Bohol Light, nagpahibalo sa temporaryo nga pagka-usab sa bill delivery sa bulan sa Septyembre
Sinulat ni Shery B. Paga
Ang Bohol Light buot magpahibalo sa mga konsumidor nga ang delivery sa Septyembre nga billing cycle magsugod sa Septyembre 22, 2026 imbis sa naandan nga Septyembre 16, 2026.
Kining pagka-usab sa petsa sa pagsugod sa pag-apod-apod sa bill temporary lamang tungod sa gihimo nga hugot nga pagsunod sa ERC Order No. 2026-048 MC.
Kamanduan kini gikan sa Energy Regulatory Commission (ERC) ngandto sa tanang mga Electric Distribution Utilities sa tibuok Visayas Grid nga apektado sa power crisis.
Tumong niini nga masiguro nga ang bill sa mga konsumidor ma-adjust sa hustong paagi pinasubay sa maong resolusyon aron maapil ang bag-o ug mas ubos nga electricity price caps nga gitakda sa gobyerno, ug masiguro ang tukmang kantidad sa electricity bill.
Buot usab ipahiblao ang tulo nga mga importante nga mga butang nga angay masayran sa mga konsumidor sama niining musunod:
a) Padayon gihapon ang meter reading sumala sa naandan nga iskedyul sugod niadtong September 16, 2026 alang sa mga Komersyal nga mga establishemento, September 17, 2026 alang sa mga government entities ug September 18, 2026 pataas alang sa mga residential nga mga konsumidor.
b) Ang due date sa matag bill, awtomatikong ma-extend, base sa aktuwal nga petsa sa pag-deliver sa billing statement o pagkadawat sa customer pinaagi sa e-billing.
c) Sumala sa ERC Order, adunay gibanabanang 54% nga pagkunhod sa resulta nga average price alang sa Visayas kung ipatuman ang Secondary Price Cap (SPC) sa matag rehiyon.
Mao kini ang average nga pagkunhod alang sa tibuok Visayas ug dili kini awtomatikong parehas alang sa tanang customers. Ang tukmang porsyento sa pagkunhod alang sa matag customer sa distribution utility, nakabase sa tagsa-tagsa ka mga account.
Sa maong ERC Order, ang aktuwal nga porsyento sa pagkunhod matino lamang human ma-isyu sa IEMOP ang Final Settlement Bill alang sa matag konsumidor sa September 20, 2026.
Alang sa mga pangutana, tawag lamang sa buhatan sa Bohol Light sa telepono 0920-960-2372 o bisata-a official Facebook page.
Nagpadayon ang serbisyo sa Bohol Water bisan sa “Rotational Brownout”
Sinulat ni Victor L. Tambis
Usa sa mga pumping stations sa Bohol Water nga adunay generator set
Bisan sa padayon nga pagkawala sa koryente o brownouts tungod sa “manual load dropping” sa Boholight ug Boheco 1, ang Bohol Water naningkamot nga magpadayon ang operasyon sa mga pumping units niini nga maapektohan pinaagi sa mga generator sets.
Aron sa labing dali nga panahon makaandar pagbalik ang maapektohan nga mga pumping stations kon ugaling magpanghitabo ang brownout, ang Bohol Water mipahiluna na daan sa mga “mobile generator sets” sa maapektohang mga pumping stations human madawat ang pahibalo, gikan sa Boholight ug Boheco 1.
Dugang pa niini, ang Bohol Water nag assign ug tinugyanan sa maintenance section, usa sa Tagbilaran area ug usa sa Corella area, nga ang tahas mao ang pag operate sa maong mga generator sets sa dihang masinati niini ang pagkawala sa koryente. Kining maong mga tinugyanan sa production section nagduty sulod sa 24 oras.
Gihimo kini sa Bohol Water aron sa labing dali nga panahon makabalik sa operasyon ang maapektohan nga pumping station apan bisan sa maong mga lakang, dili malikayan nga adunay pag ubos sa bul-og sa tubig ug paghinay sa pressure tungod sa pipila ka gutlo o minutes nga kini mapalong ug una mappaandar pagbalik pinaagi sa genset.
PHO nipasidaan: mas aktibo ang lamok panahon sa init, kaso sa dengue sa Bohol nisaka
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Dili sakto ang pagtuo nga panahon lamang sa ting-uwan kasagarang mosaka ang mga kaso sa dengue, matud pa sa tinugyanan sa Provincial Health Office (PHO).
Matud pa ni Leonidas Saniel, Dengue Program Coordinator sa PHO nga mas aktibo ang lamok panahon sa init tungod kay mas paspas kini gutmon ug mahimong mas agresibo sa pagpangita ug dugo.
Tungod niini, iyang gipahimangnoan ang publiko nga dili lamang panahon sa ting-uwan o ting-init magbantay batok sa dengue, apan kinahanglan ang padayon nga paglikay ug pagmonitor sa tanang panahon.
Base sa pinakabag-ong datos sa Provincial Epidemiology and Surveillance Unit (PESU), misaka na sa 2,942 ang natala nga kaso sa dengue sa Bohol, lakip ang 20 ka nangamatay, alang sa panahon nga Enero 1 hangtod Setyembre 12, 2026.
Gikan sa maong 2,942 ka kaso, 12 ang kumpirmado nga dengue-related deaths, 2 ang probable ug 6 ang suspect, nga nagresulta sa Case Fatality Rate (CFR) nga 0.68 porsyento.
Mas taas kini kun itandi sa samang panahon niadtong 2025 nga adunay 1,877 ka kaso ug 5 ang namatay, o 0.27 porsyento nga CFR.
Ang edad sa mga nataptan sa dengue naglangkob gikan sa 0 hangtod 94 anyos, samtang ang median age anaa sa 14 anyos.
Mas daghan usab ang kaso sa mga lalaki nga mikabat sa 50.78 porsyento. Labing apektado ang mga batang 5 hangtod 10 anyos, nga mikabat sa 22.60 porsyento sa tanang natala nga kaso.
Pinakadaghan ang kaso gikan sa Tagbilaran City nga 9.52 porsyento, gisundan sa Talibon nga 8.46 porsyento, Ubay nga 6.53 porsyento, Tubigon nga 6.12 porsyento, ug Inabanga nga 4.6 porsyento.
Tungod niini, gi-awhag sa PHO ang publiko nga sundon ang 4S Kontra Dengue, ilabi na ang sayo nga pagkonsulta kung adunay mga sintomas o suspetsa sa dengue aron malikayan ang pag-grabe sa sakit ug posibleng mosangpot sa kamatayon.
4 O’Clock Search and Destroy. Gi-awhag sa PHO nga matag adlaw sa alas-4 sa hapon sa pagpahigayon ug “Search and Destroy” (pangita ug guba) sa mga lugar nga gipuy-an o gipanganakan sa mga lamok. Maayo kini nga panahon aron susihon ang matag palibot ug mapugngan ang mga lamok sa pagpangitlog. (Hulagway gikan sa PHO/ PIA7-Bohol)
P5-M cloud seeding batok sa El Niño sa Bohol, gipadali
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Gipadali sa Kagamhanang Probinsyal sa Bohol ang procurement sa P5-milyon nga cloud-seeding operation alang sa lalawigan aron makatabang sa pagpaminus sa epekto sa El Niño sa agrikultura.
Atol sa gipahigayong ika-3 nga full-council meeting sa Provincial Disaster Risk Reduction and Management Council (PDRRMC) niadtong Setyembre 17, si Larry Pamugas sa Office of the Provincial Agriculturist (OPA) mitaho sa mga epekto sa El Niño sa sektor sa agrikutura, ingon man sa sektor sa pangisda ug ang nagpadayong pagpangandam alang sa cloud seeding sa probinsyal ug rehiyonal nga lebel.
Sa probinsyal nga lebel, gipahibalo ni Provincial Administrator Asteria Caberte atol sa meeting nga mahimong ma-award sa Biyernes, Setyembre 18 ang kontrata human ibutang sa emergency procedure ang procurement tungod sa pagkadinalian niini.
Matud pa nga duha ka kumpanya, ang Pegasus ug Fliteline, ang nagpahayag ug interes sa pagpatuman sa cloud-seeding operation.
Giingong ang P5 milyon nga pondo gikan sa provincial disaster risk reduction and management fund igo alang sa mga 31 ka oras nga cloud-seeding flights.
Matud pa usab ni Caberte nga makigsabot usab ang kagamhanang probinsyal sa Aboitiz aron mapakunhod ang gasto sa aircraft services.
Sa higayong ma-award ang kontrata sa gitakdang petsa, mahimong magsugod ang cloud seeding sa Lunes, Setyembre 21.
Samtang sa rehiyonal nga lebel, laing P7 milyon nga pondo gikan sa Department of Agriculture-Bureau of Soils and Water Management ang gigahin alang sa cloud seeding ang anaa pa sa procurement process.
Gipasiugda sa PDRRMC ang pagkadinalian sa operasyon isip mitigation measure
batok sa El Niño nga nakaapekto sa produksiyon sa agrikultura sa Bohol.
Atol sa ika-3 full council meeting sa PDRRMC meeting, gituki ang pagpalig-on sa pagpangandam samtang nag-atubang ang probinsya sa posibleng mas uga nga kahimtang, nagpadayon nga mga hulga sa agrikultura, mga kabalaka sa panglawas, ug uban pang mga peligro nga mahimong makaapekto sa mga komunidad sa umaabot nga mga bulan.
Gipahigayon ang 3rd full council meeting sa PDRRMC niadtong Setyembre 17, 2026, sa SP Session Hall sa New Provincial Capitol sa lungsod sa Tagbilaran diin gituki ang pagpalig-on sa pagpangandam samtang nag-atubang ang probinsya sa posibleng mas uga nga kahimtang, nagpadayon nga mga hulga sa agrikultura, mga kabalaka sa panglawas, ug uban pang mga peligro nga mahimong makaapekto sa mga komunidad sa umaabot nga mga bulan. (Hulagway gikan ni Elvira C. Bongosia/PIA7-Bohol)
ATI-7 mitugyan sa 2 ka bag-ong FITS Kiosk sa Bohol; akses sa kahibalo, teknolohiya sa agrikultura gipalapdan
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Pormal nga gitugyan sa Agricultural Training Institute–Regional Training Center VII (ATI-RTC VII) ang duha ka Farmers Information and Technology Services (FITS) Kiosks sa lalawigan sa Bohol niadtong Setyembre 9.
Ang sunod-sunod nga mga seremonyas sa pagtugyan gipahigayon sa The Shepherd’s Well Transformation Center, Inc. sa lungsod sa Ubay ug sa Gazeebo de LOONdon sa lungsod sa Loon—nga parehong mga Learning Site for Agriculture sa ATI-RTC VII.
Ang mga FITS Kiosk gilauman nga magsilbing mga sentro sa kahibalo diin ang mga mag-uuma, estudyante, ug mga mahiligon sa agrikultura makakuha ug impormasyon nga may kalabotan sa agrikultura, mga materyales sa pagkat-on, ug mga serbisyo sa pagtambag.
Ang pagtugyan misunod sa seremonyal nga pagturn-over sa mga ekipo sa information and communication technology (ICT) ug uban pang mga kahinguhaan alang sa FITS Kiosk nga gihimo niadtong Hulyo 31, 2026, sa ATI-RTC VII. Ang maong pakete sa suporta naglakip sa mga ekipo ug materyales sa pagkat-on nga gitumong aron mapalambo ang paghatod sa impormasyon ug pagpaambit sa kahibalo ngadto sa mga komunidad nga nakadawat niini.
Atol sa kalihokan, ang mga representante gikan sa ATI-RTC VII—pinaagi sa FITS Focal Person nga si Doris Isabel Racho—uban sa Municipal Agriculture Office, Board of Directors sa The Shepherd’s Transformation Center, ug mga hingtungdan sa komunidad, mipadayag sa ilang suporta alang sa maong inisyatiba ug naghatag ug gibug-aton sa kamahinungdanon sa daling makuha nga impormasyon sa agrikultura aron mapalambo ang produktibidad sa umahan ug ang kalamboan sa mga rural nga lugar.
Si Elias Padillo, ang farm manager sa The Shepherd’s Well Transformation Center, Inc., midawat sa FITS Kiosk ug mipadayag sa iyang pasalamat ngadto sa ATI tungod sa pagdala sa impormasyon ug mga serbisyo sa agrikultura nga mas duol sa mga mag-uuma ug mga miyembro sa komunidad.
Giila usab niini ang suporta sa Municipal Agriculture Office (MAO), sa barangay, sa Board sa organisasyon, ug sa uban pang mga kauban kansang kooperasyon maoy hinungdan nga natuman kini nga inisyatibo. Misaad usab ang sentro nga ampingan ug padayon nga mentinaron ang FITS Kiosk aron masiguro nga magpadayon kini sa paghatag ug kaayohan sa mga mag-uuma, mga estudyante, ug uban pang mga hingtungdan.
Sa susamang paagi, si Ma. Reina Perez, ang farm manager sa Gazeebo de LOONdon, uban ni Loon Municipal Agriculturist Jannes Cantones, miabi-abi sa pagtukod sa FITS Kiosk, nga nag-ila sa potensyal niini sa pagpalambo sa mga oportunidad sa pagkat-on ug pagsuporta sa mga paningkamot alang sa lokal nga kalamboan sa agrikultura sa lungsod.
Ang pagtukod niining duha ka FITS Kiosk nagpakita sa padayon nga mga paningkamot sa ATI sa pagpalig-on sa FITS Program pinaagi sa pagpalapad sa mga access point nga nakabase sa komunidad alang sa impormasyon ug teknolohiya sa agrikultura.
Pinaagi sa mga panag-uban, tumong sa ATI nga hatagan ug gahom ang mga mag-uuma ug mga komunidad sa kabaryohan pinaagi sa kahibalo ug mga kahinguhaan nga gikinahanglan aron mapalambo ang produktibidad, kalig-on, ug panginabuhian.
Gidawat ni Elias Padillo, ang farm manager sa The Shepherd’s Well Transformation Center, Inc. ang FITS Kiosk gikan ni FITS Focal Person Doris Isabel Racho atol sa gipahigayong pormal nga pagtugyan sa The Shepherd’s Transformation Center sa lungsod sa Ubay niadtong Setyembre 9, 2026. (Hulgway gikan sa ATI-7 photo)
UPLIFT sa mga membro sa SSS, gikan sa DSWD
Sinulat ni Rey Anthony Chiu
Pundo nga direktang gi-download gikan sa Department of Social Welfare and Development (DSWD), kini maoy gipadayag sa usa ka opisyal sa Social Security System (SSS) agi ug pagpatin-aw sa pay-out nga nadawat sa mga sakop sa SSS kinsa may labing ubos nga binuwan nga kontribusyon.
Matud ni SSS Vice President Maria Belinda San Jose, dili pundo sa SSS kon dili gikan mismo sa DSWD ang kwarta nga gihatag sa mga sakop sa SSS nga may ubos nga kita, walay apil ang mga self-employed.
Wala’y pundo gikan sa kontribusyon sa mga sakop sa SSS ang gigamit, dason ni San Jose, kinsa mitambong sa SSS Pensioners Day, Septembre 21, didto sa JJ Seafoods Village.
Segun pa ni San Jose, ang nasudnong kagamhanan pinaagi sa budget sa DSWD ug dili ang gipundohan sa mga sakop ang gipanghatan usab sa mga sakop sa SSS nga nalakip na sa project UPLIFT.
Kahinumduman nga ang mga sakop sa SSS nga may labing ubos nga monthly salary credit, nasukip sa tag P2 mil nga binuwan nga hatag sa kagamhanan gikan niadto pang Hulyo hangtud sa Disyembre.
Ayuda gikan sa kagamhanan agi ug abag sa mga kabus nga nagsagubang sa krisis dala sa pagmahal sa gasoline ug sa gubat sa Middle East ug sa Rusya, ang UPLIFT o UPLIFT stands for the Unified Package for Livelihoods, Industry, Food, and Transport, gitagana sa mga sakop sa 4Ps ug mga sector nga nanginahanglan, mga kabus nga dili apil sa 4Ps apan nalakip sa Community-based Monitoring System.
Niining bag-o, giapil na usab sa UPLIFT ang mga sakop sa SSS nga may labing ubos ang kita.
Dugang ni San Jose, ang SSS naghatag lamang sa goberno sa gikinahanglan nga listahan sa mga mahimong kwalipekado nga sakop sa SSS, aron mapadali ang paghatag sa ayuda.
Matud sa SSS, dul-an sa 1.5 million ka low-income SSS members ang nasakop na niini.
DILI GIKAN SA KONTRIBUSYON. Gitataw ni SSS Vice President Maria Belinda San Jose nga ang pundo nga gipanghatag sa mga sakop sa SSS nga nasukip sa UPLIFT, iya sa DSWD ug dili gikan sa kontribusyon sa mga sakop sa SSS. Si San Jose (napatung-an ni Mayor Chatto ug ni SSS Bohol Madanguit) mitambong sa Bohol SSS Pensioners Day, Sept 11) (Hulagway gikan sa PIABohol)
Mawmag, helmet orchid gideklara nga flagship species, panalipdan
Sinulat ni Rey Anthony Chiu
Gideklara pinaagi sa Executive Order ang duha ka Provincial Flagship Species: ang Bohol Helmet Orchid (Corybas boholensis) ug Bohol Tarsier o mawmag (Carlitos syrichta fraterculus) aron kasugdan ang pagpatuman sa pagpanalipod ug pagpatunhay niining mga talagsaon nga ihalas nga mga mugna sa kinaiyahan.
Pinaagi sa Executive Order No 37, nga gilagdaan ni Gobernador Erico Aristotle Aumentado niadtong Agosto 4, gipadayag nga ang lakang sa pagdeklara, nakasubay sa Sustainable Development Goals (SDG) sa United Nations (UN) nga nagbutyag nga ang mga kalasangan nga gipatunhay sa pagdumala, magpugong sa pagkapuo, ug gani, maoy mosumpo sa pagkadaut sa yuta ug magpahunong sa pagkahanaw sa biodiversity.
Gawas sa UN-SDG, pinaagi sa E-NIPAS Act, ang pagdeklara sa Flagship Species maoy pag-angkon sa kamahinungdanon sa pagpanalipod ug pagmintinar sa natural nga diversity sa usa ka kalikopan ilabi na kadto nga dunay mga talagsaon nga features nga nagtabang sa pagpatunhay sa kinabuhi sa tawo ug kaugmaran mao nga angay patunhayon alang sa sunod nga mga kaliwatan.
Ang Flagship species mao ang giisip sa mga batid nga timailhan sa kahimtang sa pagpatunhay sa kalikopan, ug kay apil sa buhat sa mga local nga kagamhanan ang pagdumala ug pagmintinar sa balanse nga kalikopan sa iyang giangkon nga lugar, napagawas kining mandu.
Gawas sa duha ka mga talagsaon nga species, giduso usab alang sa pagtimbangtimbang aron ituboy sa susamang posisyon ang Philippine Red Cockatoo o abukay (Cacatua haematorupygia), Southern Rufous Hornbill o kalaw (Bucero mindanesnis), Bohol sunbird o tamsi (aethopyga decorosa), Flying lemur o kagwang (Cepynocephalus volans), Golden crowned fruit bat o kabog (Acerodon jubatus), Gapas-gapas (Camnptotemon philippinensis), Quisumbing guisok (Hopea quisumbingiana), Visayan Broadbill o antipara (Sarcophanops samarensis), Antingaw (Lithoredo abatanica) ug Ginat snapping shrimp o takla (alphas takla).
Gihulma na usab sa susamang executive order ang Flagship Species Technical Working Group nga maoy tahasan sa pagtuon ug pagtimbang-timbang apil ang pagpasugod sa mga programa ug kalihokan nga magtukmod ngadto sa pagpanalipod, pagdumala ug pagpatunhay sa flagship species.
ABUKAY. Gawas sa maomag ug ang talagsoan nga Bohol helmet orchid, ang abukay, kalaw, tamsi, kabog, gapas-gapas, quisumbing-guisok, antipara antingaw ug takla gitun-an na usab nga ilakip sa tinuyo nga pagpanalipod aron motunhay hangtud sa sunod nga mga kaliwatan.
BALAK
GIMATUTO MO AKO GINOO
Sinulat ni Engr. Rogelio Podelino
Ang tawo gibuhat sama sa hulagway sa GINOO
Gihuypan aron makabaton ug kalag ang tawo
Gipapuyo sa paraiso para sa kahangturan
Sa kinabuhi nga wala’y suliran
Apan ang tawo haguka ug baruganan
Dali nalingla sa mga tam-is ug sinultihan
Nawala sa panumduman ang pahimangno
Kay gilingla sa yawa sa IYANG mga mando
Ug nahitumpawak ang tawo sa kasal-anan
Kay nakasupak sa IYANG kasugu-an
Gipapahawa sa paraiso nga gihinginlan
Nawad-an sa katungod kay gi-usikan
Gisilutan ang tawo sa kamatayon
Tungod sa iyang pagka masupilon
Apan gihigugma gihapon ang rawo sa GINOO
Gipadad-an ug manluluwas ang tawo
Naluwas tawo pinaagi sa kamatayon ni KRISTO
Didto sa bukid sa Kalbaryo
Natubos ang tawo sa IYANG dugo
Nga mibuhagay sa lawas nga nagkadugo
Sa kamatayon ni KRISTO daghan nahigmata
Nga SIYA ang manluluwas nga gipadala
Sa IYANG pagkamatay nabuak ang templo
Ang synagoga alampo-anan sa mga Hudeyo
Aron ang tawo IYANG kahimut-an
Magsubay sa gilated nga dalan
Magtuman sa IYANG napulo ka mga sugo
Aron tawo dili ka mamu-mo
Magbantay sa adlaw’ng Dominggo
Ang adlaw nga gibala-an sa GINOO
Isalikway una ang mga gimbuhaton
Paghimaya sa GINOO ang tumanon
Maglikay sa mga dapit sa kahilayan
Aron ikaw dili.mahitumpawak sa kasal-anan
Sa kanunay dalha ang imong rosaryohan
Aron ang yawa daku ug likayan
Tahura ang imong mga ginikanan
Labi na ang mga katigulangan
Sila ang nag-umol sa imong pagka tawo
KAY GIMATUTO MO AKO GINOO