Ni: Jes B. Tirol
Kangurulsol 13, 2026
Nagkadaiya Nga Kahulogan sa Pulong “HUGAS”
(Different meanings of the word “WASH”)
Pasiuna
Atong tukibon ang Ininglis ngs “wash” nga nagkahulogan lamang sa paglínis. Ang tumbas
niini sa Binisayâ mao ang pulong “hugas”. Dili na nátò iapil ang ubang ipasabot sa “wash” sa
Ininglis sama sa “wash ashore” nga “banlas” sa Binisayâ.
Ang mga Bisdak moingón nga labing maayo kuno ang Binisaya kay daghan ang mga
pulong nga nagpasabot sa “hugas”. Sa matag pulong sa Binisaya makahibaló na ka kon unsa ang
gihugasan. Pananglit ang Binisayâ nga “hilám-os” nagpasabot sa paghugas sa nawong. Ang
tumbas niini sa Ininglis mao ang “wash the face”.
Ang mga Ingliséro moingon usab nga labing maayo ang Ininglis tungod kay usa ra
kapulong ang gigamit ug sundan lamang sa buot ipasabót nga dapít.
Sa pagkatinúod dili kini angay pagalalísan tungod kay managláhì man ang taghunadman
(psychology) sa duruha ka pinulongan.
Sa Binisaya ang kahulogan anhà pangitáa sa tuyò (intention) o mitnà (idea) sa nagsulti. Sa
Ininglis ang kahulogan anhà pangitáa sa kahulogan sa gisúlti.
Sa Binisayâ ang usa ka pulong, mausab-usab nimo ang mitnà pinaagi sa paggamit sa mga
langgikit (affixes). Pananglit ang pulong “hugas wash” mausab ang ipasabot nga túyò kun imong
ingnon nga “manghúgas will wash” o “mohúgas” nga “will wash” gihapon sa Ininglis. Kun
imong ingnon nga “hugasánan” imong pangitáon ang tuyò o mítnà sa nagsulti. Kun ang gisulti
mao ang “Hugasánan pa kanâ” mahubad kini sa Ininglis nga “That will be washed”. Kun ang
gisulti mao ang “Adto ra kanâ sa hugasanan”, ang Ininglis nga hubad mao ang “Do that at the
washing place”.
Ang Binisayâ makabalhin sa daghan kaayo nga mítnà sa pulong “hugas” sama sa “mohugas”, “naghúgas”, “nanghúgas”, “hugasónon”, “hinugásan”. “gipanghugásan”,
“nanaghúgas”, “hugasánay”, ubp.
Kun imo kini silang hubaron sa Ininglis, maglisód ka tungod kay ang Ininglis aduna lamay
tulo ka panahong (tense) nga labay na (past), karon (present), ug umaabot (future). Ang Binisayâ
adunay lima (5) ka panahong. Apil sa Binisayâ ang “walay tinô” nga panahong o “aorist tense”.
Ang Ininglis walay aorist tense.
Maglisod ka sa paghubad sa Ininglis niining mga pulónga: “Nahugásan o Gihugásan ang
mga hugasónon didto sa hugasanan.” Ang “Nahugasan” walâ tuyóa paghugas samtang ang
“Gihugasan” gituyò paghugas. Ang “hugasónon” nagdala sa langgikit nga pang-umaábot “..onon”
apan nagpasabot ug butang og dili lihok.
Búsà ang akong mga tinun-an kanunay gayod nakong gipahimangnóan nga, kun mag-
Ininglis ka gamit sa matarong nga latid (rule) sa Ininglis. Kun magbinisaya ka, gamita ang
matarong nga latid sa Binisayâ. Ayaw gamita ang latid sa Ininglis dinhà sa Binisayâ.
Mga Nagkalain Laing “Wash” Ug Tumbas Sa Binisayâ
1. wash (ceremonial washing) – dumis
2. wash (intestines before cooking) – bánlot
3. wash (many times to whiten) – káyò
4. wash (only the dirtied portion) – kími, kimò
5. wash (preliminary washing and rinsing by pressing) –yáak
6. wash (to clean) – húgas. Syn. dumis
7. wash (vegetables, fishes, etc. inside a basket) – lúsgos
8. wash clothes (by rubbing between the hands) – kúso, kuso-kúso
9. wash clothes (by beating) – dákdak, búnak
10. wash clothes (to clean) – búnak, labá (Sp.), sabonán
11. wash clothes (to rinse) – bánlaw, wáswas
12. wash the body (by rubbing) – púnas
13. wash the body (remove saltwater) – hináwnaw
14. wash the children (of their dirt) – damót, púnas
15. wash the face – hilám-os, lám-os
16. wash the feet – himásà, himpúwas
17. wash the fingers – damô, náwnaw, níwniw
18. wash the floor – bánlas, bánwas, balúnas
19. wash the fruit – sáwsaw
20. wash the genital – wáswas, húgab
21. wash the hair – búbho
22. wash the hand – hináw, hunáw
23. wash the hands and feet – alimásà, libánaw
24. wash the legs – himpúwas
25. wash the lower legs – himatíis
25. wash the meat – gúmò, gunáw
26. wash the milled rice (before cooking) – kilís
27. wash the mouth (gargle) – damót, limúgmog
28. wash the rope –bákà
29. wash the scalp – hinaki, kúnkon
30. wash the wound – húnad, húnal, nágnag