usab sa simbahan sa mga Protestante nga Quiñones. Ila diay nga ig-agaw ang maong dalaga. Sa ilang pakisusi, ang maanyag nga dalaga mao si Gining Rebecca Quiñones nga anak-babaye ni Bartolome Quiñones nga anak usab ni Santiago Quiñones nga anak ni Juan ug Antera Quiñnes. Ang maanyag nga Rebecca Quiñones “apo sa sungay” ni Juan ug Antera Quiñones. Dakong kasagmuyo ang gibati sa tanan. Nakahukom ang kadagkoan didto sa Midsayap, Cotabato nga panahon na sa súmat aron magkaila ang mga kabanay.

Unang Súmat Ang unang súmat sa Kabanay ni Juan Quiñones – Antera Ferraren didto mahitabo sa Katingawan, Midsayap, Cotabato sa mga adlaw nga ika-26 ug 27, bulan sa Panglot Nga Dakô (December) tuig 1947. Ang mga nangulo mao sila si Alfonso N. Quiñones nga Kabanay sa Roberto, Bibiano Quiñones nga Kabanay sa Pastor, Alfonso Gokotano nga usa ka Ministro ug bana ni Genoviva Quiñones nga anak-babaye ni Rosauro Quiñones.

Timang (Comment) Ang gikasabotan mao nga matag duha ka tuig magsúmat ang mga kabanay Quiñones – Ferraren nga magbanos-banos sa Midsayap, Cotabato ug Badian, Cebu. Sa nagkatibulaag na ang mga kaliwat ug kabanay nagsúmat na pod dinhi sa Bohol, didto sa Dakbayan sa Sugbo ug sa Dakbayan sa Davao. Ngani ang mga atua sa Amerika, nagbuhat na pod sila og ilang súmat. Unsa na kadaghan ang mga sakop sa mga kabanay? Ang akong natalâ aduna nay walo ka likwa (generation) ang milabay. Ang akong natala mokapin na sa tulo ka libo ang mga ngalan nga natalà ug walâ maihap ang walâ sa talaan.

Ang Mga Likwa Ania ang Binisayâ nga ngalan sa likwa:

  1. Ginikanan = Parents;
  2. Anak = Child;
  3. Apó = Grandchild;
  4. Apó sa Sungay = Great Grandchild;
  5. Apó sa Sungkod = Great Great Grand child;
  6. Apó sa Tuhod = Great Great Great Grandchild;
  7. Saúmag = Great Great Great Great Grandchild;
  8. Hinuláw = Great Great Great Great Great Grandchild.

Karong panahona (2026) aduna na kitay natala sa “Hinulaw” ni Juan ug Antera Quiñones (8th generation).